Кіріспе

Уытты жыландар туысы. Мамбалар – Elapidae тұқымдасына жататын Dendroaspis (сөзбе-сөз "ағаш аспысы" дегенді білдіреді) туысына жататын, жылдам қозғалатын, жоғары уытты жыландар. Қазіргі таңда төрт түрі анықталған; осы төрт түрдің үшеуі көбінесе ағаштарда тіршілік етеді және жасыл түсті, ал қара мамба, Dendroaspis polylepis, көбінесе құрлықта тіршілік етеді және әдетте қоңыр немесе сұр түсті болады. Олардың барлығы Сахара төңірегіндегі Африканың әртүрлі аймақтарында кездеседі және олардың барлығы, әсіресе қара мамба, өте қауіпті деп есептеледі. Африкада мамбалар туралы көптеген аңыз әңгімелер бар.

Мінез-құлық

Үш жасыл мамба түрі ағаштарда тіршілік етеді, ал қара мамба көбінесе жерде кездеседі. Барлық төрт түр де күндіз белсенді аңшылар болып табылады, құстар, кесірткелер және ұсақ сүтқоректілермен қоректенеді. Түнде кейбір түрлер, әсіресе қара мамба, қоршауына тығынады. Мамба бір қоршауды жылдар бойы пайдалана алады. Қара мамбаның аузының іші қара болып келеді, бұл оның қауіпті екенін көрсетеді. Қорғаныш күйінде мамба мойнын тік көтеріп, аузын ашып, сызылдайды. Қара мамбаның аузы іштен қара болып келеді, бұл оның қауіпті екенін анық көрсетеді. Мойынды тік көтергенде мамбаның кәдімгі кобраға қарағанда тар, бірақ ұзын қалпағы болады және тік тұрмай, керісінше алға қарай иіледі. Қара мамбаның адамдарды қуалайтыны және шабатыны туралы әңгімелер көп, бірақ шындығында жыландар көбінесе адамдармен қарым-қатынастан аулақ болады. Қара мамба (Dendroaspis polylepis) – Сахара төменгі Африканың әртүрлі аймақтарында таралған, өте улы жылан. Қара мамбалар жылдам, жүйкелі жыландар, қауіп сезгенде шабуылдайды. Бранчтың (2016) зерттеулеріне сәйкес, олардың уында нейротоксиндер мен кардиотоксиндер бар, олар бас айналуы, қатты шаршау, көру қабілетінің бұзылуы, ауызда көбік пайда болуы, паралич, құрылыстар және емделмесе тыныс алу немесе жүрек жетіспеушілігінен өлімге әкелуі мүмкін. Қара мамбаның уы өте улы болғанымен, уға қарсы дәрі бар және улануды жылдам емдеуге болады. Көптеген қудалау оқиғалары куәгерлердің жыланның адам жолына кезіккенде қоршауына қайтуға тырысқанын қате түсінген жағдайлары болуы мүмкін. Қара мамба әдетте қауіптен қашу үшін жылдамдығын пайдаланады, ал адамдар олардың негізгі жауы болып табылады, емес олжасы. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы барлық мамбаларды медициналық маңызы бар жыландар деп санайды. Медициналық маңызы бар жыландарға жоғары деңгейде ауру мен өлімге әкелетін аса қауіпті улары бар немесе жылан шағудың жиі себебі болатын жыландар жатады. Ацетилхолин М4 рецепторларын тежейтін дендротоксин 3. Дендротоксин 7, көбінесе мускариндік токсин 7 (МТ7) деп аталады, ацетилхолиннің M1 рецепторларын тежейді. Удың күші ғана уланудың ауырлығын анықтамайды; басқа факторларға жыланның мінез-құлқы, удың мөлшері, ЖЖС-ға жарақаттың жақындығы және жарақаттың тереңдігі жатады. Бұл туыстың барлық өкілдерінің шағуы симптомдардың жылдам пайда болуына әкелуі мүмкін, бірақ қара мамбаның шағуы ең нашар болжамға ие, мүмкін, оның жерде тіршілік етуінен (адаммен қарым-қатынасқа түсу мүмкіндігі жоғары), жоғары қорғаныс қабілетінен (құрғақ шағудың орнына өлімге әкелетін шағу мүмкіндігі жоғары), үлкен мөлшерінен (жәбірленушінің миына жақын орналасқан шағу позициясын беру) және орташа удың мөлшері мен ықтимал уыттылығының жоғары болуынан (эксперименттік нәтижелерге сүйенген). Емделмеген қара мамба шағуынан өлім-жітім көрсеткіші 100% -ға жуық деген мәліметтер әртүрлі көздерде тарады, бірақ Оңтүстік Африкадағы басқа бір жылан шағу зерттеуінде тиімсіз ем алғандар арасында өлім-жітім көрсеткіші шамамен 43% құрады (35 науқастың 15-і қайтыс болды). Содан бері, арнайы уға қарсы дәріні кеңінен қолдану арқасында бұл көрсеткіш айтарлықтай төмендеді. және аспис (ασπίς), «қалқан» дегенді білдіреді, сонымен қатар «кобра» немесе жай ғана «жылан», әсіресе «қалпақты жылан (қалқан)» дегенді білдіреді. Латын тіліндегі aspis сөзінен ағылшын тіліндегі «asp» сөзі шыққан. Ежелгі мәтіндерде аспис немесе асп көбінесе мысырлық кобраға (Naja haje) сілтеме жасайды, оның қалқан тәрізді қалпағына байланысты. Бұл туысты алғаш рет 1848 жылы неміс натуралисі Герман Шлегель сипаттаған, Elaps jamesonii типтік түрі ретінде. 1856 жылы Дюмериль оны Dendraspis деп қате жазған, ал кейінгі авторлар оны түзетпеген. 1936 жылы голландтық герпетолог Лео Бронгерсма дұрыс жазу Дендроаспис екенін атап өтті, бірақ Фитцингер 1843 жылы патша кобрасы үшін Дендраспис деген атауды қолданғандықтан, бұл атау жарамсыз екенін және сондықтан басымдықты иеленгенін қосты. Алайда 1962 жылы неміс герпетологы Роберт Мертенс Фиццингердің 1843 жылғы Дендраспистің сипаттамасын Дендроасписке ұқсастығы және оны қолданудан туындаған шатастықтың салдарынан жоюды ұсынды.