Кіріспе

Ғылыми фантастикалық серия

"Галактикаға жол көрсетуші" – Дуглас Адамс жазған комедиялық ғылыми фантастикалық франшиза. Алғаш рет 1978 жылы BBC Radio 4 радиосында комедиялық хабар ретінде жаңылды, кейіннен романдар, сахналық қойылымдар, комикстер, 1981 жылғы телесериал, 1984 жылғы мәтіндік ойын және 2005 жылғы толық метражды фильм сияқты басқа форматтарға бейімделді. "Галактикаға жол көрсетуші" – халықаралық мультимедиалық құбылыс; романдары ең көп таралған, 2005 жылға дейін 30-дан астам тілге аударылған. Алғашқы роман, "Галактикаға жол көрсетуші" (1979), BBC-нің "The Big Read" дауыс беруінде төртінші орынға ие болды. Алтыншы роман, "And Another Thing", Дуглас Адамстың жарияланбаған материалдарымен бірге Эойн Колфердің қаламынан туды. 2017 жылы BBC Radio 4 40 жылдық мерекелік шараларын жариялады, оны түпнұсқа өндірушілердің бірі Дирк Маггс басқарды. Алты жаңа эпизодтың біріншісі 2018 жылдың 8 наурызында эфирге шықты. "Галактикаға жол көрсетушінің" негізгі сюжеті Жерді Vogon құрылыс флотының жоюынан кейін соңғы тірі қалған адам Артур Денттің басынан өткен оқиғаларды баяндайды. Дентті Форд Префект – эксцентрикалық, электрондық саяхат нұсқаулығы "Галактикаға жол көрсетушіге" жазған, адам сияқты шетелдік жазушы – өтіп бара жатқан Vogon ғарыш кемесіне автостоппен міну арқылы Жердің жойылмауынан құтқарады. Құтқарылғаннан кейін Дент Префектпен бірге Галактиканы зерттейді және Жерден (жойылмас бұрын) Галактиканың өзімшіл президенті Зафод Библброкс және депрессияға ұшыраған Марвин Параноидты Андроидпен алып кетілген тағы бір адам – Триллианмен кездеседі. Әр түрлі бейімделулерде кейбір сюжеттік егжей-тегжейлер өзгертілді.

Есімнің жазылуы

Сериалдың әртүрлі нұсқалары атауды әртүрлі жазады, сондықтан Hitch Hiker's Guide, Hitch Hiker's Guide және Hitchhiker's Guide әртүрлі басылымдарда (Ұлыбритания немесе АҚШ), форматтарда (аудио немесе баспа) және кітаптың жинақтарында қолданылады, ал кейбіреулері апострофты жояды. Кейбір басылымдарда мұқабасы мен тақырып парағында әртүрлі жазулар кездеседі. H2G2-нің мақұлданған жазбалардағы ағылшын тілінің қолданылуы бойынша, Адамс Hitchhiker's Guide жазуын артық көреді. Кем дегенде екі анықтамалық еңбек атаулардағы тұрақсыздыққа назар салады. Дегенмен, екеуі де Адамстың 2000 жылы "барлығы осыдан кейін бір сөзбен, дефиссіз жазуға тиіс" деген шешімін қайталайды.

