Иоганн Христиан Поггендорф: өмір және ғылыми еңбектері

Кіріспе

Неміс физигі (1796–1877)

Иоганн Кристиан Поггендорф (29 желтоқсан 1796 – 24 қаңтар 1877), Гамбург қаласында туған неміс физигі. Оның ең үлкен және маңызды бөлігі электр және магнетизм саласына қатысты болды. Поггендорф Вильгельм Холцтың электростатикалық машинасына ұқсас электростатикалық моторымен белгілі. 1841 жылы ол ток тартпай электр потенциалын өлшеу үшін потенциометрді қолдануды сипаттады.

Өмірбаян

Поггендорф Гамбургте дәріханаға шәкірт болып, жиырма екі жасында Ицхеоде дәріхананың көмекшісі болып жұмыс істеді. Амбициясы мен ғылыми мансапқа деген құлшынысы оны бизнесін тастап, Берлинге көшіп кетуге итермеледі, онда ол 1820 жылы Гумбольдт университетіне түсті. Оның қабілеті тез танылып, 1823 жылы Ғылым академиясының метеорологиялық бақылаушысы болып тағайындалды. Осы кезеңде ол физика және химия ғылыми журналын құру идеясын ойлады. Бұл жоспарды жүзеге асыруды 1824 жылы Гилберттің "Annalen der Physik" журналының редакторы Людвиг Вильгельм Гилберттің кенеттен қайтыс болуы жеделдетті. Поггендорф дереу баспагер Бартпен Лейпцигтен байланысқа түсті. Ол Гилберттің "Annalen" журналының жалғасы болатын "Annalen der Physik und Chemie" журналының редакторы болды. Поггендорф бұл лауазымға толыққанды лайықты еді және 1876 жылға дейін 52 жыл бойы журналды редакциялады. 1826 жылы Поггендорф электр тоғын анықтауға арналған айналы галванометрді ойлап тапты. Ол ерекше жадқа ие болды, қазіргі және тарихи ғылыми білімдермен толық қамтамасыз етілді, салмақты және бейтарап баға беруге қабілетті және теориялық емес фактілерге басымдық берді. Осының арқасында ол қазіргі заманғы тәжірибелік ғылымның рухын түсіне алды. Ол білімді ұйымдастыру және іс жүргізудегі немiс тәртіптілігін толыққанды меңгерді. Сонымен қатар, ол адамдармен қарым-қатынаста әдептілік пен сыпайлық танытты. Бұл қасиеттерінің арқасында Поггендорфтың "Annalen" (қысқартылған түрі: Pogg. Ann.) Еуропадағы ең беделді ғылыми журналға айналды. "Annalen" журналын 52 жыл бойы редакциялау барысында Поггендорф қазіргі заманғы ғалымдардың еңбектерін жақсы білуге мүмкіндік алды. Ол осы білімді, сондай-ақ тарихи оқу арқылы жинаған, ерекше көлемді білімдерін мұқият талдап, әлемге өзінің "Биографиялық әдебиеттік анықтамалығын" (Biographisch literarisches Handwörterbuch zur Geschichte der exacten Wissenschaften) сыйлады. Бұл кітапта математиктер, астрономдар, физиктер және химиктердің өмірі мен еңбектері туралы мәліметтер бар, олардың барлығы да түрлі халықтар мен дәуірлерден шыққан. Бұл еңбек ғылым зерттеушілер мен тарихшылар үшін құнды деректердің мол қорын қамтиды. Алғашқы екі том 1863 жылы жарық көрді, ал оның қайтыс болуынан кейін үшінші том 1898 жылы (1858-1883 жылдарды қамтиды) және төртінші том 1904 жылы (20 ғасырдың басына дейін) жарық көрді. Оның ғылыми және әдеби жетістіктері оған құрмет әкелді. 1830 жылы ол корольдік профессор, 1838 жылы философия докторы (Hon. Ph. D.) және Берлин университетінің төтенше профессоры, ал 1839 жылы Берлин ғылым академиясының мүшесі болды. 1845 жылы ол Швеция Корольдік ғылым академиясының шетелдік мүшесі болып сайланды. Оған көптеген профессорлық қызметтер ұсынылды, бірақ ол олардың барлығынан бас тартты, өзін "Annalen" журналын редакциялау және ғылыми зерттеулер жүргізуге арнады. Ол 1877 жылдың 24 қаңтарында Берлинде қайтыс болды. Оның қызы Мари Поггендорф (1838 жылдың 12 тамызында туған) 1872 жылы Валентин Розаға үйленді.

