Кіріспе

Teterboro әуежайы – Нью-Джерси штатының Берген округіне қарасты Teterboro, Moonachie және Hasbrouck Heights қалаларында орналасқан жалпы авиациялық әуежай. Ол Нью-Йорк және Нью-Джерси портының меншігінде және басқаруында, ал AFCO AvPORTS Management компаниясы оны пайдаланады. Әуежай Нью-Джерси Медоулендс аймағында, Манхэттеннің орталық бөлігінен 12 миль (19 км) қашықтықта орналасқан, бұл оны жеке және корпоративтік ұшақтар үшін өте ыңғайлы етеді. Әуежайдағы ұшақтардың салмағына шектеу қойылған, сондықтан коммерциялық рейстерді жүзеге асыру мүмкін емес. Әуежай Тетерборо қаласының көбін алып жатыр және мыналардан тұрады: ұшақтарды сақтауға арналған ангарлар мен кеңселер, авиациялық мақсаттағы пайдалануға арналған жерлер мен ұшу-қону жолақтары, сондай-ақ дамытылмаған аумақ. Әуежайда 1137-ден астам қызметкер жұмыс істейді, олардың 90%-дан астамы толық жұмыс күнімен қамтылған. 2009 жылдың сәуір айында Федералды авиация басқармасы (FAA) бұл әуежайдың АҚШ-тағы барлық әуежайлардың арасында ұшақтарға қатысты жануарлардың шабуылдары бойынша үшінші орында екенін мәлімдеді (100 000 ұшу-қонуға 43 жағдай). Teterboro көптеген жеке авиациялық чартерлік компанияларына база болып табылады, олар ел ішінде және әлем бойынша рейстерді жүзеге асырады.

Тарих

Тетерборо әуежайы Нью-Йорк қаласы аймағындағы ең көне, үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан әуежай. Уолтер С. Тетер (1863–1929) 1917 жылы бұл жерді сатып алды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде «Солтүстік Америкалық авиация» компаниясы мұнда өндіріс орнын құрды. Соғыстан кейін әуежай голландиялық ұшақ жасаушы Энтони Фокердің операциялық базасы болды. Қазіргі орналасқан жерінен алғашқы ұшу 1919 жылы орындалды. 1926 жылы Тетербородағы «Colonial Air Transport» компаниясы әуе поштасын жеткізуді жүзеге асырған алғашқы жеке компания атанды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде әуежайды АҚШ Армиясы басқарды. 1949 жылдың 1 сәуірінде Нью-Йорк және Нью-Джерси порты бұл әуежайды жеке меншік иесі Фред Л. Верраннан сатып алды, кейіннен «Pan American World Airways» (және оның ізбасары «Johnson Controls») компаниясына 2000 жылдың 1 желтоқсанына дейін 30 жылға жалға берді. 2000 жылдың 1 желтоқсанынан бастап Порт билігі Тетерборо әуежайының толық басқаруын өз қолына алды. 1977 жылдан бері Тетербородан белгілі бір мөлшерден асатын ұшақтардың ұшуына тыйым салынды, бұл әдеби коммерциялық рейстерге тиісінше шектеу қойды. 2003 жылы АҚШ конгрессмені Стив Ротман айналасындағы тұрғын аудандардағы артық шуға байланысты бұл тыйымды заңдастыратын федералдық заң қабылдануына көмектесті.

Соңғы статистика

2019 жылы Тетерборо әуежайы ұшақтардың жалпы саны бойынша Republic әуежайынан 46,047 операцияға қалып қойды (TEB-де 173,625, ал FRG-де 219,672). Бұл оны аймақтағы екінші ең қарбалас жалпы авиациялық әуежайы және Кеннеди әуежайынан (463,198), Ньюарк әуежайынан (449,543) және Ла Гуардия әуежайынан (374,539) операциялар ескерілгенде бесінші ең қарбалас әуежай етіп белгіледі.

Басқару мұнарасы

Басқару мұнарасы FAA тарапынан әуежайдың шығыс жағында салынды және 1975 жылғы 29 қазанда пайдалануға берілді. Алғашқы бақылау мұнарасы қазір жұмыс істемейді, бірақ ол әлі де Индустриалдық даңғылындағы ағаш Atlantic Aviation ангарының бір бөлігі болып табылады. Ол ангардың солтүстік-шығыс бұрышында орналасқан.

Ұшу-қону жолақтары

6-24 ұшу-қону жолағы 1833 метр (6013 фут) ұзын, 46 метр (150 фут) ені бар және жоғары қарқынды ұшу-қону жолағының жарықтарымен (HIRL) жабдықталған. 6-шы бағытқа қону кезінде аспаптық қону жүйесі (ILS) және орташа бағыттық жарықтандыру жүйесі R (MALS R) бар. 24-ші бағытқа қону кезінде дәлдікпен қону жолын көрсететін индикатор (PAPI) және ұшу-қону жолағының басын анықтайтын жарықтар (REIL) жүйелері орнатылған. 6-24 ұшу-қону жолағы 1987 жылы толық жаңартылып, ойықтар жасалды. 1-19 ұшу-қону жолағы 2134 метр (7000 фут) ұзын, 46 метр (150 фут) ені бар және HIRL жабдықталған. 1 және 19-шы бағыттардың екеуі де REIL жүйелерімен жабдықталған. 1-ші бағытқа қону кезінде VASI жүйесі орнатылған. 19-шы бағытқа қону кезінде ILS және дәлдікпен қону жолын көрсететін индикатор (PAPI) бар. 1-19 ұшу-қону жолағы 2000 жылдың жазында жаңартылып, ойықтар жасалды, сондай-ақ орталық сызық пен қону аймағын жарықтандыру орнатылды. 19-шы ұшу-қону жолағы шуды азайту шаралары үшін артықшылықты жолақ болып табылады.

Такси жолдары

Аэропортта шамамен 7 километрге жуық руление жолдары бар. Көбісі 18 метр енді және орталық және шеттік жарықтандырумен жабдықталған.

Ұшақ

2017 жылы әуежайда 178 369 ұшақ операциясы тіркелді, күніне орташа есеппен 488 операция жасалды: жалпы авиацияның үлесі 65,6%, әуе таксисі – 34%, әскери авиация – 0,3%, ал әуе компанияларының үлесі 1%-дан кем. Осы әуежайда 121 ұшақ базасы болды: реактивті ұшақтар – 81%, тікұшақтар – 10,7%, бір қозғалтқышты ұшақтар – 6,6%, көп қозғалтқышты ұшақтар – 1,7%.

Қоғамдық көліктер

Тетерборо әуежайына Манхэттеннің орталығында орналасқан Порт Авторитетінің автобус терминалынан New Jersey Transit автобустарының 161 (тұрақты қызмет), 165 (жұмыс күндері шешімді қызмет) және 144 (жұмыс күндері ең көп жүретін) маршруттары арқылы жетуге болады. 1999 жылдың 9 желтоқсанында шағын ұшақ Хасбрук-Хайтс маңындағы екі үйдің арасына құлап, ішіндегі төрт адам қаза тауып, жердегі үш адам жарақат алды, ал гараж өртенді. 2002 жылдың 9 наурызында Монток, Нью-Йоркке бағыт алған бір моторлы Cessna 210 ұшағы ұшып шыққаннан кейін шамамен сағат 14:00-де апатқа ұшырады, нәтижесінде жалғыз жолаушы мен ұшқыш қаза тапты. Ұшақ жерге тиген кезде шамамен 225 фут (69 м) сырғанап, өртеніп кетті, ал 46-шы трассадағы көліктерге шамалы ғана залал келді. 2002 жылдың 9 қыркүйегінде Канадалық отбасыны алып бара жатқан Piper Saratoga Тетерборо әуежайынан ұшып, 10 минуттан кейін Хантердон округіндегі тұрғын үйлерге құлады. Ата-анасы қаза тауып, екі баласы ауыр жарақат алды. Оқиға миллиондаған долларлық зиян келтірді. 2005 жылдың 2 ақпанында сағат 7:18-де Bombardier Challenger CL 600 1A11, N370V Тетерборо әуежайының ұшу-қону жолағынан шығып, 46-шы трасса арқылы сырғанап, таңғы сағаттардағы қыжылдамада қоймаға соқтығысып, 20 адамды жарақаттады, олардың 11-і ұшақта болды. Екі ұшқыш пен көлікте болған екі адам ауыр жарақат алды. Ұшақ көмекшісі, сегіз жолаушы және ғимараттағы бір адам жеңіл жарақат алды. Бес адам ауруханада жатыр, олардың біреуінің жағдайы ауыр. 66 жастағы Патерсон тұрғыны, ұшақ соққан көлікте болған, өмір сақтау құрылғысына қосылды. Сол жылы Конгресс АҚШ сенаторы Франк Лаутенберг ұсынған заңды қабылдады, ол FAA-ға АҚШ-тың барлық әуежайларында 1000 фут (305 м) ұстап қалу төсектерін орнатуды тапсырды. 2005 жылдың 2 қыркүйегінде жергілікті уақыт бойынша 21:22-де Cessna 177A, N30491 Тетерборо әуежайына шұғыл қону жасау кезінде Оңтүстік Хакенсак қаласында апатқа ұшырады. Тетерборо қызметкері ұшақтың 24-ші ұшу жолағына қарай төмендеп бара жатқанын көрді, көкжиектің артына түскенде оны көзден шығарды, содан кейін екі-үш жарқын жарық көрді. Ұшқыш қаза тауып, жолаушы ауыр жарақат алды. 2006 жылдың 11 қазанында Cirrus SR20 Тетербородан ұшып, жергілікті уақыт бойынша сағат 14:42-де Нью-Йоркте апатқа ұшырады. Ұшақ Манхэттеннің жоғарғы шығыс жағындағы пәтер үйінің солтүстік жағына соқтығысып, 40 және 41 қабаттардағы екі пәтерде өрт тудырды, ол бір сағат ішінде сөндірілді. Ұшақтың иесі және ұшқышы Нью-Йорк Янкис клубының ойыншысы Кори Лидл болды, ол өзінің ұшу нұсқаушысымен бірге апатта қаза тапты. Осы апаттан кейін FAA Ист-Ривердің үстінен ұшуға шектеулер енгізді. Хадсон өзенінің үстінде екі әуеде соқтығысу орын алды, олардың бірі 1976 жылы, екіншісі 2009 жылы Тетербородан ұшқан ұшақтарға қатысты. Кейінгі апаттың нәтижесінде FAA Хадсон өзенінде ұшатын ұшқыштар үшін жаңа нұсқаулар жасады, соның ішінде міндетті есеп беру нүктелері және баяу тікұшақтарды жылдам тұрақты қанатты ұшақтардан бөлу үшін белгіленген биіктік блоктары. 2009 жылдың 21 тамызында таңғы сағат 3:00 шамасында Beechcraft Baron қонуға тырысқанда апатқа ұшырады. Ұшқыш пен жолаушы аман қалды, бірақ күйік шалдықты, сондықтан Сент-Барнабас медициналық орталығының күйік бөлімшесінің көмегі қажет болды, бұл Нью-Джерси штатындағы жалғыз бөлімше. Ұшақ Редингтен, Пенсильваниядан келген деп есептеледі және Тетерборо әуежайының жанында зертханасы бар Quest Diagnostics компаниясына қан үлгілерін тасымалдаған. 2011 жылдың 20 желтоқсанында бір моторлы TBM700 ұшағы Тетерборо әуежайынан Грузияға бағыт алғаннан кейін Мористаун маңындағы 287 тас жолында құлады. Бес адам, оның ішінде төрт адамнан тұратын отбасы және тағы бір жолаушы қаза тапты. 2017 жылдың 15 мамырында сағат 15:30 шамасында Learjet 35 ұшағы 1-ші ұшу-қону жолағына жақындағанда құлады. Ұшқыш пен қосалқы ұшқыш қаза тапты, басқалар ұшақта болған жоқ. Ол Филадельфия халықаралық әуежайынан біршама бұрын ұшып кеткен. Ұлттық көлік қауіпсіздігі жөніндегі кеңестің (NTSB) осы апаттан туындаған қауіпсіздік жөніндегі ұсыныстарына "операторлар ұшу экипажының жетіспеушілігін көрсеткен немесе оқу кезінде сәтсіздіктер көрген мүшелері үшін бағдарламалар құруы және жетіспеушілікті жою және түзету үшін қосымша қадағалау мен оқытуды жүргізуі" кіреді.

Танымал мәдениетте

1954 жылдың қаңтар айында Артур Годфри өзінің Douglas DC-3 ұшағымен Тетерборо бақылау мұнарасының үстінен қанатын соғып өтіп, оның лицензиясы алты айға тоқтатылды. Годфри, желдің күшті соққандығы ұшып шыққаннан кейін бірден бұрылуға мәжбүр еткенін айтты, бірақ шындығында ол ұшу-қону жолағына рұқсат алмағаны үшін мұнараға ашуланған болатын. Жеті жыл өткен соң, 1961 жылы Годфри оқиға туралы сатиралық ән жазды, оның атауы "Теттерборо мұнарасы" болды. "Wabash Cannonball" әуеніне ұқсас орындалған ән Contempo Records компаниясымен 45 RPM сингл ретінде шығарылды. 1973 жылдың 24 шілдесінде Боб Груен Led Zeppelin тобын Питтсбургтегі Three Rivers Stadium-дағы тікелей эфирде өнер көрсетуге ұшатын The Starship жеке Boeing 720 жолаушылар ұшағының алдында суретке түсірді. Бұл сурет топтың ең танымал суреттерінің бірі саналады. 1994 жылғы "Құрт" (Wolf) фильмінің соңғы сахнасында Мишель Пфайфердің кейіпкері Лора Алден детективтерге Джек Николсонның кейіпкері Уилл Рэндаллдың Тетерборо әуежайына бара жатқанын айтады. Сәтке соң, детектив Алденнің жалға алған ұшағы әуежайда күтіп тұрғанын растайды. Әуежай "Сопрано" сериалының екі эпизодында көрсетіледі. Екінші маусымның бірінші эпизодында әуежай жүргізу көрінісінің фонында Newark Liberty International Airport ретінде пайда болады. Әуежай сонымен қатар сериалдың соңғы эпизодында аталып, көрсетіледі. 2003 жылы Jay-Z өзінің "Excuse Me Miss" әнінде Тетербороға "clearport" деген лақап ат қойды, себебі Тетерборо басқа ірі Нью-Йорк аймақтық әуежайларына қарағанда аз қозғалысқа ие. Әуежай 2016 жылғы "Салли" (Sully) тарихи драмалық фильмінде US Airways Flight 1549 рейсі үшін төтенше жағдайда қону орны ретінде айтылады, өйткені фильм 2009 жылғы нақты оқиғаға негізделген. 2021 жылғы "Чуки" (Chucky) телесериалының бірінші маусым финалында әуежай "Жақсы жігіт" қуыршақтарын тасымалдайтын жүк көлігінің бағыты ретінде аталады. 2022 жылғы "Uncharted" фильмінде Натан Дрейк және Виктор Салливан кейіпкерлері Тетерборо әуежайы арқылы Барселонаға сапар шегеді. 2022 жылдың мамыр айында әуежай Netflix комедиялық сериалы "The Pentaverate" төртінші эпизодында Майк Майерс кейіпкері Кен Скарборо басқаратын тікұшақтың Тетерборо әуежайына қашықтан басқарылып қонуы үшін пайдаланылды. 2022 жылдың маусымында Marvel Comics баспасынан шыққан "New Fantastic Four" комиксінің бірінші санында Вулверин Жәндікке оларды Тетерборо әуежайына апару үшін күтіп тұрған таксисі бар екенін хабарлайды. 2023 жылы әуежай HBO телешоуы "Succession" төртінші маусымының үшінші эпизодында көрсетілді.