Қысқаша мазмұны

Әртүрлі нұсқалар бірдей негізгі сюжетті ұстанады, бірақ олар көптеген жерлерде өзара қайшы, себебі Адамс әр жаңа бейімделу үшін әңгімені түбегейлі қайта жазды. Барлық нұсқаларда сериал Артур Денттің басынан өткен оқиғаларды баяндайды, ол бақытсыз ағылшын, Жерді Vogons (жағымсыз және бюрократиялық шетелдіктер) гиперғарыштық айналым жолы үшін жойғаннан кейін. Денттің оқиғалары бірнеше басқа кейіпкерлермен тоғысады: Форд Префект (Дентті Жердің жойылғанынан құтқаратын, сол атаумен белгілі нұсқаулықтың ғарыш зерттеушісі), Зафод Библброкс (Фордтың эксцентрикалық жартылай туысы және Ғаламшар президенті, ол Infinite Improbability Drive (шексіз ықтималдық қозғалтқышымен жабдықталған) Алтын Жүректі ұрлаған), депрессияға ұшыраған робот Марвин Параноидты Андроид және Трилиан (бұрын Трисия Макмиллан деп аталған), Артурдың Ислингтондағы кеште кездескен әйелі және Библброкстің араласуының арқасында Жердің жойылғанынан аман қалған жалғыз адам. Саяхаттары барысында Артур Жердің іс жүзінде Deep Thought (Терең Ой) жасаған алып суперкомпьютер екенін біледі. Deep Thought (Терең Ой) оның жасаушыларымен "Өмір, Ғалам және барлық нәрсенің түпкілікті сұрағына" жауап беру үшін құрылған, ол мыңдаған жылдар бойы есептегеннен кейін жай ғана "42" деп жауап берді. Содан кейін Deep Thought (Терең Ой) Жердің суперкомпьютерін жасауға тапсырыс берілді, оның мақсаты – сұрақтың нақты мәнін анықтау. Жерді Вогондар есептеулер аяқталмас бұрын жойды, ал Артур Deep Thought (Терең Ой) жасаушыларының ұрпақтарының мақсатына айналады, олар оның санасында сұрақ жасырылған деп санайды. Достарының көмегімен Артур қашып құтылады және олар одан әрі саяхаттамас бұрын Ғаламның соңындағы мейрамханада түскі ас ішуге шешім қабылдайды.

Өмірбаян

Бастапқы, алғашқы радио сериясы "Жердің соңы" деген ұсыныстан туындады: алты жеке эпизод, барлығы Жердің әртүрлі жолмен жойылғанмен аяқталады. Бірінші эпизодты жазған кезде Адамс планетадағы жағдайды түсіндіру үшін бір ғарышкердің қажет екенін, ал оның онда болуының себебі болуы керек екенін түсінді. Адамс соңында ғарышкерді "толыққанды ерекше кітап" – "Галактикаға автостоппен жол көрсетуші" үшін шарлау зерттеушісі ретінде бейнелеуге келісім берді. Бірінші радио эпизодтың жазылу барысында Жолдаушы оның әңгімесінің орталық тақырыбына айналды, және ол сериалды оған бағыттауды шешті, ал Жердің жойылғаны бұрынғысын сақтап қалды. Адамс атаудың 1971 жылы Еуропаны автостоппен аралап жүргенде, "Еуропаға жол көрсетуші" кітабының бір данасымен байланысты оқиғадан келгенін айтты: Инсбрук маңындағы далада мас күйде кітаппен жатып, жұлдыздарға қарап, ол біреудің галактикаға жол көрсетуші кітабын жазуының жақсы идея болар деп ойлады. Алайда, кейін ол оқиғаның өзін ұмытып қалғанын, тек оны көп рет айтқандықтан білетінін мәлімдеді. Адамстың достарының айтуынша, ол 1973 жылы Грекияда демалыста болғанда "галактиканы аралап, автостоппен жүру" туралы идеяны айтқан. Адамстың құрастырған Жолдаушысы – бүкіл ғаламға арналған электрондық нұсқаулық, бастапқыда Мегадодо басылымынан шығарылған, Ursa Minor Beta-ның ірі баспа үйлерінің бірі. Әңгіменің әртүрлі нұсқаларының баяндамасы көбінесе Жолдаушыдан алынған үзінділермен толықтырылады. Жолдаушының дауысы (алғашқы екі радио сериясында және теледидар нұсқаларында Питер Джонс, кейін үшінші, төртінші және бесінші радио серияларында Уильям Франклин, ал фильм нұсқасында Стивен Фрай) жалпы баяндама жасайды.

