Кіріспе
АҚШ Әскери-теңіз күштерінің адмиралы, суасты кемелерін құтқару (1896–1967)
Чарльз Бауэрс Момсен (21 маусым 1896 – 25 мамыр 1967), «Швед» деген лақап атымен Нью-Йорк штатының Флашинг қаласында дүниеге келді. Ол АҚШ Әскери-теңіз күштері үшін суасты кемелерін құтқару саласындағы американдық пионер болды және кейін «Момсен өкпесі» деп аталған су астындағы құтқару құрылғысын ойлап тапты. Ол үшін 1929 жылы Әскери-теңіз күштерінің Ерекше қызмет медалімен марапатталды. Жергілікті баспасөз бұл «жаңа» құрылғыны зор қуанышпен қарсы алды және оны АҚШ-та кеңінен танымал болған «Момсен өкпесі» деп атады. Момсен өкпесінің құрамында содалы әк болады, ол шығарылған ауадан улы көмірқышқыл газын кетіріп, ауаны оттегімен толықтырады. Қапшықтан ауыздыққа екі түтік жалғанады: біреуі ауа жұту үшін, екіншісі – ауаны шығару үшін. Бұл құрылғы киген адамның мойнына ілінеді және белге бекітіледі. Ол су астындағы теңізшіге көтерілу үшін оттегімен қамтамасыз етумен қатар, су бетіне баяу көтерілуге мүмкіндік береді, осылайша эмболияның алдын алады. 1929 жылдың маусымынан 1932 жылдың қыркүйегіне дейін лейтенант Момсен бас қару-жарақ шебері Кларенс Л. Тиббалс және Құрылыс және жөндеу бюросының (кейіннен Кемелер бюросы) азаматтық қызметкері Франк М. Хобсонмен бірлесіп өкпені жетілдірді. 1929 жылы Момсен 61 метр тереңдікте құрылғыны жеке сынағандығы үшін Әскери-теңіз күштерінің Ерекше қызмет медалімен марапатталды. Момсен өкпесі алғашқы өмірін 1944 жылдың қазан айында сақтап қалды, ол кезде «Танг» суасты кемесі Шығыс Қытай теңізінде 55 метр тереңдікте батқаннан кейін сегіз теңізші оны пайдаланып су бетіне жетті. Момсен өкпесі кейіннен Стейнке капоттарымен және еркін көтерілу әдістерімен толықтырылды.
Суға түсу қоңырауы
Момсен 1930 жылы суға түсу қондырғысы (diving bell) идеясына қайта оралды. Ол S1 дирижаблінен ұрланған, су өткізбейтін ұшақ ангарынан прототип жасап, Флорида штатының Ки-Вест қаласының жанында сынақтан өткізді. Бүгінгі күні су астында жұмыс істейтіндер осы білімді 300 футтан (91 метрден) тереңде қауіпсіз жұмыс істеу үшін пайдаланады.
Сквалус құтқару
Момсен өзінің Момсен өкпесін ойлап тапқаны үшін әйгілі болды, бірақ Squalus суасты кемесінің 33 экипаж мүшесін құтқару және оларды қалыпқа келтіруді басқарғандықтан одан да әйгілі атанды. Момсен өз капитандықтары мен бас офицерлерін тактика бойынша оқытты, үш қайықты бірлесіп әрекет етуге жоспарлады: біреуі конвойға алғашқы шабуылды жасап, содан кейін "эскорт" рөлінде болса, қалған екеуі кезекпен екі жақтан шабуылдайтын болды. Ол сонымен қатар кемелер арасындағы байланыс (TBS) үшін қолданылатын қысқа қашықтықтағы VHF радио жүйесінде қарапайым кодты да жасады. Момсен 1943 жылдың ақпанынан 1944 жылдың маусымына дейін Әскери-теңіз күштерінің "қасқыр үйірі" жұмысындағы еңбегі үшін "Құрмет легионы" орденімен марапатталды. Момсен өз қызметі үшін Әскери-теңіз кресіне ие болды. Вице-адмирал Момсен 1967 жылдың 25 мамырында қатерлі ісіктен көз жұмды. Ол Арлингтон ұлттық зиратына жерленді.
Қосымша сілтемелер
(Телевизиялық фильм.) Момсен. org сайты оның немересінің басқа да қатысы жоқ сайтындағы, "Харт Энтерпрайзз: Кәсіби тігіс" деген өмірбаяны жазылған бетке сілтеме жасайды. Командир Чарльз Б. Момсен, USN-ның "U.S.S. Squalus-ты құтқару операциясы" (1939 жылдың 6 қазанында Гарвард инженерлік қоғамына оқылған лекция)