Кіріспе
Британдық Корольдік теңіз күштерінің адмиралы (1862–1914)
Контр-адмирал сэр Кристофер Джордж Фрэнсис Морис Крэдок (2 шілде 1862 – 1 қараша 1914) – Корольдік теңіз күштерінің ағылшын аға офицері. Ол өршілдігімен танымал болды. 15 қаңтар 1875 жылы Корольдік теңіз күштерінің кадеттерді даярлайтын кемесіне қабылданды және 22 желтоқсан 1876 жылы Жерорта теңізі станциясының бронекорветіне тағайындалды. Крэдок 22 желтоқсан 1877 жылы мичман болып, келесі жылы британдықтар Кипр аралын басып алған кезде қатысты. 25 шілде 1879 жылы темір кемеге ауыстырылып, 24 тамыз 1880 жылы Қытай станциясындағы корветке жіберілді. 21 желтоқсан 1881 жылы қатардағы лейтенантқа көтеріліп, 6 наурыз 1882 жылы Англияға лейтенанттық емтиханға дайындалу үшін оралды, бір жылдан кейін емтиханды тапсырды. Лауазымы расталғаннан кейін, 1883 жылы артиллерия және торпеда курстарын бітірді. Курсты аяқтаған соң Крэдок Жерорта теңізіндегі темір кемеге тағайындалды және 1884 жылы Махди соғысында қызмет ету үшін құрылған теңіз бригадасына қосылды. Соғыста көмекші рөл атқарғаннан кейін кемесіне оралды, онда 30 маусым 1885 жылы лейтенант болып тағайындалды. 6 қыркүйек 1890 жылы Крэдок Қызыл теңізге келген соғыс шлюпінің аға лейтенанты болып тағайындалды. Махди соғысы қайта жанданып, британдықтар Суакин порты маңында Шығыс Судан әскерін құрды. Крэдок 1891 жылы осы әскерге қосылып, Токарды басып алуға қатысты. Содан кейін Қызыл теңіз жағалауының генерал-губернаторы және Суакин коменданты полковник Чарльз Холлед Смиттың жеке хатшысы болды. Бұл жорықтағы қызметі үшін Осман империясының 4-дәрежелі Меджидие орденімен және Токар белгісі бар Хедив жұлдызымен марапатталды. «Дельфин» кемесіне оралғаннан кейін, Крэдок бразилиялық крейсер «Алмиранте Барросу» экипажының құтқару операциясына көмектесті, ол 21 мамыр 1893 жылы Рас Зейт жағалауында кемесінен құлап, кадеттерді әлем айнала сапарға шығарған. Ұзақ уақыт жалақысының жартысын алып, тағы бір артиллерия курсын бітіргеннен кейін, Крэдок 31 тамыз 1894 жылы корольдік яхта HMY Victoria and Albert-ке тағайындалды және екінші кітабын – «Теңізшіліктегі қиындықтар немесе тұзды жылқыға көмек» жариялады. 5 ақпан 1896 жылы Баттенбергтің Генрих ханзадасының жерлеу рәсіміне қатысты. 31 тамызда командир болып тағайындалып, HMS Britannia кемесінің екінші командирі болды. 1899 жылғы қазанда Екінші Буер соғысы басталғанға дейін Крэдок қысқа мерзімге бұрғылау кемесіне көліктік офицер ретінде ауыстырылды, Оңтүстік Африкаға әскер мен жабдық тиеуді қадағалады және жыл соңына дейін жалақысы жартысына дейін төмендетілді.
