Кіріспе

Құс түрлері

Каролиналық жұлдызшасы (Thryothorus ludovicianus) – Америка Құрама Штаттарының шығыс жартысында, Канаданың Оңтүстік Онтарио штатында және Мексиканың солтүстік-шығысында тұрақты мекендейтін, кең таралған жұлдызша түрі. Суық қыстар олардың таралу аймағының солтүстік шегін шектейді, ал жағымды ауа райы олардың көбею ареалын солтүстікке қарай кеңейтуіне мүмкіндік береді. Олардың таңдаған ортасы – орман, шаруашылық жерлерінің шеттері және қалалық аймақтардағы тығыз өсімдік жамылғысы. Бұл құс Оңтүстік Каролина штатының рәміздік құсы болып табылады. Осы жұлдызшалардың ареалында жеті мойындалған түршесі кездеседі, олар ән және сыртқы түрінде шамалы айырмашылықтарға ие. Құстар көбінесе көзге түспейді, ұзақ уақыт бойы ашық кеңістікте болмайды. Ашық жерде болғанда, олар қоршаған ортаны зерттейді және сирек қозғалмай тұрады. Жұптасқаннан кейін, олар өз аумағын қорғайды және бірнеше жыл бірге болады. Аталық және аналық екеуі де дабыл қағайды, бірақ аумақты көрсету үшін ән айтатыны – тек аталықтары ғана. Каролиналық жұлдызшалары жазғы көбею маусымында бірнеше рет балалайды, бірақ қоңырбас сұрғыштар сияқты басқа да түрлердің жұмыртқаларын қоректенуіне ұшырауы мүмкін. Кейбір популяциялар сынап ластануынан зардап шеккен.

Таксономия

Каролиналық жұлдызшық алғаш рет 1790 жылы Джон Латэм тарапынан Sylvia ludoviciana деген атпен сипатталды. 1788 жылы Луи Пьер Вьейо барлық жұлдызшықтарды Troglodytes туысына жатқызды және Каролиналық жұлдызшықты Troglodytes arundinaceus деп атады, бірақ кейін оны жеке Thryothorus туысына (бастапқыда Thriothorus деп қате жазылған) орналастырды.

Этимология

Thryothorus тұқымдасының атауы грек тілінен шыққан, θρύον: thrýon ("қамыс, құрақ") есімі мен θοῦρος: thoũros ("қарқынды, асығушы"; θρῴσκειν етістігінен туындаған: thrōskein – секіру, шабысу, ұшу) сөздерінің бірігуінен құралған. Осылайша, Thryothorus "қамыстан секіріп өтетін" дегенді білдіреді. Оның түрлік атауы ludovicianus – бұл Людовик XIV-тен шыққан Людовикус есімінен туындаған кейінгі классикалық латын сөзі, ол "Луизианаға тән" деген мағынаны білдіреді және Нью-Орлеан қаласының жанынан алынған үлгінің орнын көрсетеді.

Тамақтандыру

Каролиналық жабайы торғайлар көбінесе жерде немесе жерге жақын азық іздеумен, немесе өсімдіктер мен жүзімдердің арасында уақыт өткізеді. Олар сондай-ақ төменгі жағындағы ағаштардың қабықтарындағы жарықтарды тексеріп, немесе жемтігін іздеу үшін жапырақтарды шолып алады. Олардың рационы құрттар, мысықтар, шегірткелер, жасыл қоңыздар, кенелер, құмырсқалар, аралар және егеуқұйрықтар сияқты омыртқасыз жануарлардан тұрады. Кішкентай кескелдер мен ағаш бақалары да олардың етпен қоректену бөлігін құрайды. Жеміс және әртүрлі тұқымдар олардың тамақтануының шағын бөлігін құрайды. Таралу аймағының солтүстік бөлігінде олар құстарға арналған тамақтандыру орындарында жиі кездеседі. Қозғалмай тұрғанда, олар денелерін дірілдетіп, кеуделерін сілкіп қимылдайды. Адамдармен кездескенде олар қорқақ мінез-құлық көрсетеді, себебі жақындап келе жатқан байқаса, баяу жасырынуға тырысады. Дегенмен, олар кейде қозғалмаса, жақын маңдағы адамдарды іздеп табады.

Өсіру

Каролиналық жұлдыздар генетикалық және әлеуметтік жағынан моногамды болып табылады және көбінесе өмір бойы бірге жұптасады. Жұптасуды ауыстыру сирек кездеседі. Терморегуляциялық артықшылықтармен қатар, түнеу жұптардың байланысын күшейтуге және жұбайлардың ажырасуын болдырмауға көмектеседі деп саналады. Ұялары – қабырға тәрізді пішінді, бір жағынан кіретін тесігі бар, құрғақ өсімдіктерден немесе қабықтан, жылқының қылынан, жіптен, жүннен және жылан терісінен салынады. Еркек ұя салуға қажетті материалдарды жинаса, аналық ұя салып бітіру үшін сол жерде қалады. Ұялар ағаштардың жарық немесе толық қуыстарында, сондай-ақ құс қораптары, ғимараттар, қалайы банкалар, пошта жәшіктері сияқты адам жасаған құрылыстарда, тіпті сарайлардағы ілінген киімдердің қалталарында немесе күнделікті қолданылатын тракторларда да орналасуы мүмкін.

Жабайы аңдар мен қауіптер

Қоңырбас сұңқарының ұрық паразиттігі кең таралған, Оклахома және Алабама сияқты аймақтарда Каролина құстың ұяларының 25%-ға дейін зардап шегеді. Ұрық паразиттігінің деңгейі көбінесе табиғи және жасырын орналасқан ұяларда төмендеуі мүмкін деп саналады. Бевиктің құстысы және қысқы құстысы сияқты басқа құс түрлері ұялау орындары үшін және азық үшін бәсекелеседі. Ұзаққа созылған суық, мұз және қардың әсері құстың балапандары мен ересектеріне тиеді деп есептеледі. Ракундар мен қара жыландар да құстың жұмыртқаларымен және балапандарымен қоректенеді. 2000 жылы Каролина құсы Оңтүстік Каролина штатының 50 штаттық монеталарының артқы жағында бейнеленді.