Кіріспе

Американдық саясаткер және кісі өлтіруші (1946–1985) саясаткер және кісі өлтіруші Дэниел Джеймс Уайт (2 қыркүйек 1946 – 21 қазан 1985) – 1978 жылғы 27 қарашада Сан-Франциско қалалық әкімшілігінде Сан-Франциско мэрі Джордж Москонды және Сан-Франциско қадағалау кеңесінің мүшесі Харви Милкті өлтірген американдық саясаткер. Уайт Милк пен Москонның өліміне кінәлі деп танылып, жеті жылдық түрме жазасының бес жылын өтеді. Бостандыққа шыққаннан кейін екі жыл ішінде ол Сан-Францискоға оралып, кейіннен өз-өзіне қол жұмсады.

Ерте өмір

Ден Уайт 1946 жылдың 2 қыркүйегінде Калифорния штатының Лонг-Бич қаласында, жұмысшы топтағы ирланд-американдық отбасыда, тоғыз баланың екіншісі болып дүниеге келді. Ол Сан-Франциско қаласының Визитасион аңғары ауданында өсті және Архиепископ Риордан орта мектебінде оқыды, бірақ үшінші курста зорлық салғаны үшін мектептен қуылды. (кейін Филипп және Сала Бертон атымен қайта аталды).

Мансап

1965 жылы маусымда Уайт АҚШ армиясына қатарына енді. Ол 1969-1970 жылдар аралығында Вьетнам соғысы кезінде 101-ші әуеде десанттық дивизияда сержант болып қызмет етті және 1971 жылы қанағаттанарлық түрде босатылды. Аляска штатының Анкоридж қаласындағы А. Д. Димонд орта мектебінде күзетші болып жұмыс істегеннен кейін Уайт Сан-Францискоға оралып, Сан-Франциско полиция департаментіне (SFPD) қосылды. "SF Weekly" газетінде жарияланған мәліметке сәйкес, ол бір офицердің қолғапталған күдіктіні ұрып жатқанын хабарлағаннан кейін қызметтен кеткен. Содан кейін Уайт Сан-Франциско өрт сөндіру қызметіне қабылданды, онда ол әйел мен оның баласын жетінші қабаттағы пәтерден құтқарды.

Бақылаушыны сайлау

1977 жылы Уайт Сан-Францисконың оңтүстік-шығыс шекарасына жақын бірнеше аудандарды қамтитын 8-округтен Сан-Франциско қадағалаушылар кеңесіне сайланды. Сол кезде қадағалаушылар бұрынғыдай «жалпы» емес, аудандық принцип бойынша сайланды, сондай-ақ 1980 және 1990 жылдары да осылай сайланды. Демократ болған Уайт полиция және өрт сөндірушілер кәсіби одақтарының күшті қолдауын алды. «Нью-Йорк Таймс» газеті оның округін «көптеген ақ тұрғындардан және орта таптан құралған, Сан-Францискодағы өсіп келе жатқан гомосексуал қауымына жаулы қарайтын аймақ» деп сипаттады. Газетте Уайттың өзін кеңесте «үйді, отбасыны және дінді гомосексуалдарға, марихуана шегушілерге және циниктерге қарсы қорғаушы» ретінде қарастырғаны айтылды. 1978 жылдың 10 қарашасында Уайт қадағалаушы лауазымынан кетті. Оның себептері Сан-Франциско саясатындағы сыбайлас жемқорлыққа наразылығы және полиция немесе өрт сөндірушінің жалақысы болмағандықтан күнкөріс табудың қиындығы болды – ол қадағалаушы болып қызмет ете жүріп осы жұмыстарды заңды түрде атқара алмады. Уайт 39-шы пирсте пісірілген картоп сататын дүкен ашты, бірақ ол табыс әкелмеді. Ол 14 қарашада отставкасын кері қайтарып алды, себебі оның қолдаушылары оны мэр Джордж Москоннан қайта тағайындауды сұрауға көндірді. Москон бастапқыда Уайттың өтінімін қабылдады, бірақ кейін Милк және басқалардың қысымымен тағайындаудан бас тартты. 1978 жылдың 27 қарашасында Уайт қала әкімдігіне келіп, кейіннен Москон мен Милкті ғана емес, сонымен қатар Сан-Францисконың тағы екі саясаткерін – Калифорния Мемлекеттік жиналысының спикері Уилли Браунды (кейіннен ол өзі мэр болып сайланды) және Карол Рут Сильверді өлтіру ниетімен келді. Ол Smith & Wesson Model 36 револьверін және он оқтың патронын алып, жертөле терезесі арқылы кірді. Жаңадан орнатылған металл іздегіштерден қашу үшін ғимаратқа терезе арқылы кірді. Москонның кеңсесіне кіргеннен кейін Уайт оны қайтадан қадағалаушы қызметіне тағайындауды өтінді. Москон бас тартқанда, Уайт оны иығына, кеудесіне және екі рет басына атты. Содан кейін ол Милктің кеңсесіне барып, тапаншаны қайта зарядтап, Милкті бес рет атты, соңғы екі оқтың түйірі Милктің бас сүйегіне тиді. Уайт қала әкімдігінен қашып, бұрын полиция қызметкері болған Солтүстік полиция бөліміне полицияға тапсырды. Тергеу кезінде Уайт көздерінен жас ағызып: «Мен оны атып өлтірдім» деп мойындады.