Бастапқы радио сериясы

Алты эпизодтан тұратын алғашқы радиосериясы (Льюис Кэрроллдың "Снарк аңшылығы" ақымақтық поэмасының бөлімдерінің аттарымен аталған "Фитс") 1978 жылы BBC Radio 4 арнасында эфирге шықты. Серияның жай ғана іске қосылуына қарамастан (бірінші эпизод 1978 жылғы 8 наурызда сағат 22:30-да хабарланды), ол көбінесе жақсы пікірлер алды және радио үшін керемет аудитория реакциясын тудырды. Жыл соңында бір реттік эпизод ("Рождестволық арнайы") көрсетілді. BBC сол кезде танымал радиосериялар үшін "Рождестволық арнайы" эпизодтарды тапсыруды қалыпты жағдайға жеткізген еді, және осы серияның алғашқы нұсқасында Рождествоға қатысты сюжет болғанымен, ол "сәл дөңгелектеу" деп танылды, ал көрсетілген эпизод екі серияның арасындағы байланыс рөлін атқарды. Бұл эпизод екінші радиосерияның бөлігі ретінде және кейіннен кассеталар мен CD-де "Екінші кезең" ретінде жарық көрді. "Бастапқы" және "Екінші" кезеңдер АҚШ-та NPR Playhouse арнасында сәл өңделген күйде көрсетілді. Бірінші серия 1978 жылы ғана екі рет қайталанды, ал келесі бірнеше жылда одан да көп рет қайталанды. Бұл LP-нің қайта жазылуына әкелді, ол BBC-ден тәуелсіз сатылымға шығарылды, сондай-ақ серияның кітапқа бейімделуіне себеп болды. 1980 жылы тағы бес эпизодтан тұратын екінші радиосериясы эфирге шықты, осылайша эпизодтардың жалпы саны 12-ге жетті. Радиосериясы (және LP мен теледидар нұсқалары) комедиялық актер Питер Джонспен "Кітап" рөлінде баяндалды. Джонс үш айлық кастингтен кейін және кем дегенде үш актердің (оның ішінде Майкл Пэйлиннің) рөлден бас тартуынан кейін таңдалды. Серия дыбысты қолдануымен ерекшеленді, бұл стереода жасалған алғашқы комедиялық сериал болды. Адамс бағдарламаның өндірісінің қазіргі заманғы рок-альбомға ұқсас болуын қалағанын айтты. Бағдарламаның бюджетінің көп бөлігі дыбыс эффекттеріне жұмсалды, олардың көп бөлігін Пэдди Кингсленд (пилоттық эпизод пен екінші серияның толықтығы үшін) BBC Radiophonic Workshop-та және Дик Миллс пен Гарри Паркер (бірінші серияның қалған 2-6 эпизодтары үшін) жасады. 1978 және 1980 жылдары қазіргі заманғы радио өндірісінің алдыңғы қатарында болғандықтары "Hitchhiker's" сериалының үш жаңа сериясы төрт каналды Dolby Surround форматында араластырылған алғашқы радиошоулардың бірі болғанда көрінді. Бұл араластыру үшінші радиосериясының DVD-де де қолданылды. Радио, теледидар, LP және фильм нұсқаларында қолданылатын тақырыптық ән – Берни Лидон жазған және Eagles тобының 1975 жылғы "One of These Nights" альбомында жазылған "Journey of the Sorcerer" аспаптық шығармасы. Радиода таратылған серияда ғана түпнұсқа жазба қолданылды; LP және телесериал үшін Тим Соустердің дыбысқа ұқсас кавер нұсқасы, ал 2005 жылғы фильм үшін Джобби Талботтың тағы бір аранжировкасы қолданылды, сондай-ақ соңғы үш радиосериясының CD-лерімен бірге шығарылатын Филип Поуптың тағы бір аранжировкасы жазылды. Адамс бұл әнді оның футуристикалық дыбыстық сипаты үшін таңдады, сонымен қатар Джеффри Перкинстің еске түсіргендей, ол банджосы бар екендігі үшін "жолда, автостоппен жүру сезімін" береді деп айтқан. Он екі эпизод 1988 жылы CD және кассетада шығарылды (Pink Floyd музыкасы және Марвин командасы Магратеяға қонғанда "ыңырқанған" тағы екі ән алып тасталды, сәл өңделген күйде), бұл BBC Radio Collection-тегі алғашқы CD шығарылымы болды. Олар 1992 жылы қайта шығарылды, және сол кезде Адамс "Бірінші сериядан алтыншы серияға дейін" "Бастапқы кезең" деп, ал "Жетінші сериядан он екінші серияға дейін" "Екінші кезең" деп атауды ұсынды. Осы шамада Дирк Маггспен "Үшінші кезең" туралы алғашқы әңгімелер өтті, "Өмір, Ғалам және барлығы" бейімделді, бірақ бұл серия тағы он жылдан кейін ғана жазылатын болды.