Poggendorf had apprenticed himself to an apothecary in Hamburg, and when twenty two began to earn his living as an apothecary's assistant at Itzehoe. Ambition and a strong inclination towards a scientific career led him to throw up his business and move to Berlin, where he entered Humboldt University in 1820. Here his abilities were speedily recognized, and in 1823 he was appointed meteorological observer to the Academy of Sciences. Even at this early period he had conceived the idea of founding a physical and chemical scientific journal, and the realization of this plan was hastened by the sudden death of Ludwig Wilhelm Gilbert, the editor of Gilbert's Annalen der Physik, in 1824 Poggendorff immediately put himself in communication with the publisher, Barth of Leipzig. He became editor of Annalen der Physik und Chemie, which was to be a continuation of Gilbert's Annalen on a somewhat extended plan. Poggendorff was admirably qualified for the post, and edited the journal for 52 years, until 1876. In 1826, Poggendorff developed the mirror galvanometer, a device for detecting electric currents. He had an extraordinary memory, well stored with scientific knowledge, both modern and historical, a cool and impartial judgment, and a strong preference for facts as against theory of the speculative kind. He was thus able to throw himself into the spirit of modern experimental science. He possessed in abundant measure the German virtue of orderliness in the arrangement of knowledge and in the conduct of business. Further he had an engaging geniality of manner and much tact in dealing with men. These qualities soon made Poggendorff's Annalen (abbreviation: Pogg. Ann.) the foremost scientific journal in Europe. In the course of his fifty two years editorship of the Annalen Poggendorff could not fail to acquire an unusual acquaintance with the labors of modern men of science. This knowledge, joined to what he had gathered by historical reading of equally unusual extent, he carefully digested and gave to the world in his Biographisch literarisches Handworterbuch zur Geschichte der exacten Wissenschaften, containing notices of the lives and labors of mathematicians, astronomers, physicists, and chemists, of all peoples and all ages. This work contains an astounding collection of facts invaluable to the scientific biographer and historian. The first two volumes were published in 1863; after his death a third volume appeared in 1898, covering the period 1858 1883, and a fourth in 1904, coming down to the beginning of the 20th century. His literary and scientific reputation speedily brought him honorable recognition. In 1830 he was made royal professor, in 1838 Hon. Ph. D. and extraordinary professor in the University of Berlin, and in 1839 member of the Berlin Academy of Sciences. In 1845, he was elected a foreign member of the Royal Swedish Academy of Sciences. Many offers of ordinary professorships were made to him, but he declined them all, devoting himself to his duties as editor of the Annalen, and to the pursuit of his scientific researches. He died at Berlin on 24 January 1877. His daughter Marie Poggendorff (born 12 August 1838) married Valentin Rose in 1872.

Ілюзия

Поггендорф иллюзиясы – мидың диагональ сызықтар мен көлденең және тік шеттер арасындағы қарым-қатынасты қабылдауына байланысты оптикалық иллюзия. Ол 1860 жылы Йохан Карл Фридрих Зёлльнердің суретінде осы иллюзияны көрсеткен Поггендорфтың атымен аталады. Суретте қара түсті түзу сызық қара сұр төртбұрышпен жасырылған. Сызық түзу болғанымен, үздікке бөлінгендей көрінеді; екінші сурет осы деректі көрсетеді.