Кіріспе
Француз физигі және діни қызметкер Эдме Мариотт (,/m//ɑr//i/'/ɒ//t/; ɛdmə maʁjɔt; шамамен 1620 – 12 мамыр 1684) – француз физигі және діни қызметкер (аббат). Ол Бойль заңын Роберт Бойльден тәуелсіз түрде тұжырымдауымен әсіресе танымал. Мариотт сондай-ақ алғашқы Ньютон биегін жасағанмен де ерекшеленеді.
Edme Mariotte (,/m//ɑr//i/'/ɒ//t/; ɛdmə maʁjɔt; c. 162012 May 1684) was a French physicist and priest (abbé). He is particularly well known for formulating Boyle's law independently of Robert Boyle. Mariotte is also credited with designing the first Newton's cradle.
Өмірбаян
Эдме Мариотт Тиль-Шательде туған, Симон Мариотт, Тиль-Шатель округінің әкімшісі (16 тамыз 1652 жылы қайтыс болды) және Кэтрин Денизоның (26 қыркүйек 1636 жылы обадан қайтыс болды) кіші ұлы. Оның ата-анасы Тиль-Шательде тұрған және тағы 4 баласы болған: Жан, Дениз, Клод және Катарина. Жан 1630 жылдан 1682 жылы қайтыс болғанға дейін Париж Парламентінің әкімшісі болды. Дениз мен Клод екеуі де үйленген, Дижон аймағында қалды, ал Катарина король Людовик XIV-нің кеңесшісі Блез де Бобриольге үйленді. Кэтрин мен Блез бір көшеде, 16-шы үйде, мүмкін, Жанның мекенжайы бойынша тұрды. Эдме Мариоттың ерте өмірі белгісіз. "Сье де Шазеуил" титулы 1682 жылы ағасы Жаннан мұраланған болуы мүмкін. Бұл оның әкесі Жанға берген Шазеуил аймағындағы мұралық жері. Мариоттың ерте өмірінің көп бөлігін Дижонда өткізгені және ол Сент-Мартин-су-Бонның преоры болғаны да белгісіз. Бұл туралы ешқандай мәлімет жоқ. 1668 жылы Колберт Мариотты "l'Académie des Sciences" -қа қатысуға шақырды, бұл Корольдік қоғамның француздық баламасы. Сол кезден бастап ол бірнеше мақала жариялады. 1670 жылы Мариот Парижге көшіп келді. Лейбниц мұрағатында табылған хаттың мекенжайы бойынша, Эдме 1677 жылы Бертин-Пуаре көшесінде, алтын шеберлерінің гильдиясының шіркеуіне жақын жерде тұрған. Ол Жанмен және Екатерина мен Блез де Бобрейльмен бірге тұрған болуы мүмкін. Лейбниц Эдме Бобрун мырзаның мекенжайында тұрғанын жазған, бірақ ол Бобрейльді айтқан болуы керек, олардың есімдері ұқсас. Эдме 1684 жылдың 12 мамырында Парижде қайтыс болды.
Мансап
Мариот 1679 жылы газдардағы көлем мен қысымның кері байланысы туралы Бойль заңының танылуымен әйгілі болды. 1660 жылы ол көздің соқыр нүктесін ашқан. Соқыр нүктеге қойылған кішкентай монета көзден жоғалып кетеді, бұл Мариот алғаш рет көрсеткен кезде француз корольдік сарайын таң қалдырған көріне магиялық құбылыс еді. Ол 1666 жылы Парижде құрылған Француз ғылым академиясының алғашқы мүшелерінің бірі болды. Академияның тарихы мен естеліктерінің бірінші томында (1733) сұйықтықтардың қозғалысы, түстің табиғаты, трубаның дыбысы, барометр, денелердің құлауы, қарудың кері соққысы, судың қатуы, әйнектің жылу сәулелерін сіңіруі сияқты көптеген физикалық тақырыптар бойынша оның көптеген түпнұсқалық еңбектері бар. Оның төрт томдық «Физика эсселері» (Essais de physique), алғашқы үшеуі 1676-1679 жылдары Парижде жарияланған, оның ең маңызды еңбектері болып табылады және «Денелерге соққы туралы трактат» (Traité de la percussion des corps) еңбегімен бірге «Мариот еңбектерінің» (Œuvres de Mariotte) бірінші томын құрайды (2 том, Лейден, 1717). Бұл эсселердің екіншісінде («Ауаның табиғаты» - De la nature de l'air) газдың көлемі қысымға кері пропорционалды түрде өзгереді деген заң жарияланды. Бұл ашқан жаңалық 1662 жылы Роберт Бойль жасаған зерттеулерге негізделген. Мариот Бойльдің теориясы температура тұрақты болған жағдайда ғана дұрыс екенін айтты. Дегенмен, Франциядан тыс жерлерде бұл заң Бойль заңы ретінде танымал. Төртінші эссе түстің табиғатын жүйелі түрде зерттейді, көптеген қызықты тәжірибелерді сипаттайды және аяз, гало, паргелия, дифракция және түстің таза физиологиялық құбылыстары туралы талқылайды. Ол сонымен қатар аэродинамикалық кедергі жылдамдықтың квадратына пропорционалды түрде өзгереді деген тұжырымдамасымен аэродинамикалық теорияның дамуына маңызды үлес қосты. Соқыр нүкте ашу туралы жазба оның жинақталған еңбектерінің екінші томында қысқаша мақала түрінде келтірілген. Ньютон өзінің «Principia» еңбегінде Мариоттың және басқа ғалымдардың еңбектерін мойындады.