Радио сериясы 35

2004 жылғы 21 маусымда BBC баспасөз хабарламасында үшінші романға негізделген «Галактика саяхатшысы» жаңа сериясы күзгі кестеге енгізіліп, Above the Title Productions Ltd. компаниясымен өндірілгені жарияланды. Эпизодтар 2003 жылдың соңында жазылды, бірақ интернетте қайта көрсету үшін The Walt Disney Company-мен келісімге қол жеткізілгенге дейін көрсету кешіктірілді, себебі Disney фильмнің дайындық жұмыстарын бастаған болатын. Содан кейін төртінші және бесінші романдар негізінде тағы да сериялар жасалатыны туралы хабар тарады. Үшінші серия 2004 жылғы қыркүйек және қазан айларында көрсетілді. Төртінші және бесінші сериялар 2005 жылғы мамыр және маусым айларында эфирге шықты, ал бесінші серия төртіншіден кейін дереу көрсетілді. Әр серияның соңғы эпизодының көрсетілуімен бірге CD шығарылымдары да жарық көрді. Үшінші романның бейімделуі кітапқа өте жақын болды, бұл екінші романмен салыстырғанда бұрынғы радио сериясымен үйлесуде үлкен қиындықтар тудырды. Радио сериясындағы көптеген оқиғалар екінші романда жоққа шығарылғандықтан, ал болған оқиғалар басқа ретпен келгендіктен, екі серия мүлдем басқа бағыттарға бөлінді. Соңғы екі бейімделу шамалы өзгешеленеді – «Көп зиянсыз» романындағы кейбір оқиғалар енді «Соңғы сәттегі сәлемдеме және барлық балыққа рахмет» бейімделуінде алдын ала көрсетіледі, ал екеуі де үшінші сериядағы оқиғаларды кеңейтетін қосымша материалды қамтиды, барлық бес романның (және олардың әртүрлі сюжеттік желілерін) байланыстыруға көмектеседі, әсіресе Зaфод кейіпкері соңғы тарауларда жақсырақ көрсетіліп, оның өзгерген шындығына, Secondary Phase оқиғаларын қосады. «Көп зиянсыз» романының түпнұсқа аяғы өте көңілсіз болса, Дирк Маггс радио нұсқасы үшін басқаша аяқ жасады, оны әлдеқайда көтеріңкі нотамен аяқтады, актерлерді соңғы рет біріктірді. Үшінші-бесінші радио серияларындағы негізгі актер құрамы өзгеріссіз қалды, тек Питер Джонс Кітап рөлінде Уильям Франклинмен, ал Ричард Вернон Слартибартфаст рөлінде Ричард Гриффитспен ауыстырылды, себебі екеуі де қайтыс болған еді. (Джонстың «Кітап» рөлін сомдауы екі рет еске алынды: 13-шы эпизодта дауыстардың «жаңа» нұсқаға біртіндеп өтуі, жаңа өндірістердің басталуы және соңғы эпизодтың соңында Джонс пен Франклиннің дауыстарының қосылуы, Маггстың балама аяғының бірінші бөлігі.) Телесериалда Трилиан рөлін ойнаған Сандра Дикинсон бұл жерде ағылшын туған, американдық акцентпен сөйлейтін Трилианның басқа әлемдегі нұсқасы – Трисия Макмиллан рөлін ойнады, ал телесериалдың Форд Префекті Дэвид Диксон «Экологиялық адам» рөлінде камео түсірді. Джейн Хоррокс Артурдың қатыстысы Фенчерч рөлінде жаңадан пайда болды, ал Саманта Беарт Артур мен Триллианның қызы Рэндом Дент рөлінде соңғы серияға қосылды. Сондай-ақ, бастапқы радио сериясынан Джонатан Прайс Zarniwoop рөлінде (бұл жерде соңғы романнан кейіпкермен бірігіп, Zarniwoop Ванн Харл болады), Рула Ленска Линтилла және оның клондары (сондай-ақ, Құстың дауысы) және Рой Хадд Милливейс Max Quordlepleen-нің тапсырыс берушісі, сондай-ақ бастапқы радио сериясының дикторы Джон Марш рөлдерін қайта ойнады. Сериалда сондай-ақ Джоанна Ламли Сидней операсының әйелі, Джеки Мейсон Ист-Ривердің жаратылысы, Мириам Марголиес иіссіз фотокөшіруші әйел, BBC радиосының крикет аңыздары Генри Блофелд және Фред Труман өздерінің рөлдерінде, Джун Уитфилд Раффл әйелі, Лесли Филлипс Хактар, Саид Джаффри Полюстағы адам, Сэр Патрик Мур өзі және Кристиан Слейтер Wonko the Sane рөлдерінде пайда болды. Соңында Адамс өзі Agrajag рөлін ойнады, бұл үшінші романының аудиотаспасындағы кітабынан алынған және автордың қайтысынан кейін біраз уақыттан соң жасалған серияға енгізілген рөл болды.

