Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық компьютер ғалымы (1913–2010)
British computer scientist (1913–2010)
Сэр Морис Винсент Уилкс (26 маусым 1913 – 29 қараша 2010) – ағылшын компьютер ғалымы, ол электронды кешіктірілген сақтау автоматты есептегішінің (EDSAC) жобасын жасады және құрылысына көмектесті. Бұл – ең алғашқы сақталған бағдарламалық компьютерлердің бірі. Ол сондай-ақ микробағдарламалауды ойлап тапты, ол орталық процессордың схемаларын басқару блогын іске қосу үшін сақталған бағдарламалық логиканы пайдалану әдісі. Өлген кезде Уилкс Кембридж университетінің зейнеткер профессор қызметін атқарды.
Sir Maurice Vincent Wilkes (26 June 1913 – 29 November 2010) was an English computer scientist who designed and helped build the Electronic Delay Storage Automatic Calculator (EDSAC), one of the earliest stored program computers, and who invented microprogramming, a method for using stored program logic to operate the control unit of a central processing unit's circuits. At the time of his death, Wilkes was an Emeritus Professor at the University of Cambridge.
Балалық шағы, білімі және әскери қызметі
Уилкс Уорстершир графтығының Дадли қаласында туды. Ол Эленнің (Хелен) Малоуннан (1885–1968) және Винсент Джозеф Уилкстен (1887–1971), Дадли графының мүлкіндегі есепшіден, жалғыз баласы еді. Ол Вест-Мидлендс аймағындағы Стоурбридж қаласында өсті және Стоурбридждегі Король Эдуард VI колледжінде білім алды. Оқу жылдарында химия пәнінің мұғалімі оны радио әуесқойлығымен таныстырды. 1931-1934 жылдары ол Кембридждегі Сент-Джон колледжінде математикалық трипосты оқыды, ал 1936 жылы ионосферадағы өте ұзын радио толқындарының радио таралуы тақырыбында физика ғылымдарының докторы дәрежесін қорғады. Ол Кембридж университетінің кіші ғылыми қызметкері болып тағайындалды, осы арқылы есептеу зертханасын құруға қатысты. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде әскери қызметке шақырылып, Телекоммуникация зерттеулер мекемесінде (TRE) және операциялық зерттеулерде радар саласында жұмыс істеді.
Wilkes was born in Dudley, Worcestershire, England the only child of Ellen (Helen), née Malone (1885–1968) and Vincent Joseph Wilkes (1887–1971), an accounts clerk at the estate of the Earl of Dudley. He grew up in Stourbridge, West Midlands, and was educated at King Edward VI College, Stourbridge. During his school years he was introduced to amateur radio by his chemistry teacher. He studied the Mathematical Tripos at St John's College, Cambridge, from 1931 to 1934, and in 1936 completed his PhD in physics on the subject of radio propagation of very long radio waves in the ionosphere. He was appointed to a junior faculty position of the University of Cambridge, through which he was involved in the establishment of a computing laboratory. He was called up for military service during World War II and worked on radar at the Telecommunications Research Establishment (TRE) and in operational research.
Зерттеу және мансап
1945 жылы Уилкс Кембридж университетінің математикалық зертханасының (кейін Компьютерлік зертхана деп аталған) екінші директоры болып тағайындалды. Ол Мур электр инженерлік мектебінде Преспер Эккерт пен Джон Мочли құрылып жатқан құрылması туралы есептемені оқыды. Ол оны бір түнде оқып шығуға мәжбүр болды, себебі оны қайтару керек еді және фотокөшіру мүмкіндігі болмады. Ол құжаттың болашақ есептеу машиналарынның логикалық дизайнын сипаттайтынын және осындай машиналарды жобалау мен құрастыруға қатысқысы келетінін дереу түсінді. 1946 жылдың тамызында Уилкс Мур мектебінің лекцияларына қатысу үшін кемемен АҚШ-қа сапарлады, бірақ түрлі сапар кешігулерге байланысты соңғы екі аптасына ғана қатыса алды. Англияға бес күндік сапар барысында Уилкс EDSAC болашақ машинасының логикалық құрылымын толыққанды эскизбен бейнеледі.
