Кіріспе

Құс түрі

Америкалық бұзауқұс немесе жай ғана бұзауқұс (Psaltriparus minimus) – Psaltriparus туысына жататын әлеуметтік әнші құс. Ол Солтүстік Америкадағы ең кішкентай тұқымдас құстардың бірі және Aegithalidae тұқымдасының АҚШ-та табылған жалғыз түрі; ал қалған жеті түрі Еуразияда кездеседі. Сұңқарлар және басқа құстар американдық бұзауқұстарды жемдейді. Бұзауқұстар 10-40 құстан тұратын топтарда өмір сүреді және көбею маусымында ұяларында бірге ұйықтайды. Балапандардың қанаттары жетіліп, ұшуға дайын болғаннан кейін, олар ұядан шығып, бұтақтарда ұйықтайды. Бұзауқұстар ерекше мінез-құлық көрсетеді, себебі ересек еркектер көбінесе балапандарды тәрбиелеуге көмектеседі; осы себепті олардың қызықты көбею және жұптасу үлгілері көптеген табиғат зерттеушілерін қызықтырады.

Сипаттама

Ұзындығы 4,3 дюйм, салмағы 0,18–0,21 унция болатын американдық Буштиті Солтүстік Америкадағы ең кішкентай тұқымдық құстардың бірі. Оның түсі көбінесе сұр қоңыр, үлкен басы, қысқа мойны, ұзын құйрығы және кішкентай, жуанғақ мүсігі бар. Бұған қоса, буштиттердің жынысына және қоныстанған жеріне қарай ерекшеліктері әртүрлі болады. Аталықтарының көздері қоңыр қарадан қараға дейін, ал ересек ұрғашыларының көздері сары түсті. Сонымен қатар, жағалауға жақын тұратын буштиттердің басында қоңыр "шапан" немесе "тажы" болады, ал ішкі аймақтардағылардың бетінде қоңыр "қалқан" болады. (P. m. melanotis) түршесін құлағындағы қара дақтың болуынан тануға болады, ол "құлақша" деп аталады. Бұл белгі американдық буштиттердің солтүстік ареалында кездеспейді және алғаш рет Мексика шекарасына жақын, әсіресе Техас штатында байқалған. Ол жердегі қара құлақтың барлық иегерлері ересек ұрғашы емес; олардың көпшілігі жас еркектер, олардың бетінде толық дақ емес, бір немесе екі қара сызық бар. Тек солтүстік-шығыс және Мексиканың таулы аймақтарында ғана қара құлақты түрше оңтүстікке қарай кең таралған; барлық аталықтарының құлақтары толық қара дақпен жабылған, тіпті ересек ұрғашыларының көздерін жабатын қара доғасы және көбінесе олардың үстінен өтетін қара сызығы болады.

Анықтамалар

АнықтамасуретіЕркек (Тынық мұхиты) Кішкентай, денелі, үлкен бас, ұзын құйрық және тығыз мүңкісі бар. Қауырсындары негізінен қоңыр және сұр түстерде, бірақ нақты түстері географиялық орналасуына қарай өзгереді. Еркек (ішкі) Ұзын құйрықты, қысқа мүңкілі кішкентай. Ақшыл сұр түсті, сұр бас және қызғылт қоңыр еңчектері болады, ал жағалауға жақын тұратындары қоңыр баспен келеді. Еркек (Меланотис тобы) Техастың оңтүстік-батысынан Мексикаға дейінгі еркектерде қара маска және қоңыр түс байқалады. Масканың түсі оңтүстіске қарай жылған сайын қараңғырақ болады. Әйел (Тынық мұхиты) Пинг-понг допшасы сияқты кішкентай, ұзын құйрығы және ақшыл көздері бар. Әйел (ішкі) Сұр бас және қоңыр еңчектері, ақшыл көздерімен ерекшеленеді. Әйел (Меланотис тобы) Техастың оңтүстік-батысынан Мексикаға дейінгі әйелдерде қоңыр маска және ашық қоңыр түс байқалады. Масканың түсі оңтүстіске қарай жылған сайын қараңғырақ болады.