Радио сериясы 6

Алты сериядан тұратын алтыншы маусымның бірінші эпизоды, «Алтыбұрышты кезең» 2018 жылдың 8 наурызында BBC Radio 4 арнасында эфирге шықты. Профессор Стивен Хокинг өзін «Галактикаға автостопшының нұсқаулығы Mk II» дауысы ретінде таныстырып: «Мен өмірімде өте танымал болдым. Кейбіреулер тіпті кітаптарымды оқыды», – деді.

Романдар

Романдар «бес бөлімнен тұратын трилогия» деп сипатталады, үшінші кітап жарық көргенде трилогия ретінде, ал төртінші кітап жарық көргенде – «төрт бөлімнен тұратын трилогия» ретінде таныстырылды. Бесінші кітаптың АҚШ басылымының мұқабасында бастапқыда «Көшпендінің трилогиясының (атауы көбінесе дұрыс емес) бесінші кітабы» деген жазу болды. Кейінірек шыққан басқа романдарда «Көшпендінің трилогиясының [бірінші, екінші, үшінші, төртінші] кітабы» деген жазу пайда болды. Сонымен қатар, бесінші кітаптың аннотациясында ол «трилогия сөзіне жаңа мағына беретін кітап» деп сипатталған. Телевизиялық және радио сериалдарының сюжеттері алғашқы екі романмен салыстырылатындықтан, бірақ кейбір оқиғалар басқа ретпен көрсетілген және көптеген егжей-тегжейлер өзгертілген. Радио сериалдарының бесінші және алтыншы бөліктерінің көп бөлігін Джон Ллойд жазған, бірақ оның материалдары оқиғаның басқа нұсқаларына енбеді және осы кітапқа қосылмады. Көптеген адамдар кітаптағы оқиғаның нұсқасын түпкілікті деп санайды, себебі ол оқиғаның ең оңай қолжетімді және кең таралған нұсқасы. Дегенмен, бұл Адамс жазған түпнұсқа емес. 2001 жылдың 11 мамырында жүрек талмасынан қайтыс болғанға дейін Адамс «Көшпенді» сериясының алтыншы романын жазуды жоспарлаған. Ол үшінші Дирк Джентли романы – «Шүбленің лососі» (The Salmon of Doubt) үстінде жұмыс істеп жатқан, бірақ кітаптың жақсы болмайтынын сезіп, одан бас тартты. Сұхбаттарының бірінде ол кітаптағы кейбір идеялар «Көшпенді» сериясына көбірек сәйкес келетінін айтты және оларды осы серияның алтыншы кітабына қайта өңдеуді ұсынды. «Көп зиян келтірмейтін» (Mostly Harmless) кітабын «өте қараңғы кітап» деп сипаттап, «Көшпендіні сәл көтеріңкі нотамен аяқтағым келеді» деді. Адамс сондай-ақ, егер ол алтыншы бөлімді жазатын болса, барлық кейіпкерлерді бір орында бастауға тырысатынын айтты. 2008–2009 жылдары «Көшпенді» сериясының алтыншы кітабын жазған Эойн Колфер осы соңғы идеяны пайдаланды, бірақ «Шүбленің лососінен» ешқандай сюжеттік идеяларды қолданбады.

