Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Рим-католик әулиесі (1579–1639)
Roman Catholic saint (1579–1639)
Мартин де Поррес Веласкес (9 желтоқсан 1579 – 3 қараша 1639) – Перулық доминикан орденінің дінбасы, 1837 жылы папа Григорий XVI-ның қадірлеуімен және 1962 жылы папа Иоанн XXIII-нің қанонизациясымен қасиетті деп жарияланды. Ол аралас нәсілді адамдардың, шаштараздардың, қонақүй иелерінің, денсаулық сақтау қызметкерлерінің, нәсілдік үйлесімділікке ұмтылушылардың және жануарлардың қамқоршысы. Ол кедейлерге көмектесумен, жетімдер үйін және балалар ауруханасын құрумен белгілі болды. Ол қатаң өмір салған, ораза ұстап, ет жемеген. Оған тағылған көптеген кереметтердің ішінде денесінің ауада көтерілуі, бір уақытта екі орында болуы, керемет білім алуы, жедел жазылуы және жануарлармен сөйлесу қабілеттері болды.
Martín de Porres Velázquez (9 December 1579 – 3 November 1639) was a Peruvian lay brother of the Dominican Order who was beatified in 1837 by Pope Gregory XVI and canonized in 1962 by Pope John XXIII. He is the patron saint of mixed race people, barbers, innkeepers, public health workers, all those seeking racial harmony, and animals. He was noted for his work on behalf of the poor, establishing an orphanage and a children's hospital. He maintained an austere lifestyle, which included fasting and abstaining from meat. Among the many miracles attributed to him were those of levitation, bilocation, miraculous knowledge, instantaneous cures, and an ability to communicate with animals.
Өмір
Мартин 1579 жылдың 9 желтоқсанында Перу вице-корольдігінің Лима қаласында дүниеге келді. Ол испан дворяны Дон Хуан де Поррас и де ла Пеньяның және африкалық және жергілікті текті босатылған құл Ана Веласкестің заңсыз ұлы болды. Оның Хуана де Поррес есімді әпкесі болды, ол екі жылдан кейін, 1581 жылы туды. Әпкесі туғаннан кейін әкесі отбасын тастап кетті. Ана Веласкес кір жуу арқылы балаларын асырады. Мартин кедейлікте өсті, анасы оны асырай алмағандықтан, оны екі жылға бастауыш мектепке жіберді, содан кейін шаштараз-хирургтың оқушысы ретінде жұмысқа орналастырды. 15 жасында Мартин Лимадағы Розарий доминикан монастырына қабылдануға өтініш білдірді. Алдымен ол қызметші болып қабылданды, ал міндеттері арта келе ол қайырымдылықпен айналысатын адам болып тағайындалды. Мартин бұрынғы шаштараздық және емшілік кәсібін жалғастырды және көптеген керемет жазылулар жасады деген әңгіме бар. Ол сонымен қатар асханада, кір жуу және тазалау жұмыстарын да атқарды. Сегіз жыл Қасиетті Розарийде болғаннан кейін, бастық Хуан де Лоренцана заңға немқұрайлы қарап, Мартинге үшінші Сент-Доминик орденінің мүшесі ретінде ант беруге рұқсат берді. Қасиетті Розарийде 300 адам тұрды, олардың барлығы Лоренцананың шешімін қабылдаған жоқ: жаңадан келгендердің бірі Мартинді "мулат иті" деп атады, ал дін қызметкерлерінің бірі оның заңсыз туғанын және құлдардан тарағанын айтып мазақ етті. Мартин 34 жасқа келгенде, оған дінге кірмейтін кір жуушының киімі берілді және ол медбикелікке тағайындалды, онда 59 жасқа дейін қайтыс болғанға дейін қызмет етті. Ол ауруларға қамқорлық жасауымен белгілі болды. Бір күні ойран-сарай киімдерімен, жаралы, қарт сақау адам қолын созып, Мартин оны өз төсегіне жатқызды. Бір бауыры оны сөккенде, Мартин: "Жақын туыс, мейірімділік тазалықтан артық", - деп жауап берді. Лимаға оба ауруы келгенде, осы Розарий монастырында 60 монах ауырды, олардың көпшілігі монастырьдің шалқары және жабық бөлімінде, дін қызметкерлерінен бөлек жатты. Мартин бұғатталған есіктерден өтіп, оларға көмектескен деген әңгіме бар, бұл оқиға резиденцияда бірнеше рет тіркелді. Сондай-ақ, есік ашылмағанда оны қасында кенеттен көргендер де болды. Мартин ауруларды монастырға тасымалдауды жалғастырды, бірақ провинциялық басшы монахтарға қауіп төндіретін жұқпалы аурудан қорқып, оған тыйым салды. Ауылда тұратын әпкесі діни орынның қабылдай алмайтын ауруларды өз үйінде қабылдауға ұсынды. Бір күні ол көшеде пышақтан жараланған, қансырап жатқан кедей үндіні тауып алып, оны өз бөлмесіне апарып, әпкесінің емханасына жеткізді. Бұл туралы естіген бастық оны бағынбағаны үшін сөккен. Бірақ Мартиннің: "Менің қателігімді кешіріңіз, мен бағыну ережесі қайырымдылық ережесінен жоғары екенін білмедім", - деген жауабы оны қатты әсерге түсірді. Содан кейін ол оған мейірімділік көрсетуде өз ниеттерін еркін іске асыруға рұқсат берді. Мартин ет жемеді. Ол монастырь қамтамасыз ете алмайтын қажеттіліктерді алу үшін садақа сұрады. Рим папасы Иоанн XXIII оны 1962 жылдың 6 мамырында Римде қасиетті деп жариялады. Ол аралас нәсілді адамдардың, қонақүй иелерінің, шаштараздардың, денсаулық сақтау қызметкерлерінің және т.б. қамқоршысы болып саналады, оның мерекесі 3 қарашада аталады, сонымен қатар Англия шіркеуінің қасиеттілер күнтізбесінде де еске алынады. Ол Африка диаспорасы мәдениеті гүлденген Колумбия, Венесуэла, Пуэрто-Рико, Доминикан Республикасы, Куба, АҚШ және оның туған Перу сияқты жерлерде қолданылатын афро-карибтік католик синкретизмінде Папа Кандело ретінде танылады.