Мінез-құлық

Бұштықтар көбінесе емен ағаштары мен бұталы шапаррал өсімдіктері бар аралас ашық орманды жерлерде қоныстанады. Оларды бау-бақшаларда және саябақтарда да кездестіруге болады. Олар Мексиканың және АҚШ-тың батыс бөлігінің жоталық аймақтарынан бастап Ванкуверге дейін, Ұлы Аңғар арқылы, Калифорнияның жазықтары мен тау етегінде, сондай-ақ Мексиканың оңтүстігі мен Гватемалада таралған. Мінез-құлқына келсек, америкалық бұштық өте белсенді және әлеуметтік жануар. Бұл түр 10-нан 40-қа дейін жететін топтарды құрайды, олардың құрамында құсбауырлар мен қарғалар сияқты түрлі құстар болады. Олар аралас түрлер ортасында кішкентай жәндіктер мен өрмекшілерді іздейді. Топ мүшелері бір-бірімен жиі қысқа ғана дыбысталып сөйлеседі.

Ұя салу

Аталықтары мен аналықтары бірлесіп, ілулі ұя салады, оны толықтыруға бір айға дейін уақыт кетеді. Ұяның жоғарғы жағында ұяның ішіне түсетін тесік болады және ол бекітілген жерінен бір футқа дейін төмен ілінеді. Өрмек торы мен өсімдік материалдарын пайдаланып, ересектер серпімді қапшық жасайды. Кейде олар ұя салынған кезде ішінде отырады, бұл оны төмен қарай созады. Олар сыртын ұя салынған ағаш сияқты жақын орналасқан өсімдіктердің бөліктерімен жабады және қауырсын, жүн және құмшең өсімдік қалдықтары сияқты жылуды сақтайтын материалдар қосады. Ұямен байланысты барлық ересектер, оның ішінде көбейетін жұп және көмекшілер, оны пайдаланғанда онда ұйықтайды. Әдетте, жұп осы ұяны жыл бойы екінші балапандары үшін де пайдаланады. Ұя орнын таңдау үшін аталық және аналық өрмек торын омартаның жапырақтарына немесе басқа жапырақтарға іліп, оларды сынап көреді. Ұялар көбінесе ағаштардың діңдері мен бұтақтарында орналасқан, олардың биіктігі үштен жүз футқа дейін жетеді.

Өсіру

Аналық балдырлар 4-10 данадан тұратын топтарда қарапайым ақ түсті, сопақ жұмыртқалар салады, бірақ екі ата-ана да 11-13 күндей оларды күтіп, шайқап бағады. Жұмыртқаның ұзындығы 0,5-0,6 дюйм, ені 0,4 дюйм шамасында болады. Балапандар шыққаннан кейін, еркек және аналық балдырлар 14-18 күн бойы оларды бірлесіп тамақтандырып, күтім көрсетеді. Олар жылына 1-2 рет балапандар өсіре алады, ал алғашқы ұядан шыққан үлкен балалары келесі ұяны тамақтандыруға көмектеседі. Ұрық шағу маусымында еркек және аналық балдырлар жұп болып, ұя салуға белсенді қатысады және екеуі де жас бағумен айналысады. Оларға басқа ересек еркектер де көмектеседі, олар ұяға тамақ әкеледі. Қызықтысы, осы кезеңде бүкіл балдырлар отбасы үлкен, ілініп тұрған ұяларында бірге ұйықтайды, бұл көбейетін көптеген құстарға тән емес, олар әдетте ұяда бір ғана ересек құс ұйықтайды. Жастар ұшып кеткеннен кейін, олар бұтақтарда ұйықтай бастайды. Дегенмен, балдырлар көбейту процесінде өте сезімтал болуы мүмкін. Егер ұя салудың алғашқы кезеңдерінде қандай да бір бұзылыстар болса, олар ұя салудан бас тартып, тіпті басқа серік іздеуі мүмкін.