Галактикаға жол көрсету

Бірінші кітап алғашқы төрт радиоэпизодтан (Бастапқы кезең) бейімделді, онда Артур Фордтың Жердің құрылуынан құтылуы, Зафод пен Трилианмен танысуы, Магратея планетасына келуі, Жердің нағыз мақсатын білуі және топтың Ғайманаттың соңындағы мейрамханаға баруға дайындалуымен аяқталады. Ол алғаш рет 1979 жылы Pan Books баспасында, бастапқыда жұмсақ мұқабамен шығарылды, ал BBC Publishing романды жариялау ұсынысынан бас тарғаннан кейін, олар бұл әрекетіне кейін өкінді. Кітап екінші аптасында-ақ кітап тізімдерінде бірінші орынға көтерілді және шығуынан кейін үш ай ішінде 250 000-нан астам дана сатылды. 1980 жылдың қазан айында АҚШ-та Random House бөлімшесі Harmony Books баспасы қатты мұқабамен шығарды, ал 1981 жылғы АҚШ жұмсақ мұқабалы басылымы Rolling Stone журналында 3000 тегін дана тарату арқылы ауыздан ауызға таратуға ықпал етті. 2005 жылы Del Rey Books 2005 жылғы фильмнің шығуына орай Hitchhiker сериясын жаңа мұқабалармен қайта басып шығарды. Бүгінгі күнге дейін 14 миллионнан астам данасы сатылған. 1994 жылы алғашқы романның суреттерімен толықтырылған басылымы жарық көрді.

Ғаламның шетіндегі мейрамхана

1980 жылы жарық көрген "Ғаламның соңындағы мейрамханада" Зафод басқалардан бөлініп, әлемді кім басқаратынын ашуға бағытталған құпия жоспарға қатысқанын біледі. Зафод "Көрнеу" журналының редакторы және құпия билеушіні қайдан табуға болатынын білетін Зарнивуппен кездеседі. Зафод басқалармен бірге атаудағы мейрамхана – Милливейске саяхатқа шығады. Зафод пен Форд олардан кеме ұрлауды шешеді, ол сахналық қойылымда арнайы эффект ретінде жұлдызға құлауға алдын ала бағдарламаланған каскадерлік кеме болып шығады. Бағытын өзгерте алмай, басты кейіпкерлер кемеде тапқан телепортты іске қосуға мәжбүр етеді, ол автоматты басқарудан басқа жұмыс істейді (біреу оны басқару үшін қалуы керек), ал Марвин өзін құрбан етеді. Зафод пен Трилиан ғаламның қарапайым адамның, мысығымен бірге шалғай планетадағы ағаш үйінде қауіпсіз қолында екенін біледі. Форд пен Артур Голгафринч цивилизациясының шеттен тыс қалғандарымен толы ғарыш кемесінде қалады. Кеме тарихи алдындағы Жерге апатқа ұшырады; Форд пен Артур қашып қалады, ал Голгафринчтердің тиімсіздігі Жердің түпкілікті тұрғындарының – гоминидтердің орнын басып, қазіргі адамдардың ата-бабалары екені анық болады. Бұл Жердің бағдарламасын бұзды, сондықтан Форд пен Артур Артурдың санасынан соңғы мәліметтерді алу үшін Скраббл жиынтығынан әріпті тақташаларды тартып шығарып, «Алтыны тоғызға көбейтілсе, не шығады?» деген сұраққа жетеді. Артур: «Мен әлемде бір нәрсе дұрыс емес деп әрқашан айтып келдім», - дейді. Кітап радиосерияның қалған материалдарынан бейімделген – бесінші эпизодтан он екінші эпизодқа дейін, бірақ реті күрт өзгерді (әсіресе, алтыншы Фиттегі оқиғалар, Форд пен Артурдың тарихи Жерде қалуы кітаптың соңында аяқталады, ал олардың жетінші Фитте құтқарылуы жойылды), және Бронтиталл оқиғасының көп бөлігі алынып тасталды, оның орнына Джон Лойдпен бірлесіп жазылған Хаггуненон тізбегі, сондай-ақ апат аймағының каскадерлік кемесі қолданылды – бұл алғаш рет LP нұсқасында пайда болды. Адамс өзі «Ресторанды» бес романының ең жақсысы деп санады.

