Регни тайпасы: Британия тарихындағы орын және мұрасы

Кіріспе

Кейінгі темір дәуірі мен рим дәуірі британ тайпасы

Регни (сонымен қатар Регини немесе Регенс) – римдік жаулап алудан бұрын Британияда өмір сүрген кельт тайпасы немесе тайпалар тобы, кейіннен римдік Британияның цивитасы немесе кантоны. Олар қазіргі Суссекс, сондай-ақ Гэмпшир, Суррей және Кенттің шағын бөліктерінде қоныстанды, ал олардың тайпалық орталығы – Новиомаг Регинорум (қазіргі Чичестер).

Аумағы

Жалпы алғанда, Регни тайпасы кейін Сассекс аймағы болған жерді кеңінен мекендеген деп есептеледі. Суррей кейде Регни аумағына, ал кейде солтүстіктегі Атребаттар аумағына кіретін. Дегенмен, Уилдтің (Weald) солтүстігіндегі археологиялық деректер оңтүстікке қарағанда маңызды айырмашылықтарды көрсетеді, сондықтан Суррей әдетте Регни тайпалық аймағына кірмеген болып шығады. Бұл тайпа батысында белгиялықтармен, солтүстігінде Атребаттармен, ал шығысында Кантиактармен шектесетін. Оңтүстік және шығысқа қарай, Британ мұхиты немесе Галлия мұхиты (қазіргі Англия арнасы) арқылы Галлия және Калеты, Велиокасс, Катуслуги, Амбиани және Морини тайпаларының аймақтары жатыр.

Атауы

Бұл тайпаның тарихы Чичестер қаласына дейін жетеді. Рим дәуірінде Чичестер "Civitas" астанасы ретінде қызмет етті, яғни ол кішігірім тайпалық аймақты басқаратын шағын астана болды. Карталарда әдетте Атребаттар Чичестерді мекендеген тайпа ретінде көрсетілгенімен, қаланың атауы Регининің бұл аймақты бақылағанын көрсетеді. Чичестердің римдік атауы "Noviomagus Reginorum" көбінесе "Жаңа базар" деп аударылады, бірақ "Reginorum" сөзінің мағынасы пікірталас тудырады. Алғашқыда "Патшалық халқы" деп түсіндірілгенімен, басқа астаналармен салыстырғанда басқа мағынасы бар екені анықталды. Мысалы, Дорсеттегі (Дорчестер) Дюротриг тайпасының тайпалық астанасы "Дуротригиум" деп аталады, бұл Дюротригтердің жеріне сәйкес келеді. Осындай атау үлгісі басқа аймақтық астаналарда да кездеседі, мысалы, Атребатум (Силчестер) Атребаттар аумағында және Белгарум (Винчестер) Бельгтер аумағында. Бұл үлгіні Чичестерге қолданғанда, "Reginorum" сөзін "Жаңа базар, Регини жері" деп түсіну керек. Бұл халықтың аты толық нақты емес. Птолемей Ρηγνοι тайпасын, латынша Regni деп атаған, олардың жалғыз қаласы Νοιομαγος, Noiomagus болған. Бұл орын Navimago Regentium немесе Noviomagus Regionorum сияқты атаулармен байланысты, және кейбір қазіргі дереккөздерде кездесетін Regnenses аты осыдан шыққан болуы мүмкін. Бұл жердің орны Чичестер деп есептеледі. Антониндік маршрутында Римдік 7-жолдың соңында Регно (Regno) деп аталатын орынға сілтеме жасалған, бұл Солент жағалауындағы бір қонысты білдіруі мүмкін. Кейбір ғалымдар Regnenses атауын Птолемейдің Regni немесе бриттік Regini есімімен алмастыруды ұсынады.