Сот және "Твинкиді қорғау"

Сотта Уайттың қорғаушылары оның кісі өлтіру кезіндегі психикалық жағдайының депрессия салдарынан нашарлағанын айтты. Олар оның кісі өлтіруді алдын ала жоспарлай алмағанын, демек, бірінші дәрежелі кісі өлтіруде заң бойынша кінәлі емес екенін мәлімдеді. Сот психиатры Мартин Блиндер Уайттың депрессияның бірнеше мінез-құлқылық белгілерін көрсеткенін, соның ішінде бұрын денсаулығына аса қатты көңіл бөлген Уайттың қантты тағамдар мен сусындарды көп тұтынуға көшкенін растады. Жергілікті газеттер бұл қорғау стратегиясын «Твинки қорғанысы» деп атады. Прокуратура Уайттың мойындау жазбасын ойнатқанда, бірнеше қазы сот мүшесі «өзінің шыдамдылығының шегіне жеткен адамды» тыңдап, жылап жіберді. Көптеген адамдар, қалалық әкімдікпен байланысты, Уайт уақытты үнемдеу үшін пайдаланған терезе арқылы кірудің қалыпты жағдай екенін айтты. Уайтты SFPD-ден танитын біреу, сол кезде бірнеше шенеунік қару-жарақ алып жүргенін және Уайттың полиция қызметкерлерінің әдеті бойынша қосымша оқ-дәрі алып жүргенін болжады. Уайт кінәлі деп танылып, жеті жылға бас бостандығынан айырылды. Сан-Францискодағы геи қауымдастығының үкімге наразылығы қаланың «Ақ түнгі» көтерілісіне әкеп соқты. Үкімге деген жалпы наразылық Калифорнияның «нашарлау қабілеті» заңының жойылуына себеп болды. 1979 жылдың маусым айында сот психиатры және критик Томас Сзас Сан-Францискода көпшілік алдында сөйлеген сөзінде бұл үкімді «әділетсіздік» деп атады және оны нашарлау қабілетіне байланысты қорғану стратегиясының нәтижесі деп баптады.

Қылмыс жасады деп айыпталу

1998 жылы Фрэнк Фальзон, Уайт қырқындар жасағаннан кейін оған тапсырылған SFPD кісі өлтіру инспекторы, 1984 жылы Уайтпен кездескенін және сол кездесуде Уайт Браун мен Сильверді Москоун мен Милкпен бірге өлтіру ниеті бар екенін мойындағанын айтты. Фальзон Уайттың: "Мен міндетті орындап жүрдім. Мен төртін алуды қаладым. Кэрол Рут Сильвер ең қиянаткер еді, ал Уилли Браун бәрін жоспарлаған" деген сөздерін келтірді. Фальзон Уайтқа сенетінін мәлімдеп: "Мені балғамен соққандай болды, бұл алдын ала жоспарланған кісі өлтіру екенін түсіндім".

Бас бостандығынан айыру және шартты түрде босату

Уайт Соледад мемлекеттік түрмесінде жеті жылдық мерзімінің бес жылын өтеді және 1984 жылдың 7 қаңтарында мерзімінен бұрын босатылды. Оның қылмыстары үшін кек алудан қорқып, билік оны құпия түрде Лос-Анджелеске жеткізіп, онда бір жылдық мерзімін өтеді. Мерзімі аяқталғаннан кейін Уайт Сан-Францискоға қайтуға тырысты, бірақ Фейнштейн, қазір мэр болып сайланған, бұл қадам қоғамдық қауіпсіздікке қауіп келтіретінін айтып, одан бас тартуға шақырды. Лос-Анджелес қалалық кеңесінің мүшесі Джоэл Вакс та Уайтты Лос-Анджелестен шеттетуге шақырып, қолдау көрсетті. Ақырында Уайт Сан-Францискоға оралып, әйелі мен балаларымен бірге өмір сүрді. Ол Сан-Брунодағы «Алтын қақпа» ұлттық зиратына, соғыс ардагерлеріне арналған стандартты мемлекеттік қабір тасымен жерленді. Одан екі ұлы, қызы және жесірі қалды. Бролиннің «Оскар» сыйлығына «Ең үздік қосалқы актер» номинациясы фильмнің алған сегіз номинациясының бірі болды. Уайттың өмірі, кісі өлтірулер және сот процесі Майк Вайсстің 1984 жылы жарық көрген «Double Play: Сан-Франциско қалалық әкімшілігіндегі кісі өлтірулер» кітабында баяндалған, ол «Жылдың үздік криминалдық романы» үшін Эдгар сыйлығын жеңіп алды. 2010 жылы кеңейтілген екінші басылымы, «Double Play: Джордж Москоне мен Харви Милкке жасалған қос кісі өлтірудің жасырын құштарлықтары», жарық көрді және Уайттың түрмеден шыққаннан кейінгі өмірі мен өзіне қол жұмсауы туралы жаңа мәліметтерді қамтыды. Екінші басылымға Уайтпен жасалған жарты сағаттық бейне сұхбат жазылған DVD дискісі де қоса берілді. Эмили Маннның «Әділеттің орындалуы» пьесасы кісі өлтіруге әкелген оқиғаларды суреттейді. 1999 жылы пьеса кабельдік арна Showtime үшін фильмге бейімделді, онда Уайт рөлін Тим Дейлі сомдады. Харви Милк – Стюарт Уоллес музыкасын жазған, ал Майкл Кори либреттосын жазған үш актілі опера. Хьюстон Гранд Операсы, Нью-Йорк Сити Операсы және Сан-Франциско Операсының бірлескен тапсырысымен 1995 жылдың 21 қаңтарында Хьюстон Гранд Операсы сахнасында тұңғыш рет қойылды.