Martin was born in the city of Lima, Viceroyalty of Peru, on 9 December 1579. He was the illegitimate son of a Spanish nobleman, Don Juan de Porras y de la Peña, and Ana Velázquez, a freed slave of African and Native descent. He had a sister named Juana de Porres, born two years later in 1581. After the birth of his sister, the father abandoned the family. Ana Velázquez supported her children by taking in laundry. Martin grew up in poverty and, when his mother could not support him, he was sent to a primary school for two years, and then placed with a barber surgeon as an apprentice. At the age of 15, he asked for admission to the Dominican Convent of the Rosary in Lima and was received first as a servant boy, and as his duties grew he was promoted to almoner. Martin continued to practise his old trades of barbering and healing and was said to have performed many miraculous cures. He also took on kitchen work, laundry, and cleaning. After eight years at Holy Rosary, the prior Juan de Lorenzana decided to turn a blind eye to the law and permit Martin to take his vows as a member of the Third Order of Saint Dominic. Holy Rosary was home to 300 men, not all of whom accepted the decision of De Lorenzana: one of the novices called Martin a "mulatto dog", while one of the priests mocked him for being illegitimate and descended from slaves. When Martin was 34, after he had been given the religious habit of a lay brother, he was assigned to the infirmary, where he was placed in charge and would remain in service until his death at the age of 59. He was known for his care of the sick. One day an aged beggar, covered with ulcers and almost naked, stretched out his hand, and Martin took him to his own bed. When one of his brethren reproved him, Martin replied: "Compassion, my dear Brother, is preferable to cleanliness." When an epidemic struck Lima, there were in this single Convent of the Rosary 60 friars who were sick, many of them novices in a distant and locked section of the convent, separated from the professed. Martin is said to have passed through the locked doors to care for them, a phenomenon which was reported in the residence more than once. The professed, too, saw him suddenly beside them without the doors having been opened. Martin continued to transport the sick to the convent until the provincial superior, alarmed by the contagion threatening the friars, forbade him to continue to do so. His sister, who lived in the country, offered her house to lodge those whom the residence of the religious could not hold. One day he found on the street a poor Indian, bleeding to death from a dagger wound, and took him to his own room until he could transport him to his sister's hospice. The prior, when he heard of this, reprimanded him for disobedience. He was extremely edified, however, by his reply: "Forgive my error, and please instruct me, for I did not know that the precept of obedience took precedence over that of charity." The prior gave him liberty thereafter to follow his inspirations in the exercise of mercy. Martin did not eat meat. He begged for alms to procure necessities the convent could not provide. Pope John XXIII canonized him in Rome on 6 May 1962. He is the patron saint of people of mixed race, and of innkeepers, barbers, public health workers and more, with a feast day on November 3, also commemorated in the Calendar of Saints of the Church of England. He is recognised as Papa Candelo in the Afro Caribbean Catholic syncretist religion, which is practised in places where African diaspora culture thrives such as Colombia, Venezuela, Puerto Rico, the Dominican Republic, Cuba, the United States, and his native Peru.
