Кіріспе
Жазу құралының түрі
Маркерлі қалам, жұқа қалам, белгілеу қаламы, қалам ұшы, фетр қалам, ағынды маркер, белгі қаламы (Оңтүстік Кореяда), vivid (Жаңа Зеландияда), фломастер (Ресейде), texta (Австралияда), эскиз қаламы (Оңтүстік Азияда), koki (Оңтүстік Африкада) немесе жай ғана маркер – өз сия қоры бар және кеуекті, қысылған талшықтардан, мысалы, фетрден жасалған ұшы бар қалам. Маркерлі қаламның құрамына сыяны сақтайтын ыдыс (шыны, алюминий немесе пластик) және сіңіретін материалдан жасалған өзек кіреді. Маркердің жоғарғы бөлігінде бұрын қатты фетрден жасалған ұш және маркердің кеуіп кетуіне жол бермейтін қақпақ болады. 1990 жылдардың басына дейін тұрақты маркерлердегі сия үшін толуол мен ксилен ең көп қолданылатын еріткіштер еді. Бұл екі заттың да зияны бар және олардың иісі өте күшті. Бүгінде сия көбінесе спирттер негізінде жасалады (мысалы, 1-пропанол, 1-бутанол, диацетон спирті және крезольдер). Маркерлер су өткізбейтін, құрғақ тақтада өшірілетін, ылғалды тақтада өшірілетін (мысалы, үлдір маркерлері) немесе тұрақты болуы мүмкін.
Тарих
Ли Ньюман 1910 жылы қаламсап ұшты маркетерге патент алды. 1926 жылы Бенджамин Пасках өзі "сурет салуға арналған қаламсап" деп атаған нәрсені патенттеді, ол әр түрлі бояу түстерін қамтитын губка ұшы бар тұтқадан тұрды. Осы сияқты маркерлер Сидни Розентальдің 1953 жылы сатқан "Magic Marker" (Сиқырлы маркер) арқылы танымал бола бастады, ол сия бар шыны түтікшеден және қаламсаптан жасалған. 1958 жылға қарай, әріптер жазу, таңбалау және плакаттар жасау сияқты әртүрлі қолданулар үшін қаламсап ұшты маркерлерді пайдалану кеңінен таралды. 1962 жылы Токио қағаз тауарлары компаниясының (кейіннен Pentel болды) Юкио Хори қазіргі заманғы талшықты ұшты қаламды (маркерге қарағанда, әдетте қалың ұшы болады) жасады. 1993 жылы Copic Sketch маркерлері шығарылды, ол кәсіби иллюстрация үшін маркерлерді танымал етті.
Бөлшектері
Сурет салуға арналған сыяны сақтайтын маркердің ыдысы полиэстерден жасалған. Қалам ұшына қолданылатын "мақта" әдетте тығыз қысылған синтетикалық талшықтардан немесе кеуекті керамикадан тұрады. Толуол мен ксилол бояуды еріту үшін қолданылған және қазір де тұрақты маркерлердегі өшпес сыя үшін пайдаланылады. Олардың улы болуына байланысты, басқа маркер түрлерінде олар жиі алькил немесе циклдік алкилен карбонаттарымен (мысалы, пропилен карбонаты) ауыстырылады. Сыядағы судың мөлшері 10%-ға дейін жетеді. Еріткіштер мен бояудан басқа, сыя құрамында қосымша заттар (мысалы, нонилфенилполигликоль эфирі, алкилполигликоль эфирі, май қышқылы полигликоль эфирі немесе май спирті этиоксалаттары) және сақтаушылар (мысалы, 2-фенилфенол және оның натрий тұзы, 6-ацетокси-2,4-диметил-м-диоксан) болуы мүмкін.
Тұрақты маркер
Тұрақты маркерлер – шыны, пластик, ағаш, металл және тас сияқты беттерге жаза алатын кезекті қаламдар. Дегенмен, мұндай қаламдардың қалдырған іздері тефлон, полипропилен сияқты кейбір пластиктерде тұрақты болмайды және оңай өшіріледі. Сиясы көбінесе ысқылауға және суға төзімді келеді, сондай-ақ көп жылдар бойы сақталады. Бірақ, беткейге және қолданылған маркерге байланысты, іздерді күшті сүрту арқылы немесе ацетон сияқты химиялық заттармен жоюға болады.
Жарық белгілері
Маркерлер – жазудың үстінен сызып, оны көрінеу етуге арналған жазу құралы, бірақ жазу оқылатындай күйде қалады. Олар көбінесе түстерді кодтау және сатып алушылардың назарын аудару үшін жарқыраған түстерде шығарылады.
Ақ тақта белгілері
Ақ тақта маркері немесе кейбір аймақтарда құрғақ өшірілетін маркер, жылтыр (немесе матовый) теріс жағынан кеуекті емес жазу бетіне арналған, уақытша жазу үшін, мысалы, үстірткі проекторлармен, ақ тақталармен, шынымен және басқа да қолданыстар үшін өшірілетін сия қолданады. Олар пайдаланушыға ылғалды шүберек, мата, салфетка, қолшағыр, сәбилену салфеткасы немесе басқа да оңай тазаланатын немесе бір реттік қолданылатын заттармен белгілерді оңай өшіруге мүмкіндік береді. Көбінесе мата қолданылады, бірақ кейбіреулер қағаз, киім және тіпті қолдарымен сүртіп тазалайды. Өшірілетін сияда тұрақты маркерлерде қолданылатын уытты химиялық қосылыстар – ксилен және/немесе толуол қамтылмайды, сондықтан оны ойын-сауық үшін қолданылатын есірткі ретінде пайдалану қаупі төмен. Ылғалды тазалау салфеткаларымен жазылатын маркерлер де бар, олар үстірткі проекторлармен, жарнамалық тақталармен, ақ тақталармен және басқа да кеуекті емес беттерде қолданылады.
Қауіпсіздік белгісі
Құнды заттарды ұрлық жағдайында белгілеу үшін флуоресцентті, бірақ көрінбейтін сиялармен жазылған арнайы "қауіпсіздік" маркерлері қолданылады. Ұрланған, бірақ қайтарылған заттың иесі ультракүлгін сәуле арқылы жазуды көруге болады.
Сайлау маркері
Сайлау сыясы бар маркерлер (өшпейтін бояу және көбінесе күміс нитраты сияқты жарыққа сезімтал заттар) сайлау кезінде сайлау алаялығын, мысалы, екі рет дауыс беруді болдырмау мақсатында сайлаушылардың саусағын, әсіресе тірнау жиегін белгілеу үшін қолданылады. Дақ бір-екі аптаға дейін көрінеді және вакцинациялауға көмектесу үшін де пайдаланылуы мүмкін.
Кескіндемелі қалам
Көлдірлі ұш қаламдары ұшы кезекті материалдардан, мысалы, мата немесе керамикадан жасалған. Суретшілер қаламдарының ұшы көбінесе керамикадан болады, себебі ол тозуға төзімді және жазу кезінде басым күш түсіргенде кеңейіп кетпейді.
Диалектілік өзгерістер
"Маркер" және "қалам-маркер" терминдерінің қолданылуы әлемнің әртүрлі аймақтарында едәуір өзгешеленеді. Бұған себебі, көптеген ағылшын тілінің диалектілерінде нақты маркер түрлерін атау үшін сөздер бар, көбінесе белгілі бір фирмалардың аттары қолданылады, бірақ бұл терминдер кеңінен халықаралық қолданысқа енбеген.
Азия
Үндістанның кейбір аймақтарында суға негізделген қаламұштар негізінен қағаз немесе картонға сурет салу және жазу үшін қолданылатындықтан "сурет салу қаламдары" деп аталады. Тұрақты сиялы иірілген ұшты маркерлер жай ғана "маркерлер" деп аталады. Малайзия мен Сингапурда маркерлі қаламдарды "маркерлер" деп атайды. Филиппинде маркерді, брендіне қарамастан, "Pentel қаламы" деп атайды. Индонезияда маркерлі қалам "Spidol" деп аталады. Оңтүстік Корея мен Жапонияда маркерлі қаламдарды "жазу қаламдары", "атау қаламдары" немесе "күлгін қаламдар" деп атайды. Сонымен қатар, тұрақты қаламдарды да "Magic" деп атайды (танымал қалам маркасының атынан). Иранда қаламұштарды, брендіне қарамастан, "Magic" немесе "Highlight" деп атайды.
Австралия
Австралияда "маркер" термині көбінесе тек қалың ұшты маркерлерді білдіреді, ал "фломастер" және "қалам-маркер" терминдері көбінесе тек жіңішке ұшты маркерлерді білдіреді. Австралияда маркерлерді тұрақты маркердің бір түрінің тауарлық атауынан шыққан "текста" деп жалпылама атауға болады. Атаулар штаттар арасында әлдеқандай өзгерістерге ұшырауы мүмкін, мысалы, Квинсленд штатында "nikko" тауарлық атауы жиі қолданылады.
Жаңа Зеландия
Жұқа ұшты маркерлерді белгілеу үшін қолданылатын жалпы терминдер әдетте "фломастер", "жұқа ұшты фломастер" немесе "фломастерлер" болып табылады. Ірі тұрақты маркерлерді, Bic Stephens Vivid танымал брендінің атымен "vivids" деп атайды.
Оңтүстік Африка
Оңтүстік Африкада оңтүстікафрикалықтар қаламсалар мен маркерлерді де, сондай-ақ жалпы "маркер" атауын да білдіру үшін "Коки" деген сөзді қолданады.
Канада мен АҚШ
Америка Құрама Штаттарында "маркер" сөзімен қатар "magic marker" деген де қолданылады, екіншісі – бұрынғы сауда белгісінің жалпылама атауына айналған сөз. "Sharpie" сөзі де қазір жалпылама атау ретінде қолданылады; Sharpie – жапсырмалауға қолданылатын танымал тұрақты маркер бренді. Канаданың кейбір аймақтарында маркерлерді кейде "қаламсап" немесе "қалам" деп те атайды.