Кіріспе

1942 жылдан 1968 жылға дейінгі АҚШ армиясының корпусы, Азамат соғысы кезіндегі X корпусы – Екінші дүниежүзілік соғыста және Корея соғысында АҚШ армиясының корпусы.

Екінші дүниежүзілік соғыс

X корпус 1942 жылдың мамыр айында Техас штатының Шерман қаласында құрылды. Корпустың бөлімдері армия үшін, Әскери кемелер басқармасының шарты бойынша жұмыс істейтін голландиялық «Клипфонтейн» кемесіне мінгізілді. Кеме екі рет орналасқан жерін ауыстырғаннан және Луизианадағы, сондай-ақ Калифорния-Аризона маневр аймағындағы жаттығуларға қатысқаннан кейін 1944 жылдың 14 шілдесінде Сан-Франциско портынан Тынық мұхиты театрсына бағыт алды. X корпусы келесі операцияларға қатысты: Жаңа Гвинея, Лейте және Оңтүстік Филиппин. Алтыншы армия құрамында X корпусы 1944–1945 жылдарғы Филиппин операциясына, Лейтеге шабуылдан бастап қатысты. Осыған байланысты X корпусы 1944 жылдың 17 қазаны мен 1945 жылдың 4 шілдесі аралығында тілген таспасы бар Филиппин Президенттік бірлік мақтау қағазымен марапатталды. X корпусы 1946 жылы таратылды.

Иншон жерінде түсіру

Корея соғысы кезінде ол Хромит операциясына, Инчонға қонуға қатысты, онда оның қол астында 1-ші теңіз дивизиясы, 7-ші жаяу әскер дивизиясы және басқа да АҚШ армиясының бөлімшелері болды. Хромиттің эмбрионалды жоспарлау тобы бастапқыда ішкі адамдар үшін "X күш" деп аталды және бүкіл схема абсолютті құпиямен жабылды; сырттан келгендерге шағын жоспарлау штабы тек қана Бас штабтың Арнайы жоспарлау штабы ретінде белгілі болды, Қиыр Шығыс қолбасшылығы. Ұйым өскен сайын, бюрократиялық түйіндерге байланысты, жеткізу тапсырыстары қабылданбады, өйткені "X күш" Армияның нұсқаулықтарында ешқандай жерде тиісті ұйым ретінде аталмаған. Армияның генерал-майоры Дуглас Макартур (Алматы әскерлерінің жоғарғы қолбасшысы) штаб бастығы генерал-майор Эдвард Алмондтан жаңа атауды ұсынуды сұрады. Х-ші жасақтың римдік сандары он Алмондқа соңғы соғыста МакАртурдың қол астында соғысқан корпусты еске салды. "Неге оны Х корпусы деп атамасқа?" деп сұрады. Макартур бұл атауға риза болып, оны мақұлдады. Кейіннен генерал Алмондты X корпустың жаңа командирі ретінде Макартур таңдады. Теңіз жауынгерлері бірінші рет шабуылдың алғышарты ретінде Инчонның жағалауындағы аралды басып алды және келесі су тасқынында негізгі шабуыл жасалды. Шабуылдың шуына қарамастан, ол Солтүстік Кореяның Корея халық армиясының (КХА) күштерін толығымен таң қалдырды. Содан кейін теңіз жауынгерлері Сеул қаласына қарай жылжыды; қатты ұрыстарда олар ақырында КПА қорғаушыларын қуып шықты. Кейінірек Инчонға қонған АҚШ армиясының 7-ші жаяу әскер дивизиясы Сеулдің шетінде жаумен соғысып, бронеполкомын жойды.

Солтүстік-шығыс Кореядағы операциялар (1950 жылдың қазан-желтоқсаны)