Иконография
Мартин де Порр көбінесе Доминикан шіркеуінің қарапайым монахтарының ескі киімін, қара түсті скапуляр мен капюшонды, сонымен қатар сыпырғышпен суреттеледі, себебі ол кез келген жұмысты, қаншалықты төмен деңгейде болса да, қасиетті деп есептеген. Кейде оны ит, мысық және тышқан бір тарелкадан бейбіт түрде тамақтанған күйінде көрсетіледі.
Martin de Porres is often depicted as a young mixed race friar wearing the old habit of the Dominican lay brother, a black scapular and capuce, along with a broom, since he considered all work to be sacred, no matter how menial. He is sometimes shown with a dog, a cat and a mouse eating in peace from the same dish.
Мұра
Мартиннің әлеуметтік әділдік идеалына деген кейде қарсыласатын берілгендігі, осы идеалды бүгінгі заманғы әлемде ілгерілетуге тырысатын шіркеуде терең әсер қалдырды. Ол Нью-Йорк штатының Пафкипси қаласындағы Сент-Мартин де Поррес приходының және бірқатар бастауыш мектептердің қасиетті покровительі. Көптеген католик шіркеулері оның атымен аталады. АҚШ-тағы Доминикан орденінің оңтүстік провинциясы да оның есімін иеленеді.
Martin's sometimes defiant attachment to the ideal of social justice achieved deep resonance in a church attempting to carry forward that ideal in today's modern world. He is the titular saint of the parish of St. Martin de Porres in Poughkeepsie, New York, and some elementary schools. A number of Catholic churches are named after him. The Southern Province of Dominicans in the United States also bears his name.
Танымал мәдениетте
1965 жылы американдық композитор Э. Энн Швердфегер хор мен органға арналған Сент-Мартин де Поррестің мессасын жазды. 1980 жылғы «А Конфедерация дураков» романында Игнатиус Райли, ол жұмыс істейтін Жаңа Орлеан фабрикасындағы қара жұмысшыларға әлеуметтік әділдік әкелу үшін көмек сұрап, Мартинге дұға етуді ойлайды. Музыкада джаз пианисі Мэри Лу Уильямстың «Андердегі қара Христос» альбомының бірінші трегі «Сент-Мартин Де Поррес» деп аталады. Оның өміріне арналған бірнеше испан және мексикалық фильмдер мен телешоулар бар, олардың көпшілігі оның аралас нәсіліне, оның ғажайыптарына және қарапайым өміріне тоқталады. Ең танымал фильмдер – «Фрай Эскоба» («Фрайр Брум») (1963) және «Un mulato llamado Martin» («Мартин деп аталған мулат») (1975). «Мун Бой» эпизодындағы «Godfellas» кейіпкері Мартин Мунның атасы оны Сан Мартин де Поррес атымен атағаны көрсетіледі. Оның атасы Сан Мартиннің еңбектерін еске түсіре алмайды және оның туралы сұрағанда оны «қара нәсілділердің бірі» деп сипаттайды. Американдық әнші Мадоннаның 1989 жылғы «Like a Prayer» әнінің музыкалық видеосында Мартин де Поррес кейіпкер ретінде пайда болды. Де Поррес пен Мадоннаның романтикалық қарым-қатынаста бейнеленуі Перудегі католик шіркеуі мен Ватикан тарапынан ара-жібір сынға ұшырады.
In 1965, American composer E. Anne Schwerdtfeger composed the Mass of St. Martin de Porres for chorus and organ. In the 1980 novel A Confederacy of Dunces, Ignatius Reilly contemplates praying to Martin for aid in bringing social justice to the black workers at the New Orleans factory where he works. In music, the first track of jazz pianist Mary Lou Williams's album Black Christ of the Andes is titled "St. Martin De Porres". There are several Spanish and Mexican works regarding his life in cinema and television, starring Cuban actor Rene Muñoz, most of them referring to his mixed race, his miracles and his life of humility. The best known movies are Fray Escoba (Friar Broom) (1963) and Un mulato llamado Martin (A Mulatto Called Martin) (1975). In the Moone Boy episode "Godfellas", the character Martin Moon is shown to be named by his grandfather after San Martin de Porres. His grandfather is unable to actually remember any of San Martin's accomplishments, and simply refers to him as "one of the black ones" when asked about him. American singer Madonna's lead single "Like a Prayer" (1989) featured Martin de Porres as a character in the song's music video. The portrayal of de Porres and Madonna in a romantic relationship was met with mixed criticism from the Catholic church in Peru and the Vatican.