Командалық және флагтық дәреже
1900 жылдың 1 ақпанында ол үшінші сыныптық крейсердің қолбасшысы болып тағайындалды, ол сол жылы Боксер көтерілісі кезінде Қытай станциясына жіберілді. 17 маусымда Таку форттарын басып алу кезінде британдық, неміс және жапондық теңізшілердің аралас құрамына қолбасшылық етті, 23 маусымда британдық және итальяндық теңізшілердің контингентін Тхенцинге бастап барды, содан кейін үш күннен кейін Пэй янг Арсеналында қоршауға алынған вице-адмирал Эдвард Сеймурдың әскерлерін босатып, теңіз бригадасын басқарды. Крэдок 1901 жылдың 18 сәуірінде капитандыққа көтерілді және оның іс-әрекеті нәтижесінде 2-сыныпты Пруссияның Корольдік орденін алды. "Алакрити" 1901 жылдың шілдесінде Ұлыбританияға оралды, ал Крэдок жартылай жалақыға орналастырылды. 1902 жылдың 24 наурызында ол Жерорта теңізі станциясындағы қорғалған крейсерге жіберілді, онда сол жылдың маусым айынан бастап флоттың крейсерлік эскадрильясына қолбасшылық еткен контр-адмирал сэр Болдуин Уэйк Уокердің ту капитаны болып қызмет етті. 26 маусымда Крэдок Бат орденінің серіктесі болып тағайындалды. 20 желтоқсанда ол бронекердің командалығын қабылдады, өйткені Уэйк Уокер кемеге өз туысын ауыстырды және "Андромеда" үйге оралды. Король Эдуард VII 1903 жылдың 2 маусымда Мальтаға келгенде, ол Крэдокты Корольдік Викториан орденінің мүшесі етіп тағайындады. Сардиния жағалауында Крэдок 1904 жылы сәуірде Корольдік флоттың мичман ретінде қызмет ететін принц Вудиджая Чаллермлабаны суға батудан құтқарды. Доггер Банкі оқиғасынан кейін Уэйк Уокер крейсерлерге, соның ішінде "Бакантеге" қолбасшылық етті, қазан айында Жерорта теңізі арқылы Қиыр Шығысқа қарай жүзіп бара жатқан ресейлік Балтық флотын көлеңкеледі. 1905 жылдың 17 қаңтарында Крэдок бронекердің командалығын қабылдады, бірақ 17 маусымда үйге шығарылды. Ол қыркүйекке дейін науқаспен демалыста болды, содан кейін жартылай жалақымен орналастырылды. Крэдок 1906 жылдың 17 шілдеде жауынгерлік кеменің капитаны болды және 1908 жылдың 6 тамызда босатылды. Крэдоктың теңіз флотын бөліп тұрған мәселелер жөніндегі ұстанымы нақты белгісіз болса да, "Флоттың шыбырауы" атты кітапта бір үзінді бар: "бізге – және тез арада – кейбір мықты Императорлық адамдар тобы қажет. Олар бірден белгілі бір топтың адамдарының басқынсыз сөздерін басып тастайды, қызметте офицерлер мен теңізшілер арасында қазіргіде орнаған толық адалдық пен жақсы қарым-қатынасты бұзуға тырысатын ұятты іс жасайтын адамдарды, сондай-ақ теңіз тәртібінің қасиетті заңдарымен ойнауға дайындарды тоқтату керек". Қолбасшылықтан кеткеннен кейін, ол қайтадан жартылай жалақыға отырды. 1909 жылдың ақпанында Эдуард VII-ге әскери-теңіз көмекшісі болып тағайындалды, бірақ ол жартылай жалақымен қалды. 1 шілдеде Крэдок Портсмут қаласындағы Корольдік әскери-теңіз казармасының қолбасшысы болып тағайындалды және екінші сыныпты коммодор қызметіне көтерілді, сонымен бірге лагерьдің көмекшісі ретінде міндеттерін сақтады. Эдуард VII 1910 жылдың 6 мамырында қайтыс болды, ал Крэдок қазан айының соңына дейін жаңадан таққа отырған ұлы Георг V-ке көмектесу үшін қалды. Бұл арада ол 1910 жылдың 24 тамызда контр-адмирал болып тағайындалды және қазан айында оның командасынан босатылды. 1911 жылдың 24 ақпанында Бүйрек ауруымен Корольдік Хаслар ауруханасына жарым жалақымен келген Крэдок 7 наурызда Портсмуттағы Корольдік әскери-теңіз колледжінде 23 маусымға дейін созылатын кадрлар курсына қатысу үшін босатылды. Ол жеті студенттің ішінен алтыншы орын алды және "өте зейінмен, бірақ семестрдің 1/3 бөлігі ауырып қалды" деп атап өтті. 24-ші күні Крэдок сауда кемесіне келген қонақтарды Спитхедтегі Коронация флотының шолу рәсіміне алып барды. Ол 29 тамызда Атлантика флотының қос командашысы болды, ол өзінің туын алдын ала дайындалған жауынгерлік кеменің бортында көтерді. 12/13 желтоқсан түнінде Марокконың Спартел мысығының маңында мұхит кемі жағаға түсіп, барлық құтқару қайықтарын талқандады. Барлық жолаушылар мен экипажды кемеден шығару үшін бес күн қажет болды, соның ішінде Александр Дафф, Файфтың 1-ші герцогы, оның әйелі, Корольдік ханшайым және корольнің немерелері. Өзінің еңбегін мойындау үшін ол 1912 жылы 28 ақпанда Корольдік Викториан орденінің кавалер-командующийы болып тағайындалды, кейіннен теңізге ерлік медалімен марапатталды. 1913 жылы 8 ақпанда оған 4-ші крейсерлік эскадрильяның, бұрын Солтүстік Америка және Батыс Үндістан станциясының (оның негізгі базасы - Солтүстік Атлантикадағы Бермуда империялық бекініс колониясындағы Корольдік әскери кеме жасақтарының және Адмиралтейство үйінің негізгі базасы) командасы берілді. Ол американдық контр-адмирал Фрэнк Фрейдей Флетчермен бірге, Мексикадағы Тампико қаласына көтерілісшілер қауіп төндірген кезде, британдықтар мен американдық азаматтарды эвакуациялауды үйлестірді. Одан кейін ол 18 ақпанда "Кассандраға" туын ауыстырып, ай соңында Галвестон, Техасқа келді. Мұнда ол кейбір қашқындырды және техас губернаторы Оскар Колквиттпен кездесіп, американдықтармен тойланды, содан кейін Мексика суларына қайтып келді. Крэдок 1914 жылдың 9 сәуірінде Тампикода болғанда, Мексика армиясы қаладан жанармай сатып алып жатқан тоғыз американдық теңізшіні қысқа мерзімге қамауға алды. Американдық күштердің шетелдегі қолбасшысы контр-адмирал Генри Т. Майо өтініш етуді талап етті, бірақ Мексика үкіметі бас тартты. Оқиға американдықтардың Веракрусты басып алу шешіміне ықпал етті. Крэдок Тампико, Мексика қаласы және Веракрустың шамамен 1500 қашқындырын оқиғасыз эвакуациялады.
In the meantime he had been promoted to rear admiral on 24 August 1910, and was relieved of his command in October. Still on half pay Cradock reported to the Royal Hospital Haslar on 24 February 1911 with kidney troubles and discharged himself on 7 March to attend a staff course at the Royal Naval War College at Portsmouth that lasted until 23 June. He came in sixth out of seven students, and was noted as "very attentive, but sick 1/3 of the term". On the 24th Cradock escorted visitors aboard a merchant ship to the Coronation Fleet Review at Spithead. He became second in command of the Atlantic Fleet on 29 August, hoisting his flag aboard the predreadnought battleship When the ocean liner ran aground during the night of 12/13 December near Cape Spartel, Morocco, smashing all of her lifeboats, Cradock was ordered to take London and the armoured cruiser to rescue the survivors in heavy seas. It took five days to get all of the passengers and crewmen off the ship, including Alexander Duff, 1st Duke of Fife, his wife, the Princess Royal, and the king's granddaughters. In recognition of his efforts, he was appointed a Knight Commander of the Royal Victorian Order on 28 February 1912 and later awarded the Sea Gallantry Medal. On 8 February 1913, he was given command of the 4th Cruiser Squadron, formerly the North America and West Indies Station (the main base remaining the Royal Naval Dockyard and the Admiralty House at the North Atlantic Imperial fortress colony of Bermuda, and hoisted his flag in the armoured cruisers then
Together with the American Rear Admiral Frank Friday Fletcher, Cradock coordinated the evacuation of British and American citizens from Tampico, Mexico, when that city was threatened by rebels. He then transferred his flag to on 18 February 1914 and sailed to Galveston, Texas, where he arrived at the end of the month. There he visited some of the refugees and was feted by the Americans, including a visit with the Governor of Texas, Oscar Colquitt before returning to Mexican waters. Cradock was in Tampico, when the Mexican Army briefly arrested nine American sailors who were purchasing petrol in the city on 9 April. Rear Admiral Henry T. Mayo, commander of the American forces off shore, demanded an apology, but the Mexican government refused. The incident contributed to the American decision to occupy Veracruz on 21 April. Cradock was able to evacuate some 1,500 refugees from Tampico, Mexico City and Veracruz without incident.
Бірінші дүниежүзілік соғыс
27 шілдеде Германиямен соғыс туралы алдын ала ескерту Крэдокқа жеткенде, оның аймағында екі неміс жеңіл крейсері болды. Жаңадан келген крейсер Крэдоктың орнына келді, ол неміс кемелерін іздеу және қадағалау үшін крейсерлерін таратып жіберді, бірақ Адмиралтейство Нью-Йоркте қарулы сауда кемелеріне айналдырыла алатын көптеген мұхит кемелерінің болуына алаңдады, сондықтан оған үш крейсерін Нью-Йорк портынан шоғырландыруға бұйрық берді. Ол екі кемесін солтүстікке жіберіп, 4 тамызда соғыс жарияланар алдында «Саффолк»пен кездестірді. 6 тамызда таңертең «Саффолк» «Карлсруэ» кемесін Уатлинг аралының солтүстігінде, «лайнерге» қару-жарақ пен жабдықтарды тиеп жатқанда байқады. Екі неміс кемесі бірден әртүрлі бағытта кетіп қалды. «Суффолк» «Карлсруэ»ді қуалай бастады, ал Крэддок жеңіл крейсерге оны тоқтатуға бұйрық берді. «Карлсруэ» жылдамдығы арқасында «Суффолктен» тез қашып кетті, бірақ «Бристоль» сол түні оны ұстап алып, тиімсіз оқ атты, ал неміс кемесі қараңғыда із суынан жоғалды. Крэддок оның маневрін болжағандықтан шығысқа қарай жалғастырды, бірақ «Карлсруэ» көмірінің қорлары таусылып, ең үнемді жылдамдыққа дейін баяулады және келесі күні таңертең «Суффолктен» жасырын өтіп, көмірінің тек қалдығымен Пуэрто-Рикоға кірді. Крэддок бұйрығына бағынып, солтүстікке қарай жүріп, Халифакста жаңадан келген бронекермен кездескеннен кейін, оның туын оған тапсырды, өйткені ол «Суффолктен» жылдам болды. «Дрезденге» Тынық мұхитында вице-адмирал Граф Максимилиан фон Шпее басқаратын Шығыс Азия эскадрильясымен кездесуге бұйрық берілді. «Карлсруэ» Бразилияның солтүстік-шығыс жағалауында одақтас сауда кемелерін тосқауылдау үшін жіберілді. Кемелердің жоғалғаны туралы хабарламалар екі кеменің де оңтүстікке қарай жылғанын көрсетті. Адмиралтейство 22 тамызда Крэдокқа оңтүстікке қарай жүруді бұйырды, келесі айда оны Оңтүстік Америка станциясының қолбасшысы етіп тағайындады және флотын ескірген және баяу «Good Hope» доредноуттық кемесімен нығайтты. «Good Hope» көмірін Бермудадағы Корольдік теңіз доктарында (Бермуда милиция артиллериясының көмегімен) алды. 14 қыркүйекте Крэддок Адмиралтействодан жаңа бұйрықтар алды. Олар оған Шығыс Азия эскадрильясының Оңтүстік Американың батыс жағалауына немесе Магеллан бұғазына қарай бет алғанын хабарлады. Ол «Дрезден» мен «Карлсруэ»ге қарсы күш жіберіп, қалған кемелерін немістермен кездесуге шоғырландыруы керек еді, Фолкленд аралдарындағы Стенли портын көмірмен қайта толтыру үшін пайдалана отырып. Бұл мақсатқа жету үшін оған Жерорта теңізінен келген заманауи бронекермен күш қосылды. Ол келгенше, Крэддок «Канопус» пен «Жақсы Үміт» флагманымен бірге болуы керек еді. Ол басым күшке ие болғаннан кейін, неміс крейсерлерін іздеп жоюы және батыс жағалаудағы неміс саудасын тоқтатуы керек еді, сонымен қатар Плата өзені аймасын қорғау үшін кері шегінуге дайын болуы керек еді. Адмиралтейство осы бұйрықты шығарған күні Шығыс Азия эскадрильясы Германияның оккупацияланған Самоасына келді. Батысқа қарай осы көрінетін қозғалысты және Бенгал шығанағындағы жеңіл крейсердің жалғасып жатқан қиратуын байқаған Адмиралтейство фон Шпее Эмденмен Оңтүстік-Батыс Тынық мұхитында кездесуге ниеттенгенін шешті және «Қорғаныс» бөлімін Крэдоктың басқаруына беруді тоқтатты. Екі күннен кейін Адмиралтейство Крэдокқа фон Шпее Оңтүстік Америкадан алыстап бара жатқанын және ол кемелерін шоғырландырмастан Оңтүстік Американың оңтүстік-батыс жағалауын неміс кемелері үшін іздеуі керектігін хабарлады. Бірақ олар оған «Қорғаныс» бөлімі жіберілмейтінін хабарламады. Қыркүйектің соңында «Дрезденнің» Тынық мұхитына өткені анық болды. Крэдоктың кемелері Tierra del Fuego аймағындағы бірнеше бекіністерді тиімсіз іздеді және 3 қазан күні көмірді қайта толтыру үшін Порт Стэнлиге оралды. Адмиралтейство ұсталған радио сигналдарының негізінде Шығыс Азия эскадрильясы шығысқа қарай бет алғанын шешті және екі күннен кейін оған хабарлады, бірақ ол хабарды 7 қазанға дейін алмады.
Шығыс Азия эскадрильясының аңшылық
Қазан айының соңында Крэдокке Шығыс Азия эскадрильясының Оңтүстік Американың батыс жағалауына жеткені туралы сенімді хабар келді. Крэдоктың флоты Спидің флотына қарағанда айтарлықтай нашар болды, көбінесе тәжірибесіз экипаждармен басқарылатын ескі кемелерден құралды. Дегенмен, Адмиралтействодан алған бұйрықтары нақты емес еді; олар оның кемелерін ескі «Канопус» шайқас кемесіне шоғырландыруға бағытталған болса да, Крэдок оларды жау күштерін іздеуге және олармен шайқасуға шақыру ретінде түсінді. Адмиралтействодан нақтылау нұсқаулары 3 қарашаға дейін берілмеді, сол кезде шайқасқа қатысып үлкерген еді.
Коронел шайқасы
Крэдок 1 қарашаның кеш сағаттарында Чили жағасында Спидің күштерін тауып, Корнель шайқасын бастауға шешім қабылдады. Ол іздеуден басқа ештеңеге жарамсыз болғандықтан, қарулы сауда кемесі «Отрантоны» жіберді. Ол алты дюймдік қаруларымен дереу шабуылға түсу үшін қашықтықты қысқартуға тырысты, сондай-шамада жаудың көздеріне күн батып бара жатқан кезде, бірақ фон Шпе британдық крейсерлер суреті көлеңкеде көрінгенде, қараңғы түскенге дейін қашықтықты ашық ұстады, ал оның кемелері қараңғылыққа тығырылды. «Жақсы үміт» кемесіндегі негізгі палубадағы алты дюймдік қарулары жоғары толқындардың салдарынан қолдануға жарамсыз болғандықтан және жартылай дайын экипажбен, Крэдоктың екі бронекемесі 1660 адамның өмірін жоғалтып қирады; жеңіл крейсер қашуға үлкерді. Бұл шайқас Корольдік теңіз күштерінің жүз жылдан астам уақыттан бергі алғашқы жеңілісі болды. Стенли портынан шығар алдында, егер ол қайтыс болса, адмирал Хедворт Мюкске жіберу үшін хат қалдырды. Онда ол контр-адмирал Эрнест Трубриджтің тағдырына ұшырағысы келмейтінін айтты, өйткені Трубридж неміс соғыс кемелері «Гобен» мен «Бреслауды» қуғанда, қарсыластың күші басым болғанына қарамастан, тамыз айында әскери сотқа берілген болатын. Фолкленд аралдарының губернаторы мен губернатордың көмекшісі Крэдоктың аман қалуын күтпегенін хабарлады. 1916 жылдың 16 маусымында Йорк-минстерде Ф. В. Померой салған Крэдокқа ескерткіш орнатылды. Ол солтүстік трансепттің шығыс жағында, Капитул үйіне кіреберіс жаққа қарап тұр. Крэдокқа арналған тағы бір ескерткіш Хэмпширдегі Кэтерингтон шіркеуінің маңында орналасқан. Оның туған ауылы Гиллинг Весттегі шіркеуінде Крэдокты еске алу үшін ескерткіш пен боялған әйнек терезесі бар. Оның қабірі белгісіз болғандықтан, оны Портсмут теңіз жауынгерлерінің ескерткішіндегі Ұлттар Достастығы Соғыс қабірлері комиссиясы еске алады.
Жеке өмір
Крэдок ешқашан үйленбеген, бірақ теңізде онымен бірге жүретін иті болған. Ол аң аулау (өзінің сүйікті әуесқойлығы) кезіндегі апатта немесе теңіздегі шайқаста қаза табуды артық көретінін айтқан.