Кіріспе

Ресейдің бірінші деңгейдегі әкімшілік бөлінісі

Саясат

Қарашай-Черкесия республикасының үкімет басшысы – Басшы (2012 жылдың 28 маусымына дейін ресми атауы «Президент» болған). 2011 жылдың ақпанына дейін президент қызметін Ресей Федерациясы Конституциялық сотының бұрынғы судьясы Борис Ебзеев атқарды. Қазіргі таңда республика басшысы – Рашид Темрезов. 2007 жылдың қыркүйегінде ФСБ Қарашайво жамағатының басшысы, этникалық абазин Рустам Ионовты («Абу Бакар») және оның әйелін өлтірді.

Өте маңызды статистика

Орташа халық саны (мыңдаған)Туған балаларӨлім-қырқыныТабиғи өсімШикі туылу көрсеткіші (1000-ға шаққанда)Шикі өлім-қырқыны көрсеткіші (1000-ға шаққанда)Табиғи өсім (1000-ға шаққанда)Жалпы туылу коэффициенті 1970 346 6,021 2,153 3,868 17.4 6.2 11.2 1975 357 6,619 2,288 4,331 18.5 6.4 12.1 1980 373 7,044 2,794 4,250 18.9 7.5 11.4 1985 394 8,119 3,350 4,769 20.6 8.5 12.1 1990 422 7,218 3,496 3,722 17.1 8.3 8.8 1991 427 7,145 3,713 3,432 16.7 8.7 8.0 1992 431 6,846 3,915 2,931 15.9 9.1 6.8 1993 433 5,569 4,336 1,233 12.9 10.0 2.8 1994 434 5,786 4,598 1,188 13.3 10.6 2.7 1995 437 5,633 4,501 1,132 12.9 10.3 2.6 1996 439 5,281 4,683 598 12.0 10.7 1.4 1997 440 4,987 4,615 372 11.3 10.5 0.8 1998 441 4,990 4,537 453 11.3 10.3 1.0 1999 441 4,523 4,707−184 10.3 10.7−0.4 2000 440 4,666 4,961−295 10.6 11.3−0.7 2001 440 4,778 4,911−133 10.9 11.2−0.3 2002 440 4,927 5,207−280 11.2 11.8−0.6 2003 442 5,088 5,427−339 11.5 12.3−0.8 2004 446 5,190 5,059 131 11.6 11.3 0.3 2005 450 5,194 5,131 63 11.5 11.4 0.1 2006 454 5,032 4,924 108 11.1 10.8 0.2 2007 459 6,066 4,626 1,440 13.2 10.1 3.1 2008 465 6,364 4,731 1,633 13.7 10.2 3.5 2009 470 6,200 4,711 1,489 13.2 10.0 3.2 1.55 2010 476 6,139 4,737 1,402 12.9 10.0 2.9 1.51 2011 477 6,289 4,664 1,625 13.1 9.7 3.4 1.54 2012 475 6,499 4,633 1,866 13.7 9.8 3.9 1.63 2013 471 6,547 4,464 2,083 13.9 9.5 4.4 1.67 2014 470 6,318 4,553 1,765 13.5 9.7 3.8 1.65 2015 468 5,803 4,523 1,280 12.4 9.6 2.8 1.54 2016 467 5,575 4,393 1,182 11.9 9.4 2.5 1.52 2017 466 5,145 4,346 799 11.0 9.3 1.7 1.43 2018 465 4,974 4,137 837 10.7 8.9 1.8 1.43 2019 5,050 4,219 831 10.8 9.1 1.7 1.48 2020 5,135 5,034 101 11.0 10.8 0.2 1.53 2021 4,470 5,677 1,207 9.6 12.2 2.6 1.35 2022 4,429 4,460 31 9.5 9.6 0.1 1.30 2023 4,413 3,974 439 9.4 8.5 0.9

Этностық топтар

2021 жылғы халық санағы бойынша, қарашайлар республика халқының 44,4% құрайды, содан кейін ресейліктер (27,5%), ал черкестер мен абазиндер 20,8% құрайды. Этностық топ 1926 1939 1959 1970 1979 1989 2002 2010 2021 Қарашайлар 53,175 31,3% 70,932 29,2% 67,830 24,4% 97,104 28,2% 109,196 29,7% 129,449 31,2% 169,198 38,5% 194,324 41,0% 205,578 44,4% Черкестер 16,186 29,5% 17,667 7,3% 24,145 8,7% 31,190 9,0% 34,430 9,4% 40,241 9,7% 49,591 11,3% 56,466 11,9% 58,825 12,7% Абазиндер 13,731 8,1% 14,138 5,8% 18,159 6,5% 22,896 6,6% 24,245 6,6% 27,475 6,6% 32,346 7,4% 36,919 7,8% 37,664 8,1% Ресейліктер 40,072 23,6% 118,785 48,8% 141,843 51,0% 162,442 47,1% 165,451 45,1% 175,931 42,4% 147,878 33,6% 150,025 31,6% 127,621 27,5% Ноғайлар 6,263 3,7% 6,869 2,8% 8,903 3,2% 11,062 3,2% 11,872 3,2% 12,993 3,1% 14,873 3,4% 15,654 3,3% 17,368 3,7% Украиндықтар 32,518 19,1% 4,104 1,7% 4,011 1,4% 4,819 1,4% 4,555 1,2% 6,308 1,5% 3,331 0,8% 1,990 0,4% 787 0,2% Басқалар 8,082 4,8% 10,703 4,4% 13,068 4,7% 15,138 4,4% 17,362 4,7% 22,573 5,4% 22,253 5,1% 18,892 4,0% 15,425 3,3% 1 Соңғы аудандарда негізінен ресейліктер мен украиндықтар тұратын. 2 13,496 кабардин және 2,690 басқа да черкес. 3 6,597 адам әкімшілік деректер базасынан тіркелді және этникалық ерекшеліктерін көрсете алмады. Бұл топтағы этникалық топтардың үлесі мәлімделген топпен бірдей деп есептеледі.

Ғылым

Республикада 1975 жылдан 1993 жылға дейін әлемдегі ең ірі телескоп (BTA 6), өте үлкен радиотелескоп (диаметрі 576 метр, RATAN 600) және астрономияны зерттеуге арналған Ресей Ғылым академиясының арнайы астрофизикалық обсерваториясы орналасқан. Бұл құрылыстар Зеленчук өзенінің жағасында, Зеленчукская және Архыз ауылдарының арасында орналасқан.