In 1945, Wilkes was appointed as the second director of the University of Cambridge Mathematical Laboratory (later known as the Computer Laboratory). under construction by Presper Eckert and John Mauchly at the Moore School of Electrical Engineering. He had to read it overnight because he had to return it and no photocopying facilities existed. He decided immediately that the document described the logical design of future computing machines, and that he wanted to be involved in the design and construction of such machines. In August 1946 Wilkes travelled by ship to the United States to enroll in the Moore School Lectures, of which he was only able to attend the final two weeks because of various travel delays. During the five day return voyage to England, Wilkes sketched out in some detail the logical structure of the machine which would become EDSAC.
EDSAC
Оның зертханасы өз қаражатымен қамтамасыз етілгендіктен, ол Кембриджге оралғаннан кейін дереу EDSAC ("Электрондық кешіктірілген сақтау автоматты есептегіш") деп аталатын шағын практикалық машинада жұмыс істей бастады. Оның міндеті жақсырақ компьютер ойлап табу емес, оны университетке қолжетімді ету екенін түсінді. Сондықтан оның көзқарасы тұрақты түрде практикалық болды. Компьютердің әр бөлігін құрастыру үшін тек қана дәлелденген әдістерді ғана пайдаланды. Соның нәтижесінде жасалған компьютер, басқа жоспарланған заманауи компьютерлерге қарағанда баяу және кішкентай болды. Дегенмен, оның зертханасының компьютері екінші практикалық сақталатын бағдарламалық компьютер болып табылды және 1949 жылдың мамыр айынан бастап, әлдеқайда үлкен және күрделі EDVAC-тен бір жылдан астам бұрын сәтті жұмыс істеді. 1950 жылы Дэвид Уилермен бірге Уилкс Рональд Фишердің еңбегінде ген жиіліктеріне қатысты дифференциалдық теңдеуді шешу үшін EDSAC-ты қолданды. Бұл биология саласындағы мәселенің компьютерде алғаш рет шешілуі болды.
Since his laboratory had its own funding, he was immediately able to start work on a small practical machine, EDSAC (for "Electronic Delay Storage Automatic Calculator"), once back at Cambridge. He decided that his mandate was not to invent a better computer, but simply to make one available to the university. Therefore, his approach was relentlessly practical. He used only proven methods for constructing each part of the computer. The resulting computer was slower and smaller than other planned contemporary computers. However, his laboratory's computer was the second practical stored program computer to be completed and operated successfully from May 1949, well over a year before the much larger and more complex EDVAC. In 1950, along with David Wheeler, Wilkes used EDSAC to solve a differential equation relating to gene frequencies in a paper by Ronald Fisher. This represents the first use of a computer for a problem in the field of biology.
Басқа есептеу технологиясы
1951 жылы ол микропрограммалау тұжырымдамасын әзірледі, кейін оны кеңейтіп, 1955 жылы IEEE Spectrum журналында жариялады. Бұл тұжырымдама алғаш рет EDSAC 2 компьютерінде іске асырылды, онда дизайнды жеңілдету үшін бірнеше бірдей "бит кесінділері" пайдаланылды. Процессордың әрбір биті үшін ауыстырылатын түтікшелер жиынтығы қолданылды. Оның зертханасы үшін келесі компьютер 1963 жылы Ferranti Ltd компаниясымен бірлесіп жасалған "Титан" болды. Ол ақырында Ұлыбританиядағы алғашқы уақыт бөлісу жүйесін іске қосты, ол CTSS-тен шабыттанды және университеттегі есептеу ресурстарына, соның ішінде механикалық CAD үшін уақыт бөлісетін графикалық жүйелерге кеңірек қол жеткізуді қамтамасыз етті. "Титанның" операциялық жүйесінің ерекшелігі – ол бағдарламаның идентификаторына, сондай-ақ пайдаланушының идентификаторына негізделіп, бақыланатын қолжетімділікті ұсынды. Ол кейіннен Unix жүйесінде қолданылған құпия сөзді шифрлау жүйесін енгізді. Оның бағдарламалау жүйесінде сонымен қатар нұсқаны басқарудың алғашқы жүйесі де болды. 1974 жылы Уилкс швейцариялық деректер желісімен (Hasler AG) танысты, ол желіде уақытты бөлу үшін сақина тәрізді топологияны қолданды. Зертхана бастапқыда перифериялық құрылғыларды бөлісу үшін прототипті пайдаланды. Кейіннен коммерциялық серіктестіктер құрылды және осыған ұқсас технология Ұлыбританияда кеңінен қолжетімді болды.