Темір дәуірі

Регнилер, болжам бойынша, белгиялықтардың ықпалына түскен жергілікті тайпалар тобы болған. Жаңа монеталардың дизайнының күрт пайда болуы Ұлыбританияның оңтүстік-шығысындағы кейбір тайпалар белгиялық элитаның бақылауында болуы мүмкін екенін көрсетеді, бұл шамамен б.з.д. 100-80 жылдарға дейін сонау салып тұрған. Ұлыбританияның оңтүстік-шығысындағы Айлсфорд-Сварлинг керамикасының таралуы да белгиялықтармен байланысты; алайда, соңғы зерттеулер көші-қонның бұрынғыдай маңызды рөл атқармағанын, сауда байланыстарының күшеюі маңыздырақ болғанын көрсетсе де, бұл мәселе әлі де даулы. Регнилер шамамен б.з.д. 75 жылы тарихи жазбаларда көріне бастады, жазбаша мәліметтердің пайда болуымен және сауатты қоғамның өркендеуімен, оны күрделі экономикалық жүйе сүйемелдеді. Әртүрлі топтардың қозғалысы енді тек керамика арқылы ғана емес, сонымен қатар монеталарды тану арқылы қадағаланды, бұл сауаттылық деңгейін, белгілі бір аймақтардағы негізгі мәдениеттердің бірігуін және артық өнімді саудалау үшін ақшалай амалдардың енгізілуін көрсетеді. Құрлықтағы тайпалық фракциялардың қысымы мен римдіктердің Галлиядағы жаулауларының нәтижесінде, бүлікші топтар жергілікті басшылардың рим билігіне қарсы тұрған жерлерінде, жаңадан қоныстанбаған жерлерді іздеп теңіз арқылы аттанды. Бұл, әрине, Сассекстің алғашқы "басқындығы" болды, бірақ шайқастар мен жаулаулар туралы толыққанды мәліметтер жоқ. Галло-бельгиялық тайпалар, сондай-ақ кельттер деп те аталады, өздерінің үстемдігін қазіргі әлеуметтік құрылымға енгізіп, оны алмастырмады; тіпті кейінгі рим дәуірінде де жергілікті неолит тұрғындары темір ғасырының қала тұрғындарымен бірге өмір сүрді. 52 ж. б.з.д. Британияға пана іздеген Атребаттардан Коммий сияқты маңызды жаңа келгендер Римнің ықпалымен өркениеттің деңгейін әкеліп, дамытты. Атребаттар Хэмпшир, Уилтшир және Шығыс Сассекстің бір бөлігінде қоныстанды, ал 25 ж. б.з.д. кейбіреулері Катувеллауни тайпасының билігіне қарады. Алғашқы "жаулаудан" кейін және билік ауысқаннан кейін Сассекс жаңа тәртіпке келді. Атребаттардың ықпалы Узаға және ішінара Уэльдке дейін жетті, ал солтүстік-шығыстағы және Кент тайпалары қорғанысқа көбірек бейімделді, Маунт-Кабурн қатаң қорғалған шекаралық қала болды. Жаңа билеуші топ, ерекше айта келерлік жайт, Трандл мен Цисберидегі үлкен дамыған төбе бекіністерін тастап, жағалау жазығындағы күрделі қалалық орталықтарға көшті. Бұл әсіресе Селси-Чичестер аймағында байқалды, ол кейіннен жағалау эрозиясына ұшырады. Регнилер Вельдке кеңейіп, ауыл шаруашылығымен ғана емес, сонымен қатар қару-жарақ пен құралдар үшін маңызды темір ресурстарын игерумен де айналысты. Осы өнеркәсіп орындарының археологиялық қалдықтары римдіктер кезеңінен бұрын еңбектің бөлінуінің өсіп келе жатқанын көрсетеді, сонымен қатар тайпа басшылары арасындағы иерархиялық жүйе қалыптасты, олар өз аумақтарында салыстырмалы бейбітшілік орнату кезінде римдік өмір салтын қабылдады. Текстиль өндірісі тері өңдеуден бұрын негізгі өнеркәсіп ретінде дамыды, Селси жағалауында тұз өндірушілердің болуымен қолдау тапты, бұл билеуші элитаның өмір сүру деңгейін көтерген гүлденген сауда экономикасын көрсетеді. Олар кремациялау рәсімдерін енгізіп, ертеректегі жергілікті жерлеу салттарын алмастыру үшін жерлеу орындарын ұйымдастырды, бірақ олардың темір ғасырының соңғы кезеңіндегі күшті друидтық секталармен байланысы белгісіз. Атребаттардың әлеуметтік әдет-ғұрыптары туралы ақпарат шектеулі және кейбір римдік тарихшылардың ықтимал бейтараптығына ұшырайды. Тациттің сипаттамалары оңтүстік-шығыс британиялықтарын галлдық әріптестерімен ұқсас екенін көрсетеді: шайқаста батыл, бірақ күмәнданатын, өздерін вабмен безендіруді ұнататын және мүмкін полиандрияға бейім, бірақ бұл талаптың дұрыстығы күмәнді. Юлий Цезарьдің британиялықтарды бейнелеуі Регини тайпасының белгиялық мәдениеттің ықпалымен болған идеясына сәйкес келеді. Ұлыбританияның ішкі аймақтарында жергілікті мұраны сақтайтын адамдар өмір сүрді, ал жағалау аймақтарында Бельгиядан соғысқа келген мигранттар қоныстанды. Бұл адамдар көбінесе өздерінің шыққан жерлерінің аттарын алып, соғыстан кейін қоныстанды, ауыл шаруашылығымен айналысты. Аралда көптеген тұрғындар болды, олардың құрылыстары Галлияны еске түсіреді және мал шаруашылығы гүлденді. Бұл сипаттамаға Манхуд түбегінің жағалауындағы аумақтар жақсы сәйкес келеді, оларды нумизматика және белгиялық әсерлер қолдайды. Бұл орталық аймақ, әрине, белгиялықтардың ықпалымен Регни тайпасының орталығы болды, Хэмпшир шекарасынан Арун өзеніне (Trisantona Fluvius) дейін созылып, Литтлхэмптонде Англияға тіресті. Бұл негізгі аймақтан тыс жердегі Вест-Сассекстің Уэльд тайпалары, көбінесе, белгиялықтардың ықпалымен жағалаудағы британиялықтармен байланысқан жергілікті бриттік қауымдастықтар болды. Регнилер, көбінесе Атребаттардың ықпалында болған, Атребаттардың бір тармағы немесе Сассекс пен Хэмпширде Атребаттардың пайда болуына дейін болған кіші тайпалардың конфедерациясы болуы мүмкін. Атребаттарға толық бағынудан аулақ болғанымен және белгілі бір автономияны сақтағанымен, олармен тығыз байланысы анық болды, Новиомаг Атребаттар үшін ерте орталық болып табылды, ол материктен келетін кельттік көші-қонға ыңғайлы жағалау аймағына жақын орналасқан. Ұлыбританияның оңтүстік жағалауында орналасқандықтан, олар, әрине, Риммен алдыңғы қатарлы тәжірибелерді қабылдады және Галлияның жаулануына дейін континенттік тайпалармен сауда жасады. Регнилер, Атребаттармен бірлесіп, Римді сәнді маталар, аңшылық иттері және темір тауарларын саудалау арқылы өркендеу мүмкіндігі ретінде қарады, осылайша мәдениеттері мен технологияларын байытқан ұғымдардың өзара алмасуын ынталандырды, бұл оларға нашар дамыған көрші тайпалардан артықшылық берді. Регнилердің римдік мәдениетіне ең көп сіңген британдық тайпалардың бірі болғаны әйдін. Олар бұдан бұрын Риммен сауда қатынастарын орнатқан, римдік сауда бекетін және римдіктердің шағын ықпалын сақтаған, тіпті б.з. 43 жылғы римдік жаулаудан бұрын. Римдіктердің б.з. 43 жылдан кейін Регни жеріндегі Чичестер портын кеңінен пайдалануы Регнилердің Риммен тығыз байланысы римдік легиондарға Ұлыбританияның оңтүстік-батысында операция жүргізуге мүмкіндік бергенін көрсетеді. Норт-Берстед, Олдплейс Фарм және Копс Фармдағы қазбалар темір ғасырының соңғы шаруашылықтарының және күрделі егіс жүйелерінің қалдықтарын ашты, бұл жағалау жазықтарындағы кең ауыл шаруашылық қызметін көрсетеді. Селси аралындағы археологиялық зерттеулер темір ғасырының соңғы кезеңіне немесе римдік қалдықтардың аздығын көрсетті, бұл аймақ сол кезеңде суға батқан болуы мүмкін екенін, бірақ ол негізгі қоныс емес екенін көрсетеді. Селси Билдегі көптеген темір ғасырының алтын монеталарының болуы батпақты жерлерде және тіпті теңіздегі ритуалдық құрбандықтарды көрсетеді.

