Кіріспе

Америка саясаткері және судьясы (1813–1895) оның евгеникалық көзқарастағы ұлы және бейсбол басшысы

Аллен Гранберри Турман (13 қараша 1813 – 12 желтоқсан 1895), кейде қате жазылатын Аллан Гранберри Турман, АҚШ-тың демократ өкілі, Огайо Жоғарғы сотының судьясы және Огайо сенаторы болды. Ол 1888 жылы президент Гровер Кливлендпен бірге АҚШ вице-президенті лауазымына кандидат болды. Вирджиния штатының Линчбург қаласында туған ол, Турман кішкентай кезінде отбасымен бірге Огайо штатының Чиликоте қаласына көшіп келді. Турман Чиликотеде өзінің інісі Уильям Алленмен бірге заңгерлік практика ашты, кейіннен ол Огайо штатынан АҚШ Сенатына өкілдік етті. Турман 1844 жылы Өкілдер палатасына сайланып, осы органның ең жас мүшесі атанды. Ол Мексика-Америка соғысы кезінде Джеймс К. Полк әкімшілігін қолдады және Мексикадан алынған аумақтарда құлдықты тыйым салатын Уилмот шарасына дауыс берді. Огайо Жоғарғы сотына өтуге дейін ол палатада бір мерзім қызмет етті. 1867 жылы Огайо штатының губернаторы сайлауында Резерфорд Б. Хейске шамалы айырылып қалды. 1869 жылы Сенатқа сайланып, республикалықтардың қайта құру саясатына қарсы оппозициялық күшке айналды. Ол афроамерикандықтардың сайлау құқығына қарсы белсенді науқан жүргізіп, қайта құру кезеңіндегі азаматтық құқықтардың жетістіктерін кері қайтаруға тырысты. Колумбия округіндегі мемлекеттік мектептерде сегрегацияны сақтауға түзету ұсынды. 1876 жылғы даулы президенттік сайлау кезінде Турман Сайлау комиссиясын құруға көмектесті. 1881 жылы қайта сайлауда жеңіліске ұшырады, себебі республикашылар Огайо заң шығарушы органының бақылауын алды. Турман 1880 және 1884 жылдары президенттікке «сүйікті ұл» кандидаттарының бірі болды. 1888 жылғы Демократиялық ұлттық конвент оны президент Гровер Кливлендтің кандидаттығына қосып, вице-президенттікке ұсынды, себебі вице-президент Томас Хендрикс лауазымда қайтыс болды. Егде жасқа келген Турман белсенді науқан жүргізбеді және демократтар жеңіліске ұшырады.

Алғашқы жылдар

Аллен Гранберри Турман Вирджиния штатының Линчбург қаласында Плезант Турман мен Мэри Гранберри Аллен Турман отбасында дүниеге келген. Оның екеуі де мұғалім болған, әкесі сонымен қатар методист пасторы болған. 1815 жылы оның ата-анасы құлдарын азат етіп, Огайо штатының Чиликоте қаласына көшіп барды. Ол анасы басқарған Чиликоте академиясында оқыды, содан кейін заңгерлік білімін ағасы Уильям Алленнің (кейін Огайо штатының сенаторы болған) шәкірті ретінде оқыды. Он сегіз жасында Турман жерді өлшеу жұмысына қатысты, ал жиырма бір жасында Огайо губернаторы Роберт Лукастың жеке хатшысы болды. 1835 жылы Огайо штатының адвокатурасына қабылданды және ағасымен заңгерлік серіктес болды. 1837 жылы оның ағасы Сенатқа өтті.

Конгресс мүшесі

Сол жылы ол ең жас мүше ретінде Өкілдер палатасына сайланды. Ол көбінесе демократтардың көпшілігін барлық мәселелерде қолдады, бірақ ішкі жақсартулар мәселесінде вигтермен бірге дауыс берді. Ол Полк әкімшілігінің Мексика-Америка соғысын жүргізу саясатын қолдады, Орегон аумағының 54°40' солтүстік шекарасын жақтады және Мексикадан алынған аумақта құлдықты тыйым салатын Уилмот ережесіне дауыс берді. Оның соңғысына қолдау көрсетуі афроамерикандықтарға деген көзқарасымен байланысты болды, себебі ол осы аумақты ақтардың қоныстануы үшін сақтап қалғысы келді. Бір екі жылдық мерзімнен кейін ол жеке құқық қызметіне оралу үшін Өкілдер палатасынан өз еркімен кетті.

