Кіріспе

USS Guardfish (SSN 612) – АҚШ Әскери-теңіз күштерінің күзетші балығы аталған екінші кемесі. Күзетші балығы – ұзын, тар жақшалы, шұңқыр тәрізді денелі, жасыл және күміс түсті, ашкөз балық.

Құрылыс және мансап

Guardfish кемесін салуға берілген келісімшарт 1960 жылдың 9 маусымында Нью-Йорк кеме құрылысы корпорациясына тапсырылды және келініңі 1961 жылдың 28 ақпанында қаланды. Ол 1965 жылдың 15 мамырында, Әскери-теңіз флоты хатшысының көмекшісінің әйелі Кеннет Э. Белиудің демеушілігімен суға түсірілді. Guardfish 1966 жылдың 20 желтоқсанында комиссияланды. Субмарина 1967 жылдың 15 ақпанында Камденнен шығып, Сан-Хуан, Пуэрто-Рико аймағында сынақ жаттығуларын бастады. Осы жаттығулар аяқталғаннан кейін Guardfish Панама каналы арқылы өтіп, Перл-Харбордағы Гавайи штатында орналасқан Жетінші суасты кемелер эскадрильясының бір бөлігі ретінде АҚШ Тынық мұхиты флотына қосылды. Ол Тынық мұхитында бірнеше суасты кемелерінің операцияларына қатысып, теңіздегі алғашқы жылында үлкен қашықтықтарды жүзіп өтті. 1968 жылдың 13 қаңтарында АҚШ Әскери-теңіз флотының командирі Х. А. Бентон басқаруды өз мойнына алды. Әртүрлі суасты кемелерінің миссияларын және жаттығуларын жүргізгеннен кейін, соның ішінде алғашқы алты айлық Батыс Тынық мұхитындағы іссапар. 1970 жылы Guardfish Атлантика суларына оралды және Миссисипи штатындағы Паскагула қаласындағы Ingalls Nuclear Shipbuilding Division-да жөндеу жұмыстарын бастады. 1970 жылдың 4 қарашасында АҚШ Әскери-теңіз флотының командирі Д. С. Минтон III басқаруды өз мойнына алды. Жөндеуден кейін кеме Жетінші суасты кемелер эскадрильясының құрамында Тынық мұхитына қайта оралды. Guardfish Тынық мұхитындағы түрлі суасты операцияларына қатысып, осыған байланысты Әскери-теңіз жасағының мақтау белгісімен марапатталды.

Эхо II

1972 жылдың жазында Guardfish Жапон теңізінде орналастырылды. 9 мамырда Вьетнам соғысы қызып кетті, себебі Париж бейбітшілік келіссөздері бұзылып, американдық күштер Хайфонг және басқа да ірі Солтүстік Вьетнам порттарын миналады. Мақсаты – Солтүстік Вьетнам армиясының коммунистік одақтастарынан теңіз арқылы жабдықталу артықшылығын жоққа шығару. Guardfish-ке совет теңіз күштерінің жауабы болуы мүмкін деген хабарлама келді. Guardfish совет теңіз күштерінің Тынық мұхитындағы ең үлкен базасына жақын жерде орналасты. 10 мамыр күні кешке арнадан жоғары жылдамдықпен шығып, қалыпты арна шекараларын кесіп, тікелей күтіп тұрған Guardfish-ке қарай бет алған жер бетіндегі нысан байқалды. Қараңғылықта нысан жақындағанда, ол совет зымырандық су асты кемесі екені көзбен анықталды. Бұл класс 5000 тонна су сырғытып, ядролық реактормен қуатталған және сегіз Shaddock типті жер-жерге атуға арналған зымырандарды алып жүрді, олар 200 миль (322 км) қашықтықтағы нысаналарды жоюға қабілетті. Guardfish оны қадағалап қалды. Көп ұзамай "Эхо" суға батып, оңтүстік-шығысқа қарай жоғары жылдамдықпен бет алды. Келесі екі күнде совет су асты кемесі жиі баяулап, ұзақ уақыт перископ тереңдігінде болды, әлде жағдайды бағалау үшін теңіз қолбасшысынан егжей-тегжейлі бұйрықтар күтті. "Эхоны" тыңдап тұрғанда, Guardfish жылдамдығын азайтты, бұл оның гидролокациялық қабылдағыштарының ауқымын едәуір кеңейтті. Экипаж таңғалып, алаңдады, себебі олар аймақта кем дегенде екі, мүмкін үш совет су асты кемесін анықтады. "Эхо-II" Жапон теңізінің оңтүстік шығысына қарай жүзіп бара жатқанда, Guardfish командирі радио байланысын үзіп, жағдай туралы операциялық қолбасшысына хабарлады. "Эхо" сағат сайын бұл аймақты тазартып отырды. Вашингтонға совет күштерінің қаупі мен ниетін бағалау үшін жиі хабарламалар қажет болды. Президент Никсон және оның Ұлттық қауіпсіздік кеңесшісі күнделікті ақпарат алатын. Guardfish-тен жоғары қуатты радиохабарламалар советтің электрондық тыңшылық желісімен анықталып, орналасқандықтан, байланыс құрудың баламалы әдісі құрылды. Navy Anti Submarine Warfare P-3 Orion ұшақтары Guardfish-тің болжамды орнынан үстінен жасырын миссияларды орындады және Guardfish перископ тереңдігінде болғанда немесе SLOT буйылары арқылы мәртебелік хабарламаларды алды. SLOT буйылары – сигнал шығару құрылымынан шығарылатын, қысқа хабарламамен бағдарламаланған, кішкентай, бір рет қолданылатын, батареямен жұмыс істейтін құрылғылар. Осы кезеңде Тынық мұхитындағы барлық су асты кемелері Вьетнам жағалауындағы АҚШ әскери-теңіз күштерін қорғау және басқа совет су асты кемелерін іздеу үшін жедел түрде орналастырылды. Бұл жағдай Guardfish және су асты кемелері операциялық штабы үшін өзара кедергі тудырды. Филиппин теңізіне жеткен соң "Эхо" оңтүстік-батысқа бұрылып, Баши каналына қарай бет алды – Тайвань мен Филиппиннің Лусон аралының солтүстігіндегі аралдардың арасындағы бұғаз. Баши – Оңтүстік Қытай теңізіне қалыпты солтүстік кіреберісі, және капитанның пікірінше, "Эхоның" мақсаты осы канал болды, бірақ олардың жолы қалыпты бағыттан оңтүстікке қарай жалғасты. Содан кейін "Эхо" баяулап, перископ тереңдігіне жетті және судың тереңдігіне сәйкес келмейтін қысқа масштабтағы эхолотты қосты. "Эхо" тереңге батып, Баши каналына қарай бұрылып, жылдамдығын арттырды. Бұл жылдам бағытты түзету туралы слот буйы арқылы хабарлама бергеннен кейін, Guardfish совет су асты кемесінің артынан асықты, себебі АҚШ су асты кемелерінің орналасуын осы қысқа мерзімде өзгерту мүмкін емес екенін білді. АҚШ су асты кемесімен соқтығысудан сақтану үшін капитан тереңдікті өзгертіп, совет су асты кемелерінің жиі пайдаланатын және АҚШ су асты кемелерінің аулақ болатынын білетін тереңдікке түсті. Бұл шешім дұрыс екені Guardfish солтүстікке қарай жоғары жылдамдықпен қозғалған АҚШ су асты кемесін анықтағанда белгілі болды. 18 мамырда "Эхо" Оңтүстік Қытай теңізіне кірді және Лусон жағалауынан шамамен 300 миль (483 км) қашықтықтағы нүктеге жетті. Сегіз күн бойы ол Вьетнам жағалауындағы АҚШ әскери-теңіз күштерінен шамамен 700 миль (1127 км) қашықтықтағы және оның зымырандарының 200 мильдік қашықтығынан асып түсетін тіктөртбұрышты қарауыл аймағын қамтитын баяу жылдамдықпен жүретін жолды салды. Іздену тобы "Эхомен" байланыс орнатуға күрескен кезде президент Никсон Мәскеуге советтің бас хатшысы Брежневпен кездесу үшін келді. Саммитте Ұлттық қауіпсіздік кеңесшісі Генри Киссинджер Брежневке АҚШ советтердің су асты кемелерін орналастырғанын білетінін және олардың Вьетнам соғысы аймағына осылай жақын болуының қауіпті және өте қауіпті екенін мәлімдеді. Осы кездесуден екі күн өткен соң, советтер өздерінің су асты кемелерін қайтарды және "Эхо" солтүстікке бет алды. Баши каналын басып өткеннен кейін "Эхо" Окинаваның оңтүстігіндегі Филиппин теңізінде екінші қарауыл аймағын құрды. Осы мұхит аймағындағы акустикалық жағдайлардың нашар болуына себептер көп еді. Осы аймақтан көбінесе сауда кемелері өтетін, ал түнгі уақытта биологиялық шу және жиі жауатын жаңбыр гидролокация үшін бөгде кедергі тудыратын. Байланысты сақтап тұру қиын болды және Guardfish-ті одан да жақын қашықтықта қадағалауға мәжбүр етті. Жаңадан әзірленген, ізді басқа су асты кемеге беру процедурасы радиохабарлама арқылы жарияланды. Guardfish перископ тереңдігінде осы шұғыл хабарламаны көшіріп жатқанда, "Эхо" күтпеген жерден перископ тереңдігіне көтеріліп, Guardfish-ті көзбен анықтады. Guardfish пен "Эхоның" одан кейін жасаған маневрлері жоғары жылдамдықпен және күшті болды. Назардағы нысанды ұстап тұру мүмкін болмады және "Эхомен" байланыс үзілді. Guardfish 10 маусымда Гуамға оралды. Экипаж 123 күн су астында болды, тек сегіз күндік жөндеу жұмыстарына ғана үзіліс жасады. 15 желтоқсан 1972 жылы, командир Б.Г. Бальдерстон, USN, басқаруды өз қолына алды. 31 наурыз 1973 жылы, командир У.С. Рич, USN, басқаруды өз қолына алды. 14 тамыз 1974 жылы Guardfish 612-ші сәтті суға батуын аяқтады. Guardfish Перл-Харбор теңіз кеме жасаушылығында жүйелі жөндеуден өтті және Батыс Тынық мұхитына (WestPac) бағытталды. Guardfish 1975 жылдың маусымында Гавайидегі Перл-Харбордан Вальехо, Калифорнияға өз үй портын өзгерту үшін шықты.

1973 жылғы реактор апаты

Пьюгет шығатынан шамамен 370 миль қашықтықта, Перл-Харбор мен Вашингтон штатының Бангор қаласы арасында саяхаттап келе жатқан "Гардфиш" суасты кемесінің ядролық реакторының негізгі салқындатқышында ақау пайда болды. Экипаж мүшесінің клапанды тексеру кезінде жасаған қателігі салдарынан реактордың активтік аймағынан өтетін негізгі контурдан салқындатқыш сұйығының ағып шығуына себеп болды. Суасты кемесі ауаны тазарту және радиоактивті заттарды жою үшін су бетіне көтерілді. Бес экипаж мүшесі радиоактивті буға ұшырап, залалсыздандыру шараларынан өтті, содан кейін Пьюгет-Саунд кеме құрылыс-жөндеу зауытындағы ауруханаға жатқызылды. Әскери-теңіз күштері сол кезде оқиғаны жарияламады және барлық құжаттарды құпияға алды.

1970-жылдардың ортасы мен аяғы

1975 жылдың 9 шілдесінде американдық Әскери-теңіз күштерінің лейтенант-коммандері Г. Х. Каннади (G. H. Kannady, Jr.) басқаруды қабылдады. 1975 жылдың тамызында Guardfish май құю үшін Mare Island Naval Shipyard кемежайына кірді және 1977 жылдың шілдесінде теңізге қайта оралды. Сан-Диего, Калифорния штатына Суасты кемелер эскадрильясының үшінші операциялық бөлімшесі ретінде базасын ауыстырды. Guardfish 1977 жылы Mare Island Naval Shipyard кемежайында май құю және SUBSAFE жөндеуден өтті, содан кейін толық тереңдікке бірінші сүңгіп кіруін аяқтады. 1979 жылдың қаңтарында Guardfish WESTPAC аймағындағы алты айлық табысты миссиясын аяқтады және Тынық мұхитында жұмыс істеген алғашқы цифрлық сонар жүйелерінің бірімен арнайы операциялар жүргізді, осыған байланысты "Құрметті бірлік" аталымымен марапатталды. 1979 жылдың 9 ақпанында американдық Әскери-теңіз күштерінің командалық офицері Р. Э. Воган басқаруды қабылдады. 1980 жылы Guardfish Батыс Тынық мұхитындағы алты айлық миссияға шықты және миссиясы кезіндегі қызметі үшін "Құрметті бірлік" аталымымен марапатталды. 1980 жылдың 16-21 мамырында Guardfish Австралияның Рокингем қаласындағы HMAS Stirling теңіз базасын аралады, бұл оның қызмет кезінде базаға жасаған жалғыз сапары болды.

1980 жылдар

1982 жылдың 2 шілдесінде АҚШ Әскери-теңіз күштерінің командирі Д. А. Олтравер (D. A. Oltraver) кеме басқаруын қабылдады. Кеме 1982 және 1983 жылдары ASW "E" және Communications "C" жүлделерін жеңіп алды, ал 1984 жылдың көктемінде үздік сақтау бағдарламасы үшін Күміс якорь сыйлығымен марапатталды. Guardfish 1983 жылдың қыркүйегінде Mare Island Naval Shipyard кемежайына жоспарлы жөндеуге кірді және 1985 жылдың тамызында жөндеуді аяқтады. 1985 жылдың 24 тамызында Т. В. Хак (USN) командирі кеме басқаруын қабылдады. GUARDFISH 1987 жылдың қаңтар айында өте табысты алты айлық Батыс Тынық мұхиты экспедициясынан оралды, осыған байланысты кеме үшінші рет Әскери-теңіз күштерінің бірлестік мақтауын алды. Guardfish 1985 және 1986 жылдары Күміс якорь сыйлығымен де марапатталды, сонымен қатар Суасты кемелері эскадрильясының "E" шайқас тиімділігі жүлдесін, ASW "A", Жабдықтау "E" жүлделерін және Тынық мұхиты флотындағы шайқас тиімділігі бойынша ең жақсарған кеме үшін Arleigh Burke флотының куәлігін алды (1987 қаржы жылы). 1987 жылдың 7 қарашасында АҚШ Әскери-теңіз күштерінің командирі Дж. Б. Брайант (J. B. Bryant) кеме басқаруын қабылдады. Guardfish 1988 жылдың қыркүйегі мен 1990 жылдың қазаны аралығында Батыс Тынық мұхитында екі экспедиция жасады және үш айлық таңдаулы шектеулі қызметтен өтті. Кеме үш жыл қатарынан (1988-1990 жылдар) палубалық теңізшілік сыйлығын жеңіп алды және 1989 қаржы жылында Күміс якорь және шайқас "E" сыйлықтарымен марапатталды.

1990 жылдар мен тағдыр

1990 жылдың 17 қарашасында АҚШ Әскери-теңіз күштерінің командирі П. М. Хиггинс басқаруды қабылдады. Guardfish 1991 жылдың маусым айында Пьюджет-Саунд кеме құрылыс-жөндеу кешеніне (Bremerton, Washington) үй портын ауыстыруға дейін Солтүстік Тынық мұхитында дислокацияланды. 1991 жылдың шілдесінде кеме деактивацияға жіберілді және 1992 жылдың 4 ақпанында қызметтен босатылды. Guardfish 1991 жылы сарбаздық шеберлік бойынша үздік нәтижелері үшін күміс дельфин маңызын иеленді. Guardfish 1992 жылдың 4 ақпанында әскери кемелер тізілімінен шығарылды. Оның корпусы ядролық қуатты кемелер мен суасты қайықтарын қайта өңдеу бағдарламасына енгізілді. Қайта өңдеу 1992 жылдың 9 шілдесінде аяқталды.