Кіріспе

1931 жылғы пьеса, 1933 жылғы фильм адаптациясы.

«Кавалькада» – Ноэль Ковардтың пьесасы, әндері Ковард пен басқа авторларға тиесілі. Ол 1900 жылдан бастап 1930 жылға дейін, премьераға бір жыл қалғанда, британдық жоғарғы орта тапқа жататын Марриоттар отбасысы мен олардың қызметшілерінің өміріндегі үш онжылдықты қамтиды. Пьеса осы кезеңдегі маңызды тарихи оқиғалар фонында өрбітеді, оның ішінде Мафекингтің құтқарылуы, королева Викторияның қайтысы, «RMS Титаник» кемесінің батып кетуі және Бірінші дүниежүзілік соғыс жайында айтылады. Әр оқиғамен байланысты сол кездегі танымал әндер пьесаның музыкалық тіліне енгізілген. Пьеса 1931 жылы Лондонда, Корольдік театрда, Дрюри-Лейнде, автордың режиссерлігімен алғаш рет қойылды. Импресарио Чарльз Б. Кокран ұсынған көрерменге әсерлі қойылым, көптеген актерлер мен масштабты декорацияларды қамтыды. Пьеса өте сәтті болды және шамамен бір жыл бойы сахналанды. Ол Дрюри Лейн театрының үлкен сахнасын, гидравликалық және жылжымалы құрылғыларын пайдаланып, оқиғаларды көркемдеуге мүмкіндік берді.

Өмірбаяны және өндірісі

1930 жылы Лондонда өзінің табысты комедиясы «Жеке өмірлер» сахнада жүрген кезінде Ковард импресарио С. Б. Кокранмен «Жеке өмірлер» спектаклін жалғастыратын үлкен, әсерлі қойылым жасау туралы пікір таластырды. Ол француз революциясынан басталатын эпикалық пьеса идеясын қарастырды, бірақ «Иллюстрацияланған Лондон жаңалықтарының» ескі нұсқасында Бур соғысына аттанатын әскерлік кеме суретін көрді, бұл оған жаңа пьесаның идеясын ұсынды. Ол Кокранға жоспарын айтты және одан Лондонның ең ірі театры – Колизейді алуын сұрады. Кокран мұны істей алмады, бірақ Ковард ашылу күнін кепілдік бере алатын жағдайда, Дрюри-Лейндегі Корольдік театрды брондауға қол жеткізді, ол Колизейден көп емес еді. Ковард пен оның суретшісі Глэдис Калтроп Дрюри-Лейнді тексеріп, сахнасының мөлшері мен техникалық мүмкіндіктері жағынан қанағаттанарлық екенін анықтады, бірақ декорацияларды жылдам ауыстыру үшін екі қосымша гидравликалық көтергіш орнату қажет болды, сондай-ақ Ковард қалаған айналмалы сахна Колизейде болмады. Калтроп жүздеген костюмдер мен жиырма екі декорацияның дизайнын жасауды бастағанда, Ковард сценарийді жазды, оны 1931 жылдың тамызында аяқтады. Келесі айда репетициялар басталды. Қойылымға 400 актер мен техникалық қызметкер қатысты, Ковард көпшілікті жиырмадан тұратын топтарға бөліп, әрқайсысына жетекші тағайындады. Жеке есімдерді жаттау мүмкін болмағандықтан, әрбір адамды оңай анықтау үшін түс пен нөмірмен белгіледі, осылайша Ковард «7-қызыл нөмірліге» сахнаның алғы жағына өтіп, «15-сары және қара нөмірлімен» қолдасуға бұйрық берді. Актерлерге сахнадағы басты оқиғадан бұрмалап көрсетпесе, өздеріне қосымша мінез-құлық элементтерін жасауға рұхсат етілді. «Cavalcade» 1931 жылдың 13 қазанында Мэри Клэр мен Эдвард Синклердің Мэрриот ата-анасы рөлінде, ал Джон Миллс, Бинни Барнс, Уна О'Коннор, Моя Нюгент, Артур Макрей, Айрин Браун және Мейди Эндрюс көмекші рөлдерде ойнауымен премьераланды. Бірінші актінің басындағы техникалық ақауға байланысты қысқа ғана кешігу болғанына қарамастан, қойылым үлкен жетістікке ие болды және 405 қойылым көрсеткен жылдың ең танымал Вест-Энд спектакльдерінің біріне айналды. Спектакль 1932 жылдың қыркүйегінде жабылды.

1-сурет: 1899 жылы 31 желтоқсан жексенбі күні Лондон үйінің қонақ бөлмесі

Түн ортасы жақындады. Роберт пен Джейн Мариот Лондондағы үйлерінде тыныш отырып, Жаңа жылды қарсы алуда. Олардың бақытын Бур соғысы көлеңкеге түсіреді: Джейннің інісі Мафекингте қоршауда, ал Роберт өзі де аздан кейін Оңтүстік Африкаға кетеді. Роберт пен Джейн үй қызметшісі Бриджес пен оның әйелі Элленді де шақырды. Сыртта қоңыраулар, дауыс-шу, сиреналар Жаңа жылды күтіп алады, Роберт 1900 жылға тост айтады. Екі ұлының жоғары қабатта қозғалысын естіген Джейн оларға көңіл көрсету үшін жоғары шапқылайды, ал күйеуі оларды ересектермен бірге болуы үшін төмен шақырады.

2-сурет: 1900 жылдың 27 қаңтары, сенбі.

Бір ай өткен соң, еріктілер тобы соғысқа аттанады. Кемежайда Джейн мен Эллен Роберт пен Бриджесті шығарып салып тұр. Ерлер кемеге көтерілгенде, Джейн жылап тұрған Элленді жұбатады. Мұңдық әуенмен "Патшайымның сарбаздары" әні басталады. Еріктілер қол салады, ал жағадағы жұрт шу көтеріп қош салады.

3-көрнекілік: 1900 жылы 8 наурыз, жұма күні.

Марриоттың он екі жасар ұлдары, Эдвард пен сегіз жасар Джо, жас досы Эдит Хариспен бірге солдат ойыны ойнап жатыр. Эдит "буарлар" рөлін ойнауға қарсылық білдіреді, содан кейін олар дауласа бастайды. Ұрыс-дауыс аналарын шақырып алады. Джо Эдитке ойыншық лақтырады, ал Джейн оны қатты шапалақтайды, себебі ол бауыры мен күйеуі үшін үлкен уайымда болып, жүйкесіне басады. Сырттағы терезе астында "Патша сарбаздары" әнін ойнап тұрған аспап та оның көңіл күйін жақсартпайды. Эдиттің анасы Маргарет, музыка ойнаушыны қуа жөнеп, Джейнды алаңдаушылығын жеңілдету үшін театрға шақыруды ұсынады.

4-мамыра: 1900 жылы 8 мамыр, жұма. Театр

Джейн мен Маргарет сахнадағы қорапта, қазіргі уақытта танымал «Мирабель» музыкалық комедиясын тамашалап отыр. Сюжеті әдеттегідей жеңіл-жеңіл, бірақ оқиғаның соңына жетілмейді: театр директоры сахнаға шығып, Мафекинг қаласы азат етілгенін хабарлайды. Көрермендер қуанышпен қол соғып, шу көтеріп, кейбіреулері «Ескі достарым» әнін айта бастайды.

5-сурет: 1901 жылдың 21 қаңтары, дүйсенбі.

Аспазшы, қонақүй қызметшісі Энни және Элленнің анасы Снэппер Бриджесті соғыстан оралғанда қарсы алу үшін арнайы шай дайындап жатыр. Ол Элленмен бірге келіп, жақсы көрінеді, және кішкентай қызы Фанниді сүйеді. Ол оларға болашақта Эллен екеуі өздері жұмыс істей алуы үшін паб сатып алғанын айтады. Ани Виктория патшайымының қайтыс болуы туралы хабарламасы бар газет әкелгенде, қуанышты көңіл-күй бұзылады.

6-сы сахна: 1901 жылдың 27 қаңтары, жексенбі күні Кенсингтон бақшасы

Бұл көрініс толығымен пантомима түрінде. Роберт пен Джейн Кенсингтон бағында балаларымен серуендеп бара жатқанда Маргарет пен Эдит Харриспен кездеседі. Патшайымның қазасына байланысты барлығы қара киімде, қайғылы да үнсіз.

7-сурет: 1901 жылдың 2 ақпаны, сенбі.

Балконда Джейн, Маргарет, олардың балалары мен қызметшілер Виктория патшайымының қоштасу шеруін тамашалап отыр. Виктория орденімен марапатталған Роберт шеруге қатысып жатыр, ал Джейн ұлдарының қуанышын ұстап, табыт өте жатқанда тиісті құрмет көрсетулерін қадағалауға тырысады. Жарық мүлдем сөніп, Джо: "Ол өте нәзік әйел болған шығар" - дейді.

8-сурет: 1903 жылдың 14 мамыры, бейсенбі. Лондон үйінің үлкен баспалдағы

Джейн мен Роберт Чурт герцогинясы берген әсем балға қатысып жатыр. Үй шаруашылығын басқарушы "Сэр Роберт және леди Мэриот" деп жариялайды.

І сахна: 1906 жылы 16 маусым, сенбі күні Лондон мейрамханасының бар-салоны

Джейн өзінің он сегіз жасар ұлы Эдварды, қоғамдық үйдің үстіндегі пәтерде тұратын Элленді көруге алып келді. Олар Фло мен Джордж, Бридждердің туыстарымен бірге шай ішіп бітіп қалды. Жеті жасар Фанни оларды ойын-сауықпен қуанту үшін билеп көрсетіп жатыр. Бриджес мас күйімен кіреді. Джейн, қынжылып, әдепті түрде кетеді. Бриджес Фанниге зорлық көрсетуге тырысады және оны Джордж пен Фло бөлмеден қуады.

2-сурет: 1906 жылы 16 маусым, сенбі. Лондон көшесі (жаражайдың сыртқы бөлігі)

Пабтан шыққан соң Бриджес жолмен әрі қарай жүреді. Оны машина қағып, қаза табады.

3-көрнекілік: 1909 жылдың 10 наурызы, сәрсенбі күні Лондон мейрамханасының жеке бөлмесі

Эдвард Мариот өзінің жиырма бірінші туған күнін тойлап жатыр, көптеген әдемі жас қонақтар шақырылған. Роза, бұрынғы Мирабель өндірісінен белгілі актриса, оның денсаулығына тілек айтады және шоудан танымал вальс әнін орындайды.

4-сурет: 1910 жылғы 25 шілде, дүйсенбі.

Алты "Ағалар" тобы ашық сахнада өнер көрсетеді. Элен отбасымен бірге келген, ал Фанни ән мен би сайысында жүлде жеңіп алады. Олар күтпеген жерде Маргарет, Джейн және Джомен кездеседі. Элен оларға күйеуі қайтыс болғаннан бері пабты ашық ұстап келгенін, ал Фанни енді би мектебінде оқып, сахнаға шығуға ниеттенгенін айтады.

5-сурет: 1912 жылы 14 сәуір, жексенбі. Атлантикалық лайнердің палубасы

Эдвард Эдит Харриске үйленді, қазір олар бал айларында. Олар некедегі бастапқы шаттықтың қаншаға созылатыны туралы беймазайып болжам жасайды. Кетіп бара жатқанда, ол кеменің қоршауына ілінген плащын көтереді, сонда тіршілік сақтайтын белбеуде "Титаник" деген жазу көрінеді. Жарық толығымен қараңғылыққа батып, оркестр "Маған жақында, құдайым" әнін тым үнсіз орындайды.

6-сырет: 1914 жылдың 4 тамызындағы сейсенбі күні.

Соғыс жарияланды. Роберт пен Джо әскерге қосылуға асығыс. Джейн қорқып, айналасындағы шовинизмге бойын бермейді.

7-сурет: 19141915191619171918 Жорық

Сабаздар үздірілмей шеруде. Оркестр Бірінші дүниежүзілік соғыстың әндерін ойнатады.

8-сурет: 1918 жылы 22 қазан, сейсенбі.

Джо мен Фанни – қазір өркендеп келе жатқан жас актриса – Вест-Эндтегі бір ресторанда кешкі ас ішуде. Джо әскери офицердің формасын киген. Ол демалыста, бірақ жақын арада майданға қайтуға дайын. Олар неке қию мүмкіндігін талқылайды, бірақ Фанни оның отбасы қарсылық білдіруі мүмкін екенін ойлайды және соғыстан толыққанды оралғанша күте тұруды ұсынады.

9-сырет: 1918 жылы 22 қазан, сейсенбі. Темір жол вокзалы

Джейн Жоны теміржол станциясында шығарып салады. Платформадағы көптеген әйелдер сияқты ол да қынжылып тұр.

10-сырет: 1918 жылдың 11 қарашасы, дүйсенбі күні.

Элен Джоның қызымен эмоционалды байланыста екенін білген соң Джейнге барады. Екі ана араздасады: Элен Джейннің Фанниді Джо үшін лайықсыз деп есептейді. Элен кетіп бара жатқанда, қызметші жеделхат әкеледі. Джейн оны ашып, Эленге хабарлайды. "Фанни мен Джо туралы енді уайымдама, Элен. Ол қайтып келе алмайды, себебі ол қайтыс болды."

11-сырет: 1918 жылдың 11 қарашасы, дүйсенбі. Трафальгар алаңы

Карулы бейбітшілік түнінің қызу той-қуанышымен қоршалған Джейн Трафальгар алаңынан сасқалап келеді. Көздерінен жас ағып тұрып, ол шулі жақтап, дірілдегішті (раттл) желбіретеді, ал оркестр «Үміт пен даңқ елі» әнін орындайды.

1-мамыра: 1929 жылдың 31 желтоқсаны, сейсенбі.

Маргарет пен Джейн, енді екеуі де қартайған, от жанында отыр. Маргарет, Джейн мен Робертке Жаңа жыл құтты болсын тілеген соң кетеді, Роберт әйелімен Жаңа жыл құттықтауын ішуге келген еді. Джейн алдымен оған, сосын Англияға көтеріп: "Біз осы елімізді қатты жақсы көреміз, бір күні оған қайтадан абырой мен ұлылық, сондай-ақ бейбітшілік келсін деп үміттенемін" дейді.

2-мазмұн: 1930 жылы кешкі клуб

Роберт, Джейн, Маргарет, Эллен және барлық компания түнгі клубта. Фанни фортепианода «Жаңа ғасырлық блюз» әнін орындайды, ән аяқталған соң барлығы билейді.

3-сурет: Қауіпсіздік

Жарық сөніп, 1929 жылғы өмірді көрсететін суреттердің хаостық тізімі назарға ілінеді. Шұғыла мен қабақтандырудың шегіне жеткенде, сахна кенеттен қараңғылыққа және үнсіздікке батып кетеді. Артында қараңғылықта Ұлыбритания туы жарқырайды. Көрініс "Құдай патшаны сақтасын" әнін шырқап тұрған актерлер тобының жарыққа шығуымен аяқталады.

Қайта жаңғыртулар мен бейімделулер

Бұл пьеса алғаш рет 1966 жылы Вест-Эндте, Скала театрында Роуз Бруфорд колледжінің 96 драма студентінен тұратын актерлік құраммен қайта қойылды. "Таймс" газетінің сыншысы Ковардтың туындысын "көркем әрі берік" деп бағалады. Алғашқы кәсіби қайта қойылым 1981 жылы Дэвид Хорлоктың режиссерлігімен Фарнемдегі Редгрейв театрында 12 кәсіби актер мен 300 әуесқой орындаушының қатысуымен өтті. Бұл қойылымды BBC түсіріп, 1982 жылы екі бөлімді деректі фильм "Cavalcade – Сахна артындағы оқиға" ретінде көрсетті. 1995 жылы Габриэль Дрейк пен Джереми Клайдтың Джейн мен Роберт Мэриотт рөлдерін сомдаған қойылым Лондонның Садлерс Уэллс театрында және гастрольдік сапарларда ойналды. Гласгоудағы Азаматтар театры 1999 жылы Филипп Проуздың қойылымында осы пьесаны көрсетті. 1933 жылы түсірілген фильм "Үздік фильм" сыйлығын қоса алғанда, үш "Оскар" сыйлығын жеңіп алды. К. А. Лежун оны "қазірге дейін түсірілген ең жақсы британдық фильм" деп атап, британдық студиялардың осы пьесаны Голливудқа жіберуге рұқсат беруіне наразылық білдірді. refn "Неге британдық суретшілердің ондаған адамдары британдық режиссердің, британдық драматургтің пьесасы бойынша британдық өмір туралы фильм түсіру үшін әлемнің жартысына баруы керек?" 1970-ші жылдардағы "Жоғарғы және төменгі қабаттар" атты телесериал кейін осы пьесаға негізделген.

Музыка

"Cavalcade Suite" атты жазбаны New Mayfair Orchestra оркестрі жасады. Онда "Кавалкейд" пьесасында қолданылған заманауи әндердің таңдамасы болды, оны Ковард таныстырды. Соңында ол пьесадан Англияға арналған тосты айтады. (HMV C2289)

Ковард өзі "Lover of My Dreams" ("Mirabelle Waltz Song") әнін жазды, ал кері жағында New Mayfair Novelty Orchestra орындаған "Twentieth Century Blues" әні болды, вокалын Мэндер мен Митченсон Аль Боули деп атаған белгісіз әнші орындады. (HMV B4001)

"Cavalcade" – вокалдық попурри: Бұл жазбада Ковард "Патшайымның сарбаздары", "Қош бол, Долли", "Менің арманымның сүйіктісі", "Мен теңіз жағасында болуды жақсы көремін", "Қош бол, көк гүлді қызым", "Александрдың рагтайм тобы", "Барлығы соны істеп жатыр", "Барлығымыз Стрэндке түсейік", "Егер сен жалғыз қыз болсаң", "Мені сүйікті ескі Блайттиге қайта апарып қал", "Ұзын, ұзақ жол бар", "Үй отын жаққан күйінде сақта", және "Екінші ғасыр блюзі" әндерін орындайды. (HMV C2431). Кейін Ковард "Twentieth Century Blues" әнін "Noël Coward in New York" атты LP альбомына жазды, оркестрді Питер Мац басқарды. (Columbia ML 5163)