Мемлекеттік Жоғарғы Соттың судьясы

1851 жылы ол төрт жылдық мерзімге (ақпан 1852 – ақпан 1856) Огайо Жоғарғы сотына сайланды, соңғы жылы бас судья қызметін атқарды. Одан кейін ол Колумбуста жеке заңгерлік практикаға қайта оралды. Турман Миссури келісімінің жойылғанына қарсы шықты және Канзас штаты үшін құлдыққа қолдау көрсеткен Леккомптон конституциясына қарсы болды. 1860 жылы ол президенттікке Стивен А. Дугласты қолдады. "Бейбітшілік демократы" немесе "Копперхед" болған ол, ешқашан штаттың одақтан шығу құқығын мойындамады, бірақ одақтан шығып кеткен штатқа қарсы күресудің ақылға сыймас екенін ойлады, және Америка Азамат соғысы кезінде Линкольннің саясатына, әсіресе күлділіктен азат етуге қарсы болды. Ол соғысқа қолдау көрсеткенмен, келісімге келуді және саяси шешім табуды ұсынды.

Губернаторлыққа кандидат

1867 жылы ол Огайо губернаторына кандидат болды, қараларға сайлау құқығын кеңейтуге қарсы бағдарламамен, бірақ шабуылдау сайлауда болашақ АҚШ президенті Рутерфорд Б. Хейске тізе бүкті. Штат бойынша демократтар, Турман да олардың ішінде, "Негрлерге теңдік жоқ!" слоганымен үгіт жүргізді. Науқан барысында Турман ақ үстемдік көзқарастарын өткір тілмен қолдап, "негрлік құлдықтан" күресуге ант берді. Огайо штатында, көптеген солтүстік штаттар сияқты, қаралардың сайлау құқығын анықтау бойынша референдумдар республикалық сайлаушылардың бір бөлігі демократтарға қосылуының нәтижесінде қабылданбады. Осы мәселені демократ саясаткерлер нәсілдік арандатушылық сөздерімен пайдаланды.

АҚШ сенаторы

Огайо сайлаушылары демократиялық штаттық заң шығарушы органны таңдады, бірақ ол 1869 жылы басталған мерзімге сенатор ретінде Турманды сайлады. Ол сол кезде республикашылардың қайта құру шараларына күшті қарсылық көрсетті. 1873 жылы Турман Огайоның тағы да демократиялық заң шығарушы органны таңдауына және Турманның туысы Уильям Алленді губернатор етіп сайлауға әкелген стратегия жасады. Заң шығарушы орган Турманды Сенатта тағы бір мерзімге сайлады. Сенатта қызмет еткен он екі жыл ішінде ол осы органның демократтарының көшбасшысы болды. Ол тұрақты еңбекқорлығымен, жақсы дайындығымен және қарсыластарына сыпайы қарым-қатынасымен танымал болды, ал басқа мүшелер оны өз заманының ең үздік үш сенаторының қатарына қосты. «Вашингтондық тілші атап көрсеткендей, ол «үйдің кез келген мүшесі сенатордың идеалдық бейнесіне жақын болды. Ол саяси қарсыластарын жеңудің шеберлігін, құлаған республикашылға демеу сөз айтуды және қарсы тараптың жиналыстарын бір оқпен шашыратуды білді». Оның дайындалған сөздері анық және нақты болды, бірақ дебаттарда ол өзінің ең көркем жағын көрсетті. «Ол қызыл банданадан жасалған қалта сүлгісін ту сияқты желбіретіп, мұрнына керней үрледі, тырнақ алып, пікірталасқа кірісіп, қарсыластарының мұқият дайындалған аргументтерін сабан сияқты шашыратты», - деп есіне алды Вашингтонда ұзақ жылдар жұмыс істеген журналист. Ол қарсы жақтағы бас серігі, Вермонт штатының Джордж Ф. Эдмундспен тығыз достық қарым-қатынас жасады. Журналистердің айтуынша, белгілі бір сигналмен – мұрнынан берілген ұзақ үрлеумен – ол Сенаттан шығуға дайындық жасады, осылайша екеуі сот комитетінің бөлмесінде кездесіп, Кентукки бурбонының мол мөлшерін бөліседі. «Мен заң туралы сөйлегенде, – деді бірде Нью-Йорк сенаторы Роско Конклинг, – мен сенаторға мұсылман Меккеге бет бұрғандай бет бұрамын. Мен оған Англияның жалпы заңына, яғни әлемдегі ең толық адам құқығы туралы жинаққа қарағандай қараймын». Ол, әсіресе, ірі теміржол корпорацияларына берілген сыйлықтарды және республикашылардың қайта құру саясатын сынады. «Жер сыйлықтары туралы дәмді қуырылған ет Турманның тілін қимылдатып жібереді», - деп жазды бір репортер. Еркін сауданы жақтаған Турман «басынан аяғына дейін киетін барлық нәрсеге» салық ретінде салынған қорғау тарифін жоқтады. 1876–1877 жылдардағы сайлау колледжінің дағдарысында ол дауды шешу үшін сайлау комиссиясын құру шешімін табуға көмектесті және ақырында комиссия мүшелерінің бірі болды, бес сенатордың бірі (екі сенаттық демократтың бірі және жалпы жеті демократтың бірі). Демократ ретінде ол жеті мүшелік азшылықпен дауыс берді, барлық жағдайларда Сэмюэл Дж. Тилден сайлаушыларының пайдасына, бірақ барлық дауыс беруде республикалық көпшілік басым болды, ал Турманның 1867 жылғы губернаторлық қарсыласы Рутерфорд Б. Хейс (Турманның туысын жеңіп, губернаторлыққа оралған) президент болды. Комиссияның Өкілдер палатасының мүшелерінің бірі, Огайо штатының Джеймс Гарфилд, төрт жылдан кейін президент болуға тиіс болды, оны қазір республикашыл Огайо заң шығарушы органы Турманның орнын басуға таңдады. Екеуі де өмір бойы дос болды. «Турманға қарасаңыз, оның сүйікті оқулары «Шехидтер кітабы» мен «Бакстердің қасиеттілер тынығыуы» болды деп ойлайсыз», - деп жазды бір репортер, «өйткені Турманның беті кез келген беттен гөрі бір шаршы дюймге көбірек салтанаттылықты білдіреді». Шындығында, ол көп оқыған, Вольтер, Шатобриан, Ренан және француз романдарын жақсы көретін, ал әріптестері оны Сенаттағы ең жақсы француз тілінің білушісі деп мойындады. Ол бала кезінде мұғалім болған месье Грегуардан француз тілін үйреніп, зейнеткерлікке шыққаннан кейін де француз романдарын түпнұсқа тілінде оқып жүрді. Сенатта Турман Сот комитетінде қызмет етті, 46-шы Конгресте демократтар Сенатқа билік жүргізгенде төрағасы болды. Ол 15 сәуірде 1879 жылы Сенат төрағасы болды, бұл лауазымға ие болған алғашқы демократ болды. Вице-президент Уильям А. Уилердің ауруына байланысты ол қысқа уақытқа Сенат президенті болып қызмет етті, бірақ Огайо республикалық заң шығарушы органы Турманды қайта сайламайтын болды. Олар алдымен Гарфилдті таңдады, бірақ оның президент болып сайлануы кезінде Джон Шерманды 1881 жылдан бастап Турманның орнын басуға таңдады. Гарфилд Турманды Париждегі халықаралық валюталық конференцияға американдық өкіл ретінде тағайындады, бұл таңдауды республикалық сенаторлар құптады: олар оның араларынан кеткеніне өкінді. Он екі жыл бойы палатада ол ешқандай әріптесімен ашулы сөз айтпағаны және Сенаттан кетер алдында келгенімен бірдей кедей болғаны байқалды.