The Regni were probably a group of native tribes influenced by the Belgae. The sudden appearance of new coin designs hints that some tribes in south eastern Britain might have been under the control of a Belgic elite and adopted aspects of their culture as early as 100 80 BC. The distribution of Aylesford Swarling pottery in south eastern Britain has also been associated with the Belgae; however, recent studies proposed that migration might not have played as significant a role as once thought, with increased trade connections being more important, although this remains uncertain. The Regni entered a period of historical documentation around 75 B. C., with the emergence of written records and the rise of a literate society, accompanied by a more complex economic system. Various groups' movements were no longer tracked solely through pottery artifacts but also through the identification of coins, marking a level of literacy, the aggregation of core cultures in specific regions, and the introduction of monetary transactions for trading surplus goods. Driven by pressures from tribal factions on the Continent and the Romans' continued conquests in Gaul, rebellious groups set out across the sea in search of unoccupied lands, especially where local chieftains resisted Roman rule. This likely marked the initial 'invasion' of Sussex, although detailed accounts of battles and conquests are scarce. The Gallo Belgic tribes, also known as Celts, integrated their dominance into the existing social structure rather than replacing it; even during the later Roman era, indigenous Neolithic inhabitants coexisted with Iron Age urban residents in Sussex. Significant newcomers like Commius of the Atrebates, who sought sanctuary in Britain around 52 B. C., brought and promoted a level of civilization influenced by Rome. The Atrebates settled across a wide area encompassing Hampshire, Wiltshire, and parts of eastern Sussex, with some falling under the rule of the Catuvellauni by 25 B. C.

Following the initial 'conquest' and subsequent power shifts, Sussex stabilised into a new order. The influence of the Atrebates extended toward the Ouse and partially into the Weald, while tribes in the northeast and Kent maintained a more defensive stance, with Mount Caburn being a strongly fortified boundary town. The new ruling class notably abandoned the large developed hill forts at the Trundle and Cissbury in favour of sophisticated urban centres on the coastal plain. This was particularly in the Selsey Chichester area, which has since succumbed to coastal erosion. The Regni expanded into the Weald, engaging not only in agriculture but also in exploiting iron resources crucial for their weaponry and tools. Archaeological remains of these industrial sites indicate a growing division of labour before the Roman period, alongside a developing hierarchy among tribal leaders who adopted somewhat Roman lifestyles while establishing a relative peace in their territories. Textile production preceded leatherwork as the primary industry, supported by the presence of salt producers along the Selsey coast, indicating a thriving trading economy that raised the standard of living for the ruling elite. They introduced cremation practices and organized burial sites to replace earlier native burial customs, though their involvement with the powerful Druidic cults of the late Iron Age remains uncertain. Information on the social customs of the Atrebates is limited and subject to potential biases from certain Roman chroniclers. Descriptions by Tacitus portray the south eastern Britons as having similarities with their Gaulish counterparts: valiant yet hesitant in battle, fond of adorning themselves with woad, and possibly open to polyandry, though the accuracy of this claim is ambiguous. Julius Caesar's depiction of the Britons aligns well with the idea of the Regini tribe influenced by Belgic culture. The inland areas of Britain were inhabited by people claiming native heritage, while coastal regions were populated by migrants from Belgium who arrived to engage in warfare. These individuals often took names from their states of origin and settled after conflicts, integrating into agricultural practices. The island sustained a substantial population, featuring structures reminiscent of Gaul, and abundant livestock. The coastal territories of the Manhood Peninsula fit this description well, supported by Numismatics and Belgic influences. This central area likely served as the heart of the Belgic influenced Regni tribe, stretching from the boundaries of Hampshire to the Trisantona Fluvius (the River Arun), meeting the English Channel at Littlehampton. The tribes outside this core area in the Sussex Weald were likely predominantly indigenous Brythonic communities who interacted with the Belgic influenced Britons along the West Sussex coast. Regini, appearing to have been predominantly influenced by the Atrebates, could have been either a branch of the Belgic Atrebates or part of a confederation of smaller tribes predating the Atrebates' presence in Sussex and Hampshire. Despite seemingly avoiding complete submission to the Atrebates and maintaining some autonomy, their close ties to them were apparent, with Noviomagus serving as an early capital for the Atrebates, strategically positioned near a coastal area convenient for Celtic migrations from the mainland. Situated geographically along the southern coast of Britain, they likely assimilated more advanced practices and traded with Continental tribes until the Roman conquest of Gaul. The Regni, in conjunction with the Atrebates, seemingly saw Rome as a chance to enhance their commerce in opulent textiles, hunting dogs, and Iron goods, thus encouraging a reciprocal exchange of concepts that enriched their culture and technology, potentially giving them an advantage over less developed neighbouring tribes. It is likely that the Regni were among the most assimilated British tribes to Roman culture. They had already developed trade relationships with Rome, maintaining a Roman trading post and a small Roman influence even prior to the Roman conquest in AD 43. The Romans' significant utilization of Chichester Harbour within the Regni's lands right after AD 43 indicates that the Regni's supportive ties with Rome allowed the Romans an avenue to provide resources to the Roman legions operating in the south west of Britain. Excavations in North Bersted, Oldplace Farm, and Copse Farm uncovered remnants of late Iron Age farmsteads and complex field systems, indicating widespread agricultural activities along the coastal plains. Archaeological investigations on Selsey Island revealed minimal late Iron Age or Roman remains, suggesting that while the area may have been inundated during that period, it was not a main settlement area. The presence of numerous Iron Age gold coins at Selsey Bill may suggest ritual offerings in the marshlands and even into the sea.

Регни құдайлары

Британ аралдарының оңтүстік-шығысында римдіктердің ресми символдарымен шеберлікпен үйлестірілген түпнұсқа монета үлгілерін кездестіруге болады. Бұл символдар Регни тайпасының билеушілерінің өзіндік танымын көрсетеді және өткен шақтағы тарихи саяси оқиғаларға жарық түсіреді. Біз зерттеп отырған Рома бейнесі – б.з.д. 211 жылы римдік денарий үшін жасалған, грек суретшілердің стильдерінен әсер алған туынды. Ол Римді саяси бірлік ретінде бейнелейді, оған қала, мемлекет, азаматтық, тегі және римдік кеңеюдің мәні кіреді. Диана немесе Минерва сияқты дәстүрлі құдайлардан өзгеше, Рома қасиетті аңыздармен немесе ежелгі үнді-еуропалық құдайлармен байланысты емес еді. Қалпақ киген римдік Рома бейнесі Диана мен Минервадан шабыттанған, бірақ грифонды қыртысы мен қанаттарына дейін созылған ұзын шашақтары бар аттикалық қалпағы сияқты ерекше белгілерімен ерекшеленеді. Галлия мен Британиядағы зергерлер осы ерекшеліктерді таңдап қолданды. Британиядағы Регни тайпасының "Рома" бейнесі аймақтық элементтерді қамтиды, бұл Римдегі Рома мен Диана және Минерва құдайлары арасындағы ұқсастыққа ұқсас. Коммиос сатысының күміс монеталары (б.з.д. 30-45 жж.) кельт құдайының ерекше белгілерін көрсетеді, мысалы, линза тәрізді көздері, ісінген екі жағы және дөңгелек жақ сүйегі. Оның ұзын, ағып жатқан шашы айға ұқсайды, бұл Луна құдайының бейнесі болуы мүмкін. Оның басының үстінде дөңгелек теке мүйіздері тіршілік танытады, ал оның алдында гүл орналасқан, ол оны иіскеп тұрғандай немесе оған сыбырлап айтқандай көрінеді. Құдайдың айналасындағы символдардың мағынасы әлі белгісіз. Монетаны бұру арқылы жыланның анық бейнесі көрінеді. Бұл күрделі сурет ай құдайы мен мүйізді жыланды біріктіреді, бұл, әрине, Сернунос, мүйізді жыланның жанында Атребаттардың және Регни тайпаларының Ұлы патшайымы. Бұл бірігу оның әртүрлілігі мен билігін көрсетеді. Сельси диадемасының алтын монетасы (б.з.д. 55-50 жж.) ай символымен әшекейленген диадемасы бар және құлағында екі бұрмаланған шашы бар құдайды бейнелейді. Монетаның бетінде жылқы мен тайдың бейнесі, ал алдыңғы жағында дөңгелек және төрт жапырақты гүл бейнеленген. Ай тәжі тек Регни тайпасына ғана тән емес еді. Рим республикасының денарийлерінде әйелдердің басы жарты ай тәрізді диадемамен бейнеленген, бұл қазіргі заманғы тиараларға ұқсас. 56 жылғы денарийдегі диадема мен оның үстіндегі кішкентай ай Регни Сельси диадемасына шабыттандырған болуы мүмкін. Эпона, атпен байланысты галло-римдік құдай, ол өмірден кейінгі өмірде жандарды жетелеуге сенген, бұл Мабиногиондағы Рианнонның бейнесіне ұқсас. Рианнон, Эпона сияқты, ұлы Прадеримен бірге бие және тай ретінде жиі көрсетіледі, оны галлдық жылқы құдайы Эпонамен байланыстырады. 60-20 жылдарға дейінгі Сассекс қалқасының күміс монетасында қалпағы бар әйел тәңір бейнеленген, бұл, мүмкін, Романың прототипі болуы мүмкін, себебі мұндай бейнелер сирек кездеседі. Британдық контексте Рома бейнелері жергілікті діни символдармен бірігіп, ерекше ерекшеліктерді көрсетеді. Регини қауымының құдайы римдік Минерва құдайымен байланысты болуы мүмкін, бұл туралы қазіргі Чичестердегі Новиомагус Регинорумдағы Нептун мен Минерваға арналған ғибадатханада табылған тастан жасалған жазуда айтылған. Ашдаун орманының күміс монетасы (б.з.д. 50-40 жж.) мүйізді және шошқа қылшықты қалпағы бар әйел тәңірді бейнелейді, сондай-ақ Темзадағы Уотерлоо көпірінің маңында табылған қола қалқанға ұқсас үлкен линза тәрізді көзі бар. Гриффонды қыртысы бар римдік грек-римдік аттикалық қалпақ жергілікті стильдегі қалпақпен ауыстырылған сияқты. Уотерлоо көпірінің қоладан жасалған қалпағы, әсіресе, жауынгерлік мақсаттар үшін емес, рәсімдік мақсаттар үшін жарамды болған, ежелгі қола қалқан сияқты, көбінесе қорғаныш емес, көрнекілік үшін пайдаланылған. Кейбіреулер оның кішкентай өлшемі кельт құдайларының ағаш мүсінін безендіргенін көрсетеді деп санайды. 55-45 жылдарға дейінгі Сассекс лирасының күміс монетасында Арун өзеніне байланысты Трисантонаны бейнелейтін, мойын тоғасы мен бұйра шашы бар, ерекше өткір мұрынды диадемалық әйел тәңірдің басы бейнеленген. Артқы жағында зигзаг құйрығы бар, дөңгелектері бар ат және ерекше лира бейнеленген. Ежелгі кельт лирасының егжей-тегжейі шектеулі болса да, оны 8 ғасырдан бастап кельт бардтары қолданған және кейіннен римдік кезеңінде лира деп аталды. Лираның көбіне сүйектері бар ағаштан жасалған, оның резонаторында жануарлардың ішектерінен жасалған сырғалары бар еді. Гректерден қабылдаған болса да, галдар мен басқа да кельт тайпалары лираны музыкалық мұраларының символы ретінде бағалаған. Галдар мен британдықтар осы құралды діни салтымен байланыстырып, оны тайпалық құдайларына арналған рәсімдер мен әндерде қолданған. Чичестер құдайының күміс монетасы (б.з.д. 50-30 жж.) ерекше көзге түсетін, сопақ көзі, ұзын өткір мұрыны, жұқа еріндері, дөңгелек жақ сүйегі, жіңішке иілген мойны және ағып жатқан шашы бар ерекше құдайды бейнелейді. Ол бал ұясы тәрізді диадема және өрдектің басы мен жылан тәрізді жаратылысы бар өрдектің қалқаншасы киген. Өрдектің кельт мифологиясында әйелдік, құдайлық және басқа дүниелік күштерді білдіреді, ол Секуана құдайымен және Сена өзенімен байланысты. Монетаның екінші жағында үш құйрықты жылқы, сызықты жалы және шошқаның төменде бейнеленген, ол Лингон тайпасының шошқа құдайы Моккуспен байланысты. Шошқа еті ежелгі кельттер үшін қасиетті болған, бұл кельттік тойларда көрінеді. Лингондар – Солтүстік-Шығыс Франциядағы Сена және Марна өзендерінің жанында орналасқан галл тайпасы, кельто-германдық Тревери тайпасымен көрші болған. Солтүстік-Шығыс Италиядағы тағы бір Лингон тайпасы ауыл шаруашылығымен, тоқыма өнермен және металл өңдеумен айналысқан. Регини тайпасы civitas бейнесінің абстракциясын нақты және символдық бірлікке айналдырды. Бұл өтелу civitas бейнесінің рәсімдік және повестволық маңызға ие болу мүмкіндігін көрсетеді. Британдық Бригантия осы дамудың бір мысалы, ал Иценияның бейнесі тағы бір мысал болуы мүмкін. Параллельдік тұрғыдан алғанда, римдіктер де 10 ж.б.д. Августтың билігінде Лугдунумда (Лион) Рома мен Августқа арналған алтарь тұрғызып, үш галл провинциясы үшін императорлық культтің орталық нүктесі ретінде қызмет еткен, осы эволюцияны мақұлдады. 1 ғасырдың бірінші жартысында бірнеше галлдық билеушілер Романың басын бейнелейтін күміс квинар монеталарын шығарды. Бұл жергілікті бейнелер түпнұсқа бейнеден сәл өзгеше, бұл олардың аймақтық мағынаны жеткізу үшін қабылдануын көрсетеді. Мысалы, галлдық мойын тоғасы қосылуы мүмкін, Романың қалпағындағы грифонды қыртыс өзгертілуі немесе толығымен алынып тасталуы мүмкін, мысалы, Британияда жылқы шашы немесе шошқа қылшығымен ауыстырылуы мүмкін. Сонымен қатар, қанаттар нақты болмауы немесе басқа сызықтық дизайнмен алмастырылуы мүмкін. 1 ғасырдың бірінші жартысында әртүрлі галлдық көшбасшылар Романың бейнесін бейнелейтін күміс квинар монеталарын шығарды. Романың бейнесінің осы жергілікті бейімделулерінде галлдық мойын тоғасын қосу және Романың грифонды қыртысын жылқы шашы немесе шошқа қылшығы сияқты символдармен ауыстыру сияқты ерекше элементтер болды. Кейбір монеталарда қанаттар болмады немесе олар басқа дизайнмен ауыстырылды. Барлық монеталар б.з.д. 50 жылға дейін рим мемлекетінің ықпалды және жақсы ұйымдасқан одақтастарымен жасалғанын ескеру маңызды. Эдуи, Секуани және Лингондар 1 ғасырдың басында саяси өзгерістерге ұшырады, римдік әкімшілігіне ұқсас олигархиялық құрылымдарды енгізді. Юлий Цезарь және оның ізбасарлары галл тайпаларын civitates деп атады, бұл ұйымдасқан саяси бірліктер немесе мемлекеттер деген латын сөзі. Сол сияқты, римдік монеталардағы қалпақ киген бас civitas Romana, рим мемлекетін білдірді. Галдар сияқты, британдық монеталардың авторы абстрактілі мемлекеттік символдар мен күшті қорғаушы құдайлардың бейнелері арасында нақты айырма жасады. Регини және Ицени тайпаларының Рома құдайының бейнесі культтік бейнеге ұқсайды, бұл, мүмкін, Диана/Артемис сияқты британдық құдайлардың баламасы.

In the south eastern part of Britain, we can find original coin designs that skilfully combine Roman official symbols, featuring the likeness of the goddess Roma on the coins issued by the Regni tribe in West Sussex. These symbols reveal the self perception of the Regni rulers, shedding light on historical political occurrences of the past. The representation of Roma we are examining is a blend influenced by Hellenistic artistic styles, crafted for the Roman denarius in 211 BC. It encapsulates Rome as a political entity, comprising the city, state, citizenship, origin, and the essence of Roman expansion. Categorized differently from conventional goddesses such as Diana or Minerva, Roma was not associated with sacred tales or ancient Indo European gods. The helmeted Roman figure of Roma was inspired by Diana and Minerva but stands out due to its distinctive attributes like the Attic helmet adorned with a gryphon crest and tendrils extending to wings. Engravers in Gaul and Britain selectively integrated these specific features. The depiction of "Roma" by the Regni tribe in Britain incorporates regional elements, akin to the similarity observed between Roma in Rome and the goddesses Diana and Minerva. The Commios Ladder head silver units (30 45 B. C) depict a Celtic fertility Goddess with unique features like a lentoid eye, swollen cheeks, and a bulbous chin. Her long flowing hair resembles moons, possibly representing a Luna deity. Circular Goat Horns hover above her head, and a flower is positioned in front of her, as though she is either smelling it or whispering to it. The symbols surrounding the Goddess hold unknown meanings. Rotating the coin reveals a clear image of a Snake. This intricate design combines a lunar goddess with a horned serpent, likely Cernunnos, depicting the Great Queen of the Atrebates and Regni alongside the horned serpent. This fusion symbolizes her diverse identity and authoritative position. The Selsey Diadem gold quarter stater (55 50 BC) features a goddess with a diadem adorned with a moon symbol and two twisted locks of hair by her ears. The coin also depicts a horse and foal, along with a wheel and quatrefoil flower on the front. Moon crowns were not exclusive to the Regini tribe. Roman Republican denarii depict female heads with crescent diadems, similar to modern tiaras. A denarius from 56BC with a diadem and a small moon above it may have inspired the Regini Selsey Diadem. Epona, a Gallo Roman deity associated with horses, was believed to guide souls in the afterlife, resembling the depiction of Rhiannon in the Mabinogion. Rhiannon, like Epona, is often shown with her son Pryderi as a mare and foal, linking her to the Gaulish horse deity Epona. The Sussex Helmet silver unit dating from 60 20 BC shows a Goddess with a helmet, possibly a prototype Roma due to the rarity of such portrayals. Within the British setting, depictions of Roma likely combined with local religious symbols, highlighting distinct characteristics. The god worshipped by the Regini community might be tied to the Roman goddess Minerva, as hinted by an inscription on a stone found at a shrine dedicated to Neptune and Minerva in Noviomagus Reginorum, now Chichester. The Ashdown Forest Helmet Silver unit (50 40 BC) shows a goddess in a helmet with horns and boar bristled crest, along with a large lentoid eye similar to the bronze helmet discovered near Waterloo Bridge in the Thames. It seems that the Romas Greco Roman Attic helmet, which had a gryphon crest, has been replaced by a local style helmet. The delicate bronze Waterloo Bridge helmet was probably not suited for combat but rather for ceremonial purposes, much like ancient bronze shields mainly used for display rather than protection. Some believe its small size indicates it may have decorated a wooden statue of a Celtic deity. Dating back to 55 45 BC, the Sussex Lyre silver unit features a portrayal of a Diademed goddess head with a distinctive pointed nose, wearing a neck torc and curly hair, possibly representing Trisantona, linked to the River Arun. On the reverse side, a horse with a zigzag tail, spoked wheel, and a unique lyre is depicted. While ancient Celtic lyre details are limited, it was used by Celtic bards from the 8th century BC and was later called the lyra during the Roman period. Made largely of wood with bone elements, the lyre had animal intestine strings in its resonator. Despite probably adopting it from the Greeks, the Gauls and other Celtic groups valued the crwth (Lyra) as a symbol of their musical heritage. The Gauls and Britons associated the instrument with their religious customs, using it in rituals and hymns for their tribal deities. The Chichester Goddess Silver unit (50 30 BC) depicts a unique Goddess with distinct features including an oval eye, long pointed nose, thin lips, round prominent chin, slender curved neck, and flowing hair locks. She wears a honeycomb diadem and a duck visor helmet with a duck head and serpent like creature. Ducks in Celtic mythology symbolize femininity, divinity, and otherworldly powers, linked to the goddess Sequana and the river Seine. The obverse side portrays a Triple tailed horse with a linear mane galloping with a boar below, associated with Moccus, the boar god of the Lingones tribe. Boar meat was sacred to the ancient Celts, reflecting in Celtic feasts. Lingones were a Gaulish tribe based near the Seine and Marne rivers in northeastern France, neighboring the Celto Germanic Treveri tribe. Another Lingones tribe in north eastern Italy specialized in agriculture, weaving, and metalworking. The Regini transformed the abstraction of a civitas personification into a concrete and symbolic entity. This transition highlights how a personified civitas could take on ceremonial and narrative significance. British Brigantia represents one instance of this type of development, while the Icenian personification could be another. In a parallel vein, even the Romans sanctioned a similar evolution by erecting an altar to Roma and Augustus in Lugdunum (Lyons) in 10 BC during Augustus’ reign to act as the focal point of the imperial cult for the three Gallic provinces. Throughout the 1st century BC, several Gaulish authorities minted silver quinarius coins featuring the head of Roma. Subtle variations differentiate these local depictions from the original image, suggesting their adoption to convey regional significance. For instance, a Gallic torc necklace might be added, the gryphon crest on Roma's helm could be altered or removed entirely, such as in the case of replacing it with a horsehair or boar bristle crest in Britain. Additionally, explicit wings might be absent or substituted with a different linear design. In the 1st century BC, various Gallic leaders minted silver quinarius coins featuring a depiction of Roma. These local adaptations of Roma's image included unique elements such as the addition of a Gallic torc necklace and the replacement of Romas gryphon crest with symbols like a horsehair or boar bristle crest. Some coins also omitted the wings or substituted them with different designs. It is important to note that all the coins shown were produced prior to 50 BC by affluent and well organized allies of the Roman state. The Aedui, Sequani, and Lingones underwent political transformations early in the 1st century BC, implementing oligarchic structures similar to those of the Roman administration. Julius Caesar and his successors referred to the Gallic tribes as civitates, the Latin term for organized political entities or states. Similarly, the helmeted head on Roman coins symbolized the civitas Romana, the Roman state. Like the Gauls, the creators of British coin images made a clear distinction between abstract state symbols and depictions of powerful protective goddesses. The depiction of the Roma goddess by the Regini and Iceni resembles a cult image, possibly representing a British equivalent to deities like Diana/Artemis or Minerva/Pallas Athene. The use of Roman symbolism on Gaulish and British coins reflects a desire to project themselves as autonomous political entities equal to the Roman state. Coin design often coincided with political transformations and administrative reforms, and the adoption of Roman imagery suggests the emergence of tribal leagues, larger kingdoms, and oligarchic states. The coins produced during this period indicate that groups like the Regini, Belgae, East Wiltshire groups, and Iceni may have viewed themselves as a confederation with shared ceremonial institutions, united by a collective identity and legal system. The word for a People or tribal state in Gaul and Britain at that time, Teuta or Touta, was a feminine noun, similar to the Latin Civitas, allowing for personification as a female deity. Just as Roma personified the Roman Civitas, the adapted image of Roma on Gallic and British coins likely represented the existence of a comparable citizen body, Civitas or Teuta.

Қогидубн патшаның халқы

Римдіктер басып алғанға дейін олардың жері мен астанасы атребаттар аумағының бір бөлігі болған сияқты, мүмкін рулар конфедерациясының құрамында болған. Басып алудың алғашқы кезеңінен кейін римдіктер атребаттарды формалды түрде тәуелсіз клиенттік патшалық ретінде сақтап қалған, ол шығыстағы рим провинциясы мен батыстағы бағынышты емес тайпалар арасындағы кедергі ретінде қызмет еткен. Патшалықтың билеушісі Тиберий Клавдий Когидубн немесе Когидумн болды: Тацит «quaedam civitates Cogidumno regi donatae» («кейбір цивитаттар Когидумн патшаға сыйға берілді») деп айтады және оның адалдығын атап көрсетеді. Чичестерде табылған бірінші ғасырдың жазуы оның латынша есімдерін көрсетеді, ол Клавдий немесе Неронның оған римдік азаматтық құқығын бергенін көрсетеді. Когидубн, Вериканың, атребат патшасының туысы болуы мүмкін, оның құлатылуы басып алуға себеп болды. Когидубнның қайтысынан кейін патшалық тікелей басқарылатын рим провинциясына қосылып, атребаттар, белгдер және регнилер сияқты бірнеше цивитаттарға бөлінді.

Даулар

Сол сияқты, Когидубн легатус қызметіне тағайындалған деген теория, бұл атақ тек сенаторларға ғана берілетін еді, зақымдалған Чичестер жазуының қалпына келтірілуіне негізделген. Онда "Когидубни регис легати Аугусти в Британия" ("Британиядағы патша және императордың өкілі") деп оқылған. Бірақ, көбінесе "Cogidubni regis magni Britanniae" ("Британияның ұлы патшасы") деп жазылған болуы ықтимал.