In 1951, he developed the concept of microprogramming then expanded and published in IEEE Spectrum in 1955. This concept was implemented for the first time in EDSAC 2, which also used multiple identical "bit slices" to simplify design. Interchangeable, replaceable tube assemblies were used for each bit of the processor. The next computer for his laboratory was the Titan, a joint venture with Ferranti Ltd begun in 1963. It eventually supported the UK's first time sharing system which was inspired by CTSS and provided wider access to computing resources in the university, including time shared graphics systems for mechanical CAD. A notable design feature of the Titan's operating system was that it provided controlled access based on the identity of the program, as well as or instead of, the identity of the user. It introduced the password encryption system used later by Unix. Its programming system also had an early version control system. In 1974, Wilkes encountered a Swiss data network (at Hasler AG) that used a ring topology to allocate time on the network. The laboratory initially used a prototype to share peripherals. Eventually, commercial partnerships were formed, and similar technology became widely available in the UK.
Сыйлықтар, марапаттар және көшбасшылық
Уилкс көптеген наградалар алды: ол Knight Bachelor, Британдық компьютерлік қоғамның еңбегі сіңген мүшесі, Корольдік инженерлік академиясының мүшесі және Корольдік қоғамның мүшесі болды. Уилкс Британдық компьютерлік қоғамның (БКҚ) негіздеуші мүшесі және оның алғашқы президенті (1957–1960) болды. 1967 жылы ол Тьюринг сыйлығын алды, оған берілген мақтау қағазында былай делінген: «Профессор Уилкс ішкі жадыда сақталатын бағдарламасы бар алғашқы компьютер EDSAC-тің құрастырушысы және жобалаушысы ретінде ең жақсы танымал. 1949 жылы салынған EDSAC сынаптық кешіктіру желісі жадын қолданды. Ол сонымен қатар 1951 жылы Дэвид Уилер және Стэнли Гиллмен бірге «Электронды цифрлық компьютерлер үшін бағдарламаларды дайындау» атты еңбектің авторы ретінде белгілі, онда бағдарламалық кітапханалар тиімді түрде енгізілді». 1968 жылы ол Гарри Гуд естелік сыйлығын алды, оған берілген мақтау қағазында былай делінген: «Компьютер саласындағы көптеген жаңа жетістіктері үшін, инженерлік және бағдарламалық қамтамасыз ету саласында, сондай-ақ кәсіби қоғамның қызметіне және компьютер мамандары арасындағы халықаралық ынтымақтастыққа қосқан үлесі үшін». 1972 жылы Уилкс Ньюкасл университетінің құрметті ғылым докторы дәрежесімен марапатталды. 1980 жылы ол профессорлық қызметінен және Компьютерлік зертхананың басшысы лауазымынан кетіп, АҚШ-тың Массачусетс штатындағы Мейнард қаласында Digital Equipment Corporation компаниясының орталық инженерлік құрамына қосылды. 2002 жылы Уилкс Кембридж университетінің Компьютерлік зертханасына профессор-эмиритус ретінде оралды. Ол 2008 жылы, ал ол 2010 жылы қайтыс болды. Уилкстің бір ұлы және екі қызы бар.
Wilkes received a number of distinctions: he was a Knight Bachelor, Distinguished Fellow of the British Computer Society, a Fellow of the Royal Academy of Engineering and a Fellow of the Royal Society. Wilkes was a founder member of the British Computer Society (BCS) and its first president (1957–1960). He received the Turing Award in 1967, with the following citation: "Professor Wilkes is best known as the builder and designer of the EDSAC, the first computer with an internally stored program. Built in 1949, the EDSAC used a mercury delay line memory. He is also known as the author, with David Wheeler and Stanley Gill, of a volume on Preparation of Programs for Electronic Digital Computers in 1951, in which program libraries were effectively introduced." In 1968 he received the Harry H. Goode Memorial Award, with the following citation: "For his many original achievements in the computer field, both in engineering and software, and for his contributions to the growth of professional society activities and to international cooperation among computer professionals." In 1972, Wilkes was awarded an honorary Doctor of Science by Newcastle University. In 1980, he retired from his professorships and post as the head of the Computer Laboratory and joined the central engineering staff of Digital Equipment Corporation in Maynard, Massachusetts, US. In 2002, Wilkes moved back to the Computer Laboratory, University of Cambridge, as an emeritus professor. She died in 2008; he in 2010. Wilkes was survived by one son and two daughters.