Вице-президент лауазымына кандидат

Турман зейнетке шыққаннан кейін француз романдарын түпнұсқа тілінде оқып, вист ойнап, математикалық есептермен айналысып уақытын өткізді; ол Огайо штатындағы ең көрнекті математиктердің бірі ретінде танымал болды. 1880 және 1884 жылдары Демократиялық партияның президенттік номинациясында «сүйікті ұл» ретінде ұсынылды. 1888 жылы президент Гровер Кливлендтің вице-президенттікке кандидаттығына ие болды, себебі вице-президент Томас Хендрикс 1885 жылғы қарашада қызмет бабында қайтыс болған еді. Демократтар оның қызыл түсті матасын кампанияның символына айналдырып, саяси шерулерде таяқшалардың үстіне қызыл мата байлап, кандидаттардың суреттері салынған маталар жасады. Турманның сүйікті болуының себебі – ол ескі демократтардың арасындағы беделі, Гровер Кливлендтің либералды саясатына деген күмәні және теміржол монополистеріне деген ашық қарсылығы болды. Бірақ, белсенді саясаттан зейнеткерлікке шыққан Турман жандама кампания жүргізе алмады және сайлау нәтижесіне көп әсер етпеді. Кливленд/Турман кампаниясы баса назар аударған мәселелердің қатарында салықтарды және қорғау тарифін төмендетуді қолдау болды. 1884 жылы Огайо штатында өткен Сенат сайлауында Турман, штаттық партияның қарсылығына тап болған Демократиялық сенатор Джордж Пендлтонға қарсы шықпады, себебі ол Пендлтонның АҚШ-тағы жұмысқа орналастыру жүйесін өзгертетін мемлекеттік қызмет реформасы заңына қолдау көрсеткен еді. Кливленд 1892 жылғы маусымда президенттікке қайта ұсынылғанда, Турман оны қолдады, бірақ вице-президенттікке кандидат болмады. Кливленд пен оның серігі Адлай Стивенсон сол жылғы қарашада өткен сайлауда жеңіске жетті.

Жеке өмір

1844 жылдың 14 қарашасында Турман Кентукки штатының Лексингтон қаласынан Мэри Андерсон Дун Томпкинсқа үйленді. Оның әкесі Уолтер Дан есімді бай жер иесі болған, және ол 1840 жылға дейін тұрмысқа шығып, бірінші күйеуі қайтыс болған.