Өмір, ғалам және бәрі

Өмір, Ғалам және барлық нәрсе (1982 жылы жарық көрген) кітабында Форд пен Артур тарихи Жерден Лордтың Крикет алаңына дейінгі уақыт-кеңістік континуумы арқылы саяхаттайды. Сол жерде олар галактикалық соғыстың алдын алу үшін Слартибарфастпен кездеседі, ол олардың көмегін сұрайды. Бұрын-соңда Крикит халқы Ғаламдағы барлық тіршілікті жоюға тырысқан, бірақ олар тоқтатылып, өз планеталарында түрмеге жабылған; енді олар қашып кетуге азырақ қалды. Марвин, Зафод және Трилианның көмегімен біздің батырларымыз Ғаламдағы тіршіліктің құрылуын сақтап қалады және әрқайсысы өз жолымен кетеді. Бұл «Галактикадағы автостопшы» кітаптарының алғашқысы, ол радиодан бейімделіп емес, кітап ретінде жазылған. Оның оқиғасы Адамстың «Доктор Хью» кинотеатры үшін жазған сценарийіне негізделген, онда Доктор рөлі бастапқыда Слартибарфастқа, кейін Триллиан мен Артурға бөлінген. 2004 жылы ол радио сериясының үшінші фазасы ретінде радиоға бейімделді.

Балық үшін рахмет

"Со ұзақ, және барша балық үшін рахмет" (1984 жылы жарияланған) кітабында Артур Жерге қайта оралады, ол кеткен кезде жойылған еді. Ол Фенчерч есімді қызбен танысып, ғашық болады және бұл Жердің дельфиндердің "Адамзатты сақтау" кампаниясы аясында берген алмастырғыш екенін біледі. Соңында ол Фордпен қайта қосылады, ол осы уақыт аралығында Әлемді құтқарып қалғанын айтады, бір соңғы рет автостоппен саяхат жасап, Құдайдың өзінің Жаратылысына арналған соңғы хабарын көру үшін жолға шығады. Жолда оларға Марвин, Параноидты Андроид қосылады, ол ғаламнан 37 есе қарт болса да (уақыт саяхатының арқасында), құлап бара жатқан денесіндегі соңғы күшін хабарламаны оқуға және өлер алдында бәріне көңілі толуына жеткілікті сақтайды. Бұл "Галактикадағы серуеншінің" бұрын жазылған әңгіме немесе сценарийге негізделмеген алғашқы романы болды. 2005 жылы ол радио сериясының "Quandary Phase" бөлімі ретінде радиоға бейімделді.

Көбінесе зиянсыз

Ақырында, 1992 жылы жарық көрген "Негізінен зиянсыз" (Mostly Harmless) кітабында Вогондар Жерді жою міндетін біржола аяқтау үшін "Ауылбарыс нұсқаулығын" (InfiniDim Enterprises) басып алады. Фенчерчті күрт жоғалтып, галактиканы көңілсіз шарлаған Артурдың ғарыш кемесі Ламуэлла планетасына апатқа ұшырап, ол қарапайым, бейбіт адамдар тұратын шағын ауылдың ресми сэндвич жасаушысы ретінде бақытты өмір сүреді. Осы уақытта Форд Префект "Жолдаманың" кеңсесіне кіріп, компьютерлік жүйеден шексіз шығындар тіркегін алады, содан кейін "Галактикаға автостоппен жүретін жолдама" Марк II-мен танысады – жасанды интеллектіге ие, көп өлшемді, зор күшке және жасырын мақсаты бар жолдама. Ол осы қауіпті қуатты машинаның көмегін қабылдамаса да (оны бәрібