«Галактикадағы серуенші» – Дуглас Адамстың 1979 ж. жарық көрген ғылыми-фантастикалық романы. Жердің жойылуынан аман қалған ер адамның ғарыштағы саяхаты туралы. Кітап, кеңістіктегі өмірдің мәнін ашады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1979 жылы Дуглас Адамс жазған кітап
1979 book by Douglas Adams
"Галактикаға жолдама" – Дуглас Адамс жазған "бес кітаптан тұратын трилогия" деп аталатын комедиялық ғылыми-фантастикалық туындының бірінші кітабы, ал алтыншы кітабын Эон Колфер жазған. Роман Адамстың осы аттас радиосериясының алғашқы төрт бөлімінен алынған, және Жердің жойылуынан аман қалған жалғыз адамның оқиғаларына негізделген. Ол космоста саяхаттай жүріп, Жердің пайда болуының шындығын біледі. Роман алғаш рет 1979 жылдың 12 қазанында Лондонда жарық көрді. Алғашқы үш айда 250 мың данасы сатылды. Романның атауы – "Галактикаға жолдама", автостопшыларға арналған ойдан шығарылған нұсқаулық (Еуропаға автостопшылар жолдамасынан шабыттанған), ол энциклопедия түрінде жазылған.
The Hitchhiker's Guide to the Galaxy is the first book in the Hitchhiker's Guide to the Galaxy comedy science fiction "trilogy of five books" by Douglas Adams, with a sixth book written by Eoin Colfer. The novel is an adaptation of the first four parts of Adams's radio series of the same name, centering on the adventures of the only man to survive the destruction of Earth; while roaming outer space, he comes to learn the truth behind Earth's existence. The novel was first published in London on 12 October 1979. It sold 250,000 copies in the first three months. The namesake of the novel is The Hitchhiker's Guide to the Galaxy, a fictional guide book for hitchhikers (inspired by the Hitch hiker's Guide to Europe) written in the form of an encyclopaedia.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Роман ашылады, адамзатты жабайы және терең бақытсыз түр ретінде сипаттаған кіріспемен, сонымен қатар галактикадағы әрбір планета туралы ақпарат беретін «Галактикаға жол көрсетуші» деп аталатын электрондық энциклопедияны ұсынады. Жерлік және ағылшын Артур Дент Батыс аймағындағы үйінде оянып, жергілікті жоспарлау кеңесі оның үйін бұзып, айналма жол салуға тырысатынын біледі және оны тоқтату үшін бульдозердің алдына жатады. Оның досы Форд Префект жетекші бюрократты Артурдың орнына жатуға көндіреді, осылайша ол Артурды жергілікті пабқа апарады. Құрылыс тобы үйді қиратуға кіріседі, бірақ кенеттен ғарыш кемелерінің келуімен үзіледі. Вогондар, флотты басқаратын мемлекеттік қызметкерлердің қатыгез нәсілі, гиперғарыш магистраліне жол ашу үшін Жерді қиратуға келгендерін және планетаны дереу жоюды жариялайды. Форд пен Артур ғарыш кемесінде жол тауып аман қалады, Артурдың таңғалуы. Форд Артурға өзінің «Галактикаға жол көрсетушіге» зерттеуші екенін, Бетельгейзе маңындағы шағын планетадан екенін, 15 жылдан бері Гилдфордтан жұмыссыз актер болып көрінгенін және осы себепті олар ғарыш кемесінде жол ала алғанын айтады. Оларды тез арада вогондықтар тауып алады, олар оларды өлеңдерін тыңдауға мәжбүрлеп, азаптайды, содан кейін оларды ауа шлюзінен лақтырады. Сол арада Фордтың «жартылай туысы» және Галактика президенті Зафод Библброкс өзінің адам серігі Трилианмен бірге «Алтын жүрек» ғарыш кемесін ұрлайды. «Алтын жүрек» «Шексіз ықтималдық қозғалтқышымен» жабдықталған, ол ғаламның барлық нүктелері арқылы бір мезгілде өту арқылы кеңістіктегі кез келген нүктеге бірден саяхаттауға мүмкіндік береді. Алайда, шексіз ықтималдық қозғалтқышының физикалық әлемде мүмкін емес кездейсоқтықтарды тудырудың жанама әсері бар. Осындай мүмкін емес оқиғалардың бірі Артур мен Фордты «Алтын жүрек» құтқарып алады. Зафод өзінің жолаушыларын – Артур, Форд, Марвин есімді депрессияға ұшыраған робот және Трилианды – Магратея есімді аңыздық планетаға алып барады. Оның тұрғындары басқалар үшін планеталарды жасаумен айналысқан және галактиканың қалған бөлігін кедейлеткен байлыққа ие болғаннан кейін жоғалған. Форд планетаның Магратея екендігіне күмәні болса да, планетаның компьютерлері оларға екі ядролық зымыранды «Алтын жүрекке» атқанға дейін кету туралы ескерту жібереді. Артур оларды шексіз ықтималдық қозғалтқышын дұрыс емес түрде іске қосу арқылы құтқарады, бұл сонымен қатар жер асты жолын ашады. Кеме қонуға жақын, Трилианның үй жануарлары Фрэнки мен Бенджи қашып кетеді. Магратеяда Зафод, Форд және Трилиан планетаның ішкі бөлігіне түсіп, Артур мен Марвинді сыртқа қалдырады. Туннельдерде Зафод өзінің әрекеттері өз шешімдерінің нәтижесі емес екенін, оның орнына, ол қатысқан, бірақ есінде жоқ жүйкелік бағдарламалау арқылы қозғалғандығын көрсетеді. Зафод бұл туралы қалай білгенін түсіндіргенде, үштігі тұтқындалып, ұйқыға салатын газбен есінен танып қалады. Жер бетінде Артурды Магратеяның тұрғыны Слартибартфаст кездестіреді, ол Магратеялықтар экономикалық дағдарысты күту үшін стазисте болғанын түсіндіреді. Олар уақытша оянып, мысықтардың тапсырмасымен Жердің екінші нұсқасын қайта құруға кірісті, олар жер бетіндегі ең ақылды түр еді. Слартибарфаст Артурды Магратеяның планета құрылысына алып келеді және Артурға алыс өткенде «гиперақылды, пан өлшемді жандардың» расасы «Түсінділік» деп аталатын суперкомпьютерді жасағанын көрсетеді. «Өмір, Ғалам және барлық нәрсе туралы соңғы сұраққа» жауап табу үшін. Deep Thought ақырында 42 деген жауап тапты, бұл жауаптың еш мәні жоқ еді, өйткені түпкілікті сұрақтың өзі белгісіз еді. Тіпті Deep Thought үшін де түпкілікті сұрақты анықтау тым қиын болғандықтан, осы мақсат үшін одан да озық суперкомпьютер жасалды. Бұл компьютер Жер планетасы болды, оны Магратеялықтар құрды, ол өз жұмысын аяқтауға және «Ақырғы сұрақ» дегенді анықтауға бес минут қалғанда, вогондар оны жойды. Гиперақылды суперқұрылыстар бағдарламаға тышқан ретінде қатысып, адамдармен тәжірибе жүргізген кезде, олар тәжірибе жасалды деп ойлайды. Слартибарфаст Артурды Трилианның үй жануарлары мысықтардың қонақжайлылығында болған достарына алып барады. Тышқандар жаңа Жерді құру идеясын қажетсіз деп қабылдамайды, Артурдың миында «Ақырғы сұрақ» бар деп шешеді. Олар Артурдың миын сатып алуға ұсыныс жасайды, ол бас тартқанда, ұрыс-керіс болады. Топ планетаның қауіпсіздік жүйесі күтпеген жерден іске қосылғанда қашып құтылуға жетеді, бірақ дереу кінәлілерге кезеседi: Зафодты ұстауға тырысатын полиция. Полиция Зафодты, Артурды, Фордты және Трилианды қоршап алады, жағдай үмітсіз болып көрінеді, өйткені олар офицерлердің қаруларынан жарылатын компьютерлік банк артында тұр. Алайда, полиция офицерлері кенеттен өледі, өйткені олардың өмірді сақтау жүйелері қысқа тұйықталады. Күдікпен, Форд бетінде Марвиннің полиция офицерлерінің ғарыш кемесіне әлем туралы көзқарасын түсіндіргенін және оның өзіне-өзіне қол жұмсауына себеп болғанын анықтайды. Бесеу Магратеядан кетеді және «Ғалам соңындағы мейрамханаға» баруға шешім қабылдайды.
The novel opens with an introduction describing the human race as a primitive and deeply unhappy species, while also introducing an electronic encyclopedia called the Hitchhiker's Guide to the Galaxy which provides information on every planet in the galaxy. Earthman and Englishman Arthur Dent awakens in his home in the West Country to discover that the local planning council is trying to demolish his house to build a bypass, and lies down in front of the bulldozer to stop it. His friend Ford Prefect convinces the lead bureaucrat to lie down in Arthur's stead so that he can take Arthur to the local pub. The construction crew begin demolishing the house anyway, but are interrupted by the sudden arrival of a fleet of spaceships. The Vogons, the callous race of civil servants running the fleet, announce that they have come to demolish Earth to make way for a hyperspace expressway, and promptly destroy the planet. Ford and Arthur survive by hitching a ride on the spaceship, much to Arthur's amazement. Ford reveals to Arthur he is an alien researcher for the Hitchhiker's Guide to the Galaxy, from a small planet in the vicinity of Betelgeuse who has been posing as an out of work actor from Guildford for 15 years, and this was why they were able to hitch a ride on the alien ship. They are quickly discovered by the Vogons, who torture them by forcing them to listen to their poetry and then toss them out of an airlock. Meanwhile Zaphod Beeblebrox, Ford's "semi cousin" and the President of the Galaxy, steals the spaceship Heart of Gold at its unveiling with his human companion, Trillian. The Heart of Gold is equipped with an "Infinite Improbability Drive" that allows it to travel instantaneously to any point in space by simultaneously passing through every point in the universe at once. However, the Infinite Improbability Drive has a side effect of causing impossible coincidences to occur in the physical universe. One of these improbable events occurs when Arthur and Ford are rescued by the Heart of Gold as it travels using the Infinite Improbability Drive. Zaphod takes his passengers — Arthur, Ford, a depressed robot named Marvin, and Trillian — to a legendary planet named Magrathea. Its inhabitants were said to have specialized in custom building planets for others and to have vanished after becoming so rich that the rest of the galaxy became poor. Although Ford initially doubts that the planet is Magrathea, the planet's computers send them warning messages to leave before firing two nuclear missiles at the Heart of Gold. Arthur inadvertently saves them by activating the Infinite Improbability Drive improperly, which also opens an underground passage. As the ship lands, Trillian's pet mice Frankie and Benjy escape. On Magrathea, Zaphod, Ford, and Trillian venture down to the planet's interior while leaving Arthur and Marvin outside. In the tunnels, Zaphod reveals that his actions are not a result of his own decisions, but instead motivated by neural programming that he was seemingly involved in but has no memory of. As Zaphod explains how he discovered this, the trio are trapped and knocked out with sleeping gas. On the surface, Arthur is met by a resident of Magrathea, a man named Slartibartfast, who explains that the Magratheans have been in stasis to wait out an economic recession. They have temporarily reawakened to reconstruct a second version of Earth commissioned by mice, who were in fact the most intelligent species on Earth. Slartibartfast brings Arthur to Magrathea's planet construction facility, and shows Arthur that in the distant past, a race of "hyperintelligent, pan dimensional beings" created a supercomputer named Deep Thought to determine the answer to the "Ultimate Question to Life, the Universe, and Everything." Deep Thought eventually found the answer to be 42, an answer that made no sense because the Ultimate Question itself was not known. Because determining the Ultimate Question was too difficult even for Deep Thought, an even more advanced supercomputer was constructed for this purpose. This computer was the planet Earth, which was constructed by the Magratheans, and was five minutes away from finishing its task and figuring out the Ultimate Question when the Vogons destroyed it. The hyperintelligent superbeings participated in the program as mice, performing experiments on humans while pretending to be experimented on. Slartibartfast takes Arthur to see his friends, who are at a feast hosted by Trillian's pet mice. The mice reject as unnecessary the idea of building a new Earth to start the process over, deciding that Arthur's brain likely contains the Ultimate Question. They offer to buy Arthur's brain, leading to a fight when he declines. The group manages to escape when the planet's security system goes off unexpectedly, but immediately run into the culprits: police in pursuit of Zaphod. The police corner Zaphod, Arthur, Ford and Trillian, and the situation seems desperate as they are trapped behind a computer bank that is about to explode from the officers' weapons firing. However, the police officers suddenly die when their life support systems short circuit. Suspicious, Ford discovers on the surface that Marvin became bored and explained his view of the universe to the police officers' spaceship, causing it to commit suicide. The five leave Magrathea and decide to go to The Restaurant at the End of the Universe.
Суретті басылым
Галактикаға арналған суреттелген автостопшының нұсқаулығы 1994 жылы арнайы жасалған кітап. Ол алғаш рет Ұлыбританияда Weidenfeld & Nicolson және АҚШ-та Harmony Books баспаларында жарық көрген (ол оны 42.00 долларға сатқан). Бұл кітап үлкен форматты, және Ұлыбритания мен АҚШ нарықтарында күміс қапталған "голографиялық" мұқабамен шығарылды. Онда Адамстың өзі жасаған 42-жұмылының тұңғыш рет пайда болуы, Адамс және оның әдеби агенті Эд Виктордың екі ғарыш полицейі ретіндегі суреті, сондай-ақ 1970-ші жылдардың соңындағы сахналық қойылымдардан бері «Автостопшы» жобаларына қатысқан Кевин Дэвистің көптеген суреттері бар. Дэвис өзі Проссер рөлінде ойнайды. Бұл басылым қазірде қолжетімсіз – Адамс көптеген қалдықтан қалған даналарды сатып алып, оларды өзінің сайтында қол қойып сатқан.
The Illustrated Hitchhiker's Guide to the Galaxy is a specially designed book made in 1994. It was first printed in the United Kingdom by Weidenfeld & Nicolson and in the United States by Harmony Books (who sold it for $42.00). It is an oversized book, and came in silver foil "holographic" covers in both the UK and US markets. It features the first appearance of the 42 Puzzle, designed by Adams himself, a photograph of Adams and his literary agent Ed Victor as the two space cops, and many other designs by Kevin Davies, who has participated in many Hitchhiker's related projects since the stage productions in the late 1970s. Davies himself appears as Prosser. This edition is out of print – Adams bought up many remainder copies and sold them, autographed, on his website.
Аудиокітаптар
Романның үш аудиокнига жазбасы бар. Біріншісі – 1980-ші жылдардың ортасында Стивен Мур жазған қысқартылған нұсқа, ол радио сериалда, грампластинкаларға бейімдеулерде және телесериалда Марвин Параноидты Андроидтың дауысын сомдағанымен танымал. 1990 жылы Адамс өзі Dove Audiobooks үшін толық нұсқаны жазды, кейіннен ол АҚШ-та New Millennium Audio арқылы қайта шығарылды және Ұлыбританияда BBC Audiobooks-тан қолжетімді болды. Dove компаниясымен келісім бойынша, ISIS Publishing Ltd 1994 жылы Дуглас Адамстың қолы қойылған, нөмірленген эксклюзивті басылым шығарды. 2005 жылғы фильмге байланысты актер Стивен Фрай, фильмдегі Басшының дауысы, екінші толық нұсқаны жазды.
There have been three audiobook recordings of the novel. The first was an abridged edition , recorded in the mid 1980s by Stephen Moore, best known for playing the voice of Marvin the Paranoid Android in the radio series, LP adaptations and in the TV series. In 1990, Adams himself recorded an unabridged edition for Dove Audiobooks , later re released by New Millennium Audio in the United States and available from BBC Audiobooks in the United Kingdom. Also by arrangement with Dove, ISIS Publishing Ltd produced a numbered exclusive edition signed by Douglas Adams in 1994. To tie in with the 2005 film, actor Stephen Fry, the film's voice of the Guide, recorded a second unabridged edition .
Телехикая
Радио сериалдарының танымалдылығы нәтижесінде Алан Дж. В. Белл режиссерлік еткен және продюсерлікке жауапты болған алты бөлімді телесериал туды, ол 1981 жылдың қаңтар және ақпан айларында алғаш рет BBC 2 арнасында көрсетілді. Онда радио сериалдарының көптеген актерлері жұмыс істеді және негізінен Fits the First through Sixth радио нұсқаларының негізінде жасалды. Бір кезде екінші серия жоспарланған, Алан Белл мен Марк Уинг Дейвидің сөзіне сәйкес, сюжет желісі Адамстың тасталған «Доктор Ху және Крикитмен» жобасынан алынуы тиіс болған (жай ғана екінші радио сериалдың теледидарлық нұсқасын жасаудың орнына). Бірақ Адамс BBC-мен келіспеушіліктерге ұшырады (мәліметтер әртүрлі: бюджет, сценарийлер және Алан Беллдің қатысуымен байланысты мәселелер себептер ретінде айтылады), нәтижесінде екінші серия ешқашан іске аспады. «Доктор Ху және Крикитмен» элементтері үшінші роман, «Өмір, Ғалам және Барлығы» романында қолданылды. Басты актер құрамы бастапқы радио сериалдарымен бірдей болды, тек McGivern орнына Форд Префект рөлінде Дэвид Диксон, ал Шериданның орнына Триллиан рөлінде Сандра Дикинсон ойнады.
The popularity of the radio series gave rise to a six episode television series, directed and produced by Alan J. W. Bell, which first aired on BBC 2 in January and February 1981. It employed many of the actors from the radio series and was based mainly on the radio versions of Fits the First through Sixth. A second series was at one point planned, with a storyline, according to Alan Bell and Mark Wing Davey that would have come from Adams's abandoned Doctor Who and the Krikkitmen project (instead of simply making a TV version of the second radio series). However, Adams got into disputes with the BBC (accounts differ: problems with budget, scripts, and having Alan Bell involved are all offered as causes), and the second series was never made. Elements of Doctor Who and the Krikkitmen were instead used in the third novel, Life, the Universe and Everything. The main cast was the same as the original radio series, except for David Dixon as Ford Prefect instead of McGivern, and Sandra Dickinson as Trillian instead of Sheridan.
Қабылдау
Грег Костикян "Арес" журналының 6-шы санында "Галактикаға жолдама" кітабына шолу жасап, "Галактикаға жолдама тамаша ағылшын юморымен жазылған, ол кез келген американдық ситкомнан әлдеқайда көңілді" деп мәлімдеді. "Pequod" кітапқа 9.5 (10.0-ден) баға беріп, оны "таңғажайып әзіл-қалжыңға толы ғылыми фантастикалық сатира" деп сипаттады. Кітап көп нәрсені бермесе де, әзілдер тым жылдам және көптеп келеді, ал оның зор мәдени әсері ("Паникаламаңыз" және т.б.) лайықты екенін дәлелдейді.
Greg Costikyan reviewed The Hitchhiker's Guide to the Galaxy in Ares Magazine #6 and commented that "The Hitchhiker's Guide is written with superb English wit, far more humorous than any American sitcom." The Pequod rated the book a 9.5 (out of 10.0) and called it "an ingeniously silly sci fi satire It may not add up to much, but the jokes keep coming fast and furiously, and its enormous cultural influence ("Don’t Panic," etc.) proves to be well earned."
Мұра
Романдағы ми толқындарымен қоректенетін және шетел тілдерін дереу аудара алатын "Бабел балығы" 1997 жылы құрылған алғашқы тегін онлайн тіл аудармашысының – "Бабел балығының" атына шабыттандырды. Radiohead тобының "Paranoid Android" (1997) әні Марвиннің лақап атымен аталып, ол ән "OK Computer" альбомында орын алған. Ал "OK Computer" альбомындағы атау Heart of Gold компьютерінің Эддиге айтқан сөзінің бір бөлігі. "Trillian" жылдам хабар алмасу қосымшасы (2000 жылдан бері) осы серияның кейіпкерінің құрметіне аталған. Дуглас Адамсқа деген құрметті білдіру үшін оның жанкүйерлері әр жылғы 25 мамырда Шапалақ күнін тойлайды. Бұл күні жанкүйерлер Адамс пен кітап сериясына деген алғыстарын көрсету үшін сүлгіні қасымен алып жүреді. Алғашқы еске алу шарасы 2001 жылдың 25 мамырында, Адамс 11 мамырда қайтыс болғаннан кейін екі апта өткен соң өтті. 2018 жылдың ақпан айында Илон Масктың "Tesla Roadster" көлігі "Falcon Heavy" зымыратының тұңғыш ұшуы барысында ғарышқа ұшырылды. Көліктің приборлық тақтасында "DON'T PANIC" деген жазу болды және оның ішінде романның бір данасы мен сүлгі де болды. 2022 жылы роман, Елизавета II патшайымның платиналық мерейтойын тойлау мақсатында Британ Достастығы авторларының 70 кітабынан құралған "Big Jubilee Read" тізіміне енгізілді. Романның (немесе бүкіл "Галактикадағы автостопшы" франшизасының) танымалдылығы 42 санына қатысты көптеген құрметтер мен сілтемелердің пайда болуына себепкер болды. Бұл сілтемелер поп-мәдениеттегі көптеген атаулардан бастап, Батыс БАҚ-та 42 саны туралы сөз қозғалғанда романның жиі айтылуына дейін жетеді.
The "Babel fish", a creature used in the novel that feeds on brainwaves and can instantly translate alien languages, inspired the name of Babel Fish, the first free online language translator, which launched in 1997. Radiohead's song "Paranoid Android" (1997) was named after Marvin's nickname, and the album it appears on, OK Computer, is part of a line spoken by Zaphod to Eddie, the Heart of Gold's computer. The Trillian instant messaging app (2000–) was named after a character of the series. Towel Day is celebrated every year on 25 May as a tribute to Douglas Adams by his fans. On this day, fans openly carry a towel with them to demonstrate their appreciation for Adams and the book series. The commemoration was first held 25 May 2001, two weeks after Adams' death on 11 May. When Elon Musk's Tesla Roadster was launched into space on the maiden flight of the Falcon Heavy rocket in February 2018, it had the words DON'T PANIC on the dashboard display and carried amongst other items a copy of the novel and a towel. In 2022, the novel was included on the "Big Jubilee Read" list of 70 books by Commonwealth authors, selected to celebrate the Platinum Jubilee of Elizabeth II. The novel's popularity (or the entire Hitchhikers franchise) has contributed to many homages and references involving the number 42, ranging from numerous mentions in pop culture to frequent mentions of the novel whenever the number 42 is addressed in Western media.