Кіріспе

Крис Ван Оллсбургтің балалар кітабы
Сурет кітабы

Джуманджи – 1981 жылы американдық автор Крис Ван Оллсбург жазған және суреттеген фантастикалық балалар сурет кітабы. Кітапта, ойын ойналғанда нақты өмірде жабайы жануарлар мен орманның басқа да элементтері пайда болатын, сиқырлы тақта ойыны туралы баяндалады. Кітап 1995 жылы сол атпен фильмге бейімделді және үш жалғасы мен анимациялық сериалды қамтитын франшизаға бастау берді. Кітаптың жалғасы "Затура" 2002 жылы жарық көрді.

Оқиға желісі

Ата-аналары күні бойы үйде болмағанда, Джуди мен Питер Шепард ойыншықтармен ойнағаннан кейін көңілі тойып, саябаққа баруға шешім қабылдайды. Олар сафари тақырыбындағы «Жұманжи» деген тақта ойынын табады. Ойынды үйге әкелгенде, «Егер аяқтамайтын болсаң, бастама» деген ескертуді көреді. Ескертуге мән бермей, ойнауға кіріседі. Екеуі де ойында кездесетін қауіптердің үйдегі бір жерде тіріліп келетінін жақын арада байқайды. Мысалы, Питер арыстанға дөңгелек тигізгенде, нағыз арыстан пайда болады, оны Джуди мен Питер анасының жатын бөлмесінде құлыптап қояды. Джуди – носорогтардың шабуылына, Питер – муссонға, ал Джуди – саяхатшыға тап болады. Олардың әрқайсысы үйде қиындықтар тудырып, шынайы өмірде пайда болады. Дегенмен, олар ойынды аяқтаса, бәрі бұрынғысынан жақсы болатынына үміттенеді. Ойын соңында Джуди жеңіп, ойынның атын айқайлайды. Сәтсізден кейін бәрі қалыпқа келеді. Аға-інілер ата-аналары келмес бұрын саябаққа қайта жүгіріп, ойынды тапқан жеріне қайтарады. Оқиға Джуди мен Питер терезенің арғы жағынан көршілері Дэнни мен Уолтер Бадуингті көруімен аяқталады. Олар (анасы айтқандай) ойнаған ойындарын аяқтамайды және нұсқауларды оқымайды, қуанышпен қолында «Жұманжи» ойынымен саябақтан оралады.

Даму

Ван Оллсбургтің айтуынша, ол жиі "танымдық диссонанс" сезімін тудыру үшін үйлеспейтін суреттерді біріктіруді ойлайды, соның нәтижесінде қонақ бөлмедегі жабайы жануарлар туралы идея туды. Ойынның көбінесе ойыншының қиялына тәуелді екенін ескере отырып, ол "қиял керек емес ойын ойнаудың қалай болатынын" ойлады, себебі оқиғалар шынымен орын алды. Осылайша, "ойын тірілген" джунглилік ойын идеясы пайда болды. "Мен салғым келген суреттердің бәрі ойын барысындағы оқиғалардың көрінісі болатын". "Джуманджи" деген ат, зулу тілінен шыққан деген болжам бар, ол джунгли туралы ойды тудыратын, сәл экзотикалық бір нәрсені ойлап табу барысында келген мағынасы жоқ есім.

Бейімделулер

Jumanji, 1995 жылы осы оқиғаға негізделген фильм, сурет кітабының бейімделуі болып табылады. Фильмде түпнұсқа оқиғаларда болмаған ересек кейіпкерлер бар: Алан Пэрриш (Робин Уильямс/Адам Ханн Бёрд), Сара Уиттл (Бонни Хант/Лора Белл Банди), офицер Карл Бентли (Дэвид Алан Гриер), тәтесі Нора (Бэби Нойвирт) және үлкен ойын аңшысы Ван Пелт (Джонатан Хайд, ол сонымен қатар Аланның әкесі Сэм Пэрришти сомдады). Алан Пэрриш тек Джуди (Кирстен Данст) мен Питердің (Брэдли Пирс) орнына басты кейіпкер ғана емес, сонымен қатар қосымша сюжет желісі бар, онда ойын Аланды көп жыл бұрын, 1969 жылы Сарамен ойнаған кезде джунглиде тұтқынға алған. Түпнұсқа оқиғадан айырмашылығы, жануарлар қалаға қиындықтар келтіреді, ал Питер ойынды алдағаны үшін маймылға айналады. Фильмде жылан жоқ, ал крокодилдер Сара дауылды шақырған сахнада пайда болады. "Джуманджи" анимациялық телесериалы, кітап пен фильмге шамамен негізделген, 1996 жылдан 1999 жылға дейін көрсетілді. Кітап пен фильмнен айырмашылығы, ойын Джуди мен Питерді джунглиге тасымалдайды, барлық джунгли элементтерін босатудың орнына, кезегімен ойнап, белгіні оқығаннан кейін, сондай-ақ Ван Пелттен басқа, Слик саудагері және профессор Ибсен сияқты басқа да жамандықтар бар. Кейбір эпизодтарда Питер алдауға тырысқанда түрлі жануарларға айналады. Фильмдегі Алан Пэрриш ойынның соңғы эпизодына дейін тұтқын болып қалады, ал түпнұсқа кітаптағы Дэнни мен Уолтер жоқ. Фильмнен айырмашылығы, Сара Уиттл көрсетілмейді. Ван Пелт фильмдегідей джунглиден шықпайды, бірақ Аланды әлі де қуалайды. Сериалда Алан 1969 жылдың орнына 1972 жылы "Джуманджиге" тартылады. Сериалда Тайпалық Боб басқаратын Мадждар деп аталатын маскалы тайпа бар. 2011 жылы Робин Уильямс кітаптың тридцатыншы жылдығына арналған аудиокітап жазды. "Джуманджи: Джунглиге қош келдіңіз" – Дуэйн Джонсон, Джек Блэк, Кевин Харт және Карен Гилланның қатысуымен түсірілген 2017 жылғы фильм. Бұл фильм 1995 жылғы фильмге қарағанда көбірек оқиғалық фильм болып табылады. "Jumanji: The Next Level" – 2017 жылғы фильмнің 2019 жылғы жалғасы, онда Джонсон, Блэк, Харт және Гиллан рөлдерін қайта ойнайды. Актерлік құрамға Ауквафина, Рори Макканн, Дэнни Гловер және Дэнни ДеВито қосылады.

Жалғасы

Zathura (2002 жылы жарық көрген) – Ван Оллсбургтың «Джуманджи» романының жалғасы. Кітапта Дэнни мен Уолтер Бадуинг (ол екеуі «Джуманджи» романының соңында пайда болады) элементтері тірідей болатын ғылыми-фантастикалық үстел ойынын табады. 2005 жылы осы кітап негізінде «Затура: ғарыш саяхаты» атты фильм түсірілді.