Инчонға қонғаннан кейін X корпусы 8-ші армияның сол фланкімен Корея түбегіне шабуыл жасады. Бірақ, қазан айының басында, ол тағы бір десанттық операцияға дайындалу үшін кері шегінді, бұл жолы шығыс жағалаудағы Вонсанға. Бұл қадам қателік болып шықты, себебі Корея Республикасы Армиясы (КРА) күштері 11 қазан күні Вонсанды X корпусының десантынан бұрын басып алды. Қытай Халық Ерікті Армиясы (ҚХЕА) Солтүстік Корея жағынан соғысқа қосылып, қазан айының соңында алғашқы шабуылдарын жасады. 26 қазанда Вонсанға әкімшілік десанттан кейін, X корпусы, енді АҚШ-тың 3-ші жаяу әскер дивизиясын қамтитын, солтүстік-батысқа қарай Ялу өзеніне қарай ілгеріледі, ал екі КРА дивизиясынан тұратын КРА I корпусы алыс солтүстікте немесе оң фланкіде болды. АҚШ-тың 7-ші жаяу әскер дивизиясы орталықта, ал АҚШ-тың 1-ші теңіз әскер дивизиясы X корпусының оңтүстік немесе сол фланкінде орналасты. 3-ші жаяу әскер дивизиясы бастапқыда резервте болды. КРА I корпусы мен 7-ші жаяу әскер дивизиясының бөлімдері Маньчжурия шекарасына жақындағанда, 1-ші теңіз әскер дивизиясы Чосин суқоймасына (Чанжин Хо) көшті. Теңізшілер Чанжин суқоймасының сол және оң жағында орналасты. 7-ші жаяу әскер дивизиясының 31-ші жауынгерлік топ (31-ші ЖТ, сондай-ақ Маклин/Фейт тобы ретінде белгілі) 5-ші теңіз әскер полкінің орнына суқойманың шығыс жағында бөлініп орналасты, бірақ қарсыластың күшті қарсылығы басталғанға дейін үш маневрлік батальонының екеуі ғана орналастырылды. X корпусы суық температурада, КРА әскерімен және 7-ші жаяу әскер дивизиясымен бірге көп шақырымға созылып жатты, ал олар ҚХЕА күштерімен байланысқа түсті. 31-ші ЖТ өз дивизиясынан қолдау алу үшін тым алыс болды, сондай-ақ танк қолдауы мен үшінші маневрлік бөлімі болмады, нәтижесінде ҚХЕА шабуылында жойылды. 1-ші теңіз әскер дивизиясы жақсырақ қарсылық көрсетті және 31-ші ЖТ-ның қалдықтарымен, Армия инженерлерімен және X корпусының қолдау қызметкерлерімен бірге 3-ші жаяу әскер дивизиясының бөлімдері арқылы (7-ші жаяу әскер полкінен "Ит" тобы және 65-ші жаяу әскер полкінің күшейтілген батальоны) теңізге қарай жылжуды бастады, олар шегінетін бөлімдерге фланктік және артқы күзетті қамтамасыз етті. Орталықтағы 7-ші жаяу әскер дивизиясы және оң фланкідегі КРА I корпусы да Хуннам плацдармына қарай шегінуді бастады. Теңізшілер Судонгқа дейін ПХЕА күштерімен үзіліс-үзіліспен байланыс жасай отырып, 3-ші жаяу әскер дивизиясы арқылы шегінді. Осы кезеңдегі қатысты суық X корпусының көптеген жазаға ұшуына себеп болды. Теңізшілер Хуннамның қауіпсіздігіне бірінші болып жетті, онда 3-ші және 7-ші жаяу әскер дивизиялары мен КРА I корпусы периметрді қорғады. Теңізшілер желтоқсанның ортасында эвакуацияланды, содан кейін 7-ші жаяу әскер дивизиясы, КРА I корпусы және X корпусының соңғы бөлімдері. 3-ші жаяу әскер дивизиясы жағалаудан соңғы болып шығып, 1950 жылдың 24 желтоқсанында эвакуацияланды. X корпусы 8-ші армияның тікелей бақылауында тым ұзақ болды деп жиі айтылады. X корпусы тікелей МакАртурға есеп бергені Инчонға шабуыл жасау үшін қажет болды және Вонсанға шабуыл үшін де орынды болды. Бірақ, ол негізгі желіге кіргеннен кейін, дәстүрлі әскери доктрина оны дереу 8-ші армияның бақылауына қою керек еді. Генерал МакАртур X корпусының даулы командирі Алмондқа, сонымен қатар МакАртурдың штаб бастығы және жеке досы ретінде, жақындық танытты деп айыпталды.

Шығыс майданындағы операциялар

Солтүстік-шығыс жағалауынан шыққаннан кейін және бөлімдері толыққан соң, X корпусы Шығыс Кореядағы фронтқа орналасты және соғыс аяқталғанға дейін сол жерде тұрды.

Корея соғысынан кейінгі кезең

Корея соғысынан кейінгі жылдары X корпусы аймақтық штаб ретінде қызмет етті, Континенттік Америка Құрама Штаттарының солтүстік-батыс бөлігіндегі әрекеттегі және Армия резервінің бөлімшелеріне әкімшілік, логистикалық және оқу-жаттығу жауапкершілігін жүзеге асырды. X корпусы 1968 жылғы 31 наурызда АҚШ қорғаныс министрі Роберт С. Макнамара Армия резервін Ұлттық гвардияға біріктіруді қаласа, ал АҚШ Конгресі Армия резервін сол күйінде сақтап қалуды көздеген келісімнің нәтижесінде таратылды. Келісім бойынша, Армия резервінің барлық жауынгерлік дивизиялары мен көптеген жеке жауынгерлік бригадалары таратылып, Ұлттық гвардия күшейтілді; сонымен қатар, дивизиялық емес жауынгерлік қолдау және жауынгерлік қызмет көрсету бөлімшелері Армия резервінде қайта бөлінді. Он төрт аймақтық корпус таратылды, олардың орнына он сегіз армия резервтік командасы ("ARCOM") құрылды. Әрбір ARCOM Континенттік армия басқаруы ("CONARC") бағынысты бес континенттік АҚШ армиясының ("CONUSAs") біріне бекітілді. X корпусының Армия резервінің көп бөлігі Вашингтон штатындағы Форт Лоутон әскери базасындағы 124-ші Армия резервтік командасына қарасты болды.

Танымал мәдениетте

АҚШ Армиясының 10-шы корпусы – Гарольд Койлдің 1993 жылғы «The Ten Thousand» техно-триллеріндегі басты жедел әскер. Роман бойынша, оның құрлықтағы әскери бөлімдері 55-ші механикаландырылған жаяу әскер дивизиясы, 4-ші бронетанкті дивизия және 14-ші бронетанкті кавалерия полкі болып табылады.

Белгілі бұрынғы мүшелері

Уильям Э. Баттерворт III Квандэ-риде орналасқан штаб-пәтерде ақпарат офицері болып қызмет етті.