Кіріспе

Британдық саясаткер Джек Эшли, Стоук бароны Эшли (6 желтоқсан 1922 – 20 сәуір 2012) – британдық саясаткер. Ол 1966 жылдан 1992 жылға дейін 26 жыл бойы Парламенттің Төменгі палатасында Сток-он-Трент Оңтүстік сайлау округінен Лейбористтік партия атынан депутат болды, содан кейін Лордтар палатасына мүше болды. Ол ұзақ жылдар бойы мүгедектердің құқықтары үшін күресті.

Ерте өмір және білім

Эшли Ланкаширдің Виднес қаласында дүниеге келді және Уоррингтон Роуд мектебінде білім алды. Ол 14 жасында мектепті тастап, химиялық өндірісте жұмыс істеді. Кран жүргізушісі болды және Химиялық жұмысшылар одағында дүкен жетекшісі болып жұмыс істеді, ол 22 жасында одақтың ең жас атқару комитеті мүшесі болды. Екінші дүниежүзілік соғыста Ұлыбритания армиясында қызмет етті, содан кейін Раскин колледжінде оқуға стипендия ұтып алды, онда 1948 жылы экономика және саясаттану саласында диплом алды. Оқуын Кембридждегі Гонвилл және Каиус колледжінде жалғастырды, онда 1951 жылы Кембридж одағының президенті болды. Ұлттық жалпы және коммуналдық жұмысшылар одағында зерттеуші болып жұмыс істеді, содан кейін Солтүстік Америка қызметі мен BBC үй қызметі үшін радио продюсері болып жұмыс істеді. 1956 жылы BBC телеарнасына қосылып, Panorama және Monitor бағдарламаларында продюсер болып жұмыс істеді.

Парламент мүшесі

Ол 1946 жылдан бастап Уиднесс қалалық кеңесіне кеңесші ретінде қызмет етті. 1951 жылғы жалпы сайлауда Эшли Финчли округінен сайлауға түсті, бірақ жеңіліске ұшырады. Ол 1966 жылғы жалпы сайлауда Стоук-он-Трент-Саут округінен Парламент депутаты болып сайланды. 1967 жылдың желтоқсанында 45 жасында, жұмыс істеу кезінде перфорацияланған құлақ пердесінен туындаған жеңіл есту қабілетінің нашарлауын жоюға арналған әдеттегі операцияның салдарынан ол толығымен саңырау болды. Ол осы оқиғаны "шағылысқандай" деп сипаттады. Бастапқыда ол мандатын тастау керек деп ойлады, бірақ оның орнына эхографияны (лабиографияны) үйренуге кірісті. Ол Ұлыбританияның алғашқы толығымен саңырау депутаты ретінде Парламентке оралды, бұл сайланған ассамблеялар үшін әлемдік деңгейдегі алғашқы жағдай болды. Кейіннен ол Саутгемптон университетінде Алан Ньюэлл, Эндрю Даунтон және басқалар жасаған палантип транскрипциялық жүйені пайдаланды. Бұл жүйе арқасында қоғамдық галереяда отырған палантип хатшысы айтылған сөздерді нақты уақытта жазып, Эшли өз орнындағы дискретті монитордан транскрипцияланған ағылшын мәтінін оқи алатын болды. "Үйішілік зорлық-зомбылық" терминін қазіргі мағынасында, яғни үйдегі зорлық-зомбылықты білдіретін ретінде алғаш рет 1973 жылы Парламент алдында сөйлеген сөзінде Эшли қолданды. Ол бұл терминді алғашқы үйішілік зорлық-зомбылықты тоқтату орталығының негізін қалаушы Эрин Пиззидің пионерлік еңбегін атап өтетін кезде пайдаланды. Бұрын бұл термин көбінесе азаматтық тәртіпсіздіктерге, яғни ел ішіндегі зорлық-зомбылыққа, шетелдік күштер тарапынан жасалған зорлық-зомбылықтан өзгеше жағдайларға қатысты қолданылған.

Мүгедектер туралы белсенді

Ол мүгедектер, әсіресе саңырау немесе соқыр адамдар үшін талмай күресті және парламенттегі өзінің көзқарастары үшін кеңінен қолдау, құрмет және жақсылыққа ие болды. 1972 жылы ол заңдық және моральдық міндеттемелерді ажыратып, Палатадағы маңызды ұсынысты қолдады. Бұл жетістік "The Sunday Times" газетіне талидомид салдарынан мүгедек болған балаларға толық өтемақы беру үшін моральдық күресін жалғастыруға мүмкіндік берді, тіпті ата-аналардың сот ісі әлі де сотта қаралып жатқанда. Оның еңбекші партиялық әріптесі Альф Моррис (кейін Манчестер лорды) да оны қолдады. "The Sunday Times" газетінің редакторы Гарольд Эванс кейін "Жақсы уақыттар, жаман уақыттар" кітабында Эшлидің талидомид науқанына бағышталған өмірбаянын жазудан өз еркімен бас тартқанын жазды. Ол сондай-ақ вакцинадан келген зиянды өтеу және артритке қарсы "Опрен" дәрісінен туындаған зардаптарды өтеу үшін де күресті. 1975 жылы Жаңа жылдық құрмет көрсетулерде ол Ұлыбританияның Құрметті серіктері орденінің мүшесі атанды және 1979 жылы Құпия кеңеске қосылды. Сондай-ақ, ол 1975 жылы әлемдегі жалғыз саңыраулар университеті – Галладет университетінен саңыра және нашар еститін адамдардың мүддесі үшін атқарған еңбегі үшін гуманитарлық ғылымдар докторы атағын алды. Эшлидің Палатадағы мәжілістерді қадағалай алу қабілеті саңыра және нашар еститін адамдарға көмектесу үшін теледидардағы тікелей трансляцияда субтитрлерді дамытуға түрткі болды. Ол пікір таластарын стенографтар жазып алатын мәтіндерді оқи білді. 1975 жылы Эшли BBC-нің Ceefax бөліміне барғанда, осы қабілеті бөлімнің бір қызметкеріне Саутгемптон университетінің докторантына стенографиялық мәтінді теледидар бағдарламаларының субтитрлері ретінде қолдануға болатын компьютерлік бағдарлама жасауды тапсыру туралы ой келтірді. Кейіннен Эшли парламенттік пікір таластарын кішкентай мониторда бақылау үшін де осы әдісті пайдаланды. 1979 жылы Эшли Гериот-Уатт университетінен құрметті докторлық диплом алды. 1986 жылы Эшли әйелімен бірге "Саңыраулықты жеңу" (Defeating Deafness) атты қайырымдылық қорын құрды, қазір ол "Deafness Research UK" деп аталады. 1992 жылғы жалпы сайлауда ол Парламенттен зейнеткерлікке шықты және 1992 жылдың 10 шілдесінде Чешир графтығындағы Виднестің Сток бароны Эшли ретінде өмірлік құрметті титул алды. 1993 жылы оған кохлеарлық имплант орнатылды, ол оның есту қабілетін жақсартты. 1996 жылы ол Ұлыбританиядағы осы процедураны алғаш рет жасаған Грэм Фрейзердің құрметіне "Грэм Фрейзер қоры" (Graham Fraser foundation) құрды, ол есту қабілетінің жоғалуын зерттеуге қаржы жұмсады. 1974 жылдың қазан айында ол "Бұл сіздің өміріңіз" (This Is Your Life) бағдарламасына қатысты, онда ол Эпсомдағы үйінің артқы бағында бадминтон ойнап жатқанда Эмонн Эндрюс тарапынан күтпеген сыйға ие болды.

Жеке өмір

Эшли 1951 жылы Паулин Кей Криспинге (1932–2003) үйленді; ол Суррейде 70 жасында қайтыс болды. Олардың үш қызы болды, соның ішінде журналист Джеки Эшли де бар. Оның күйеу баласы тележүргізуші Эндрю Марр, оның Джекиге үйленуі арқылы. Эшли пневмонияға шалдығып, 2012 жылдың 20 сәуірінде 89 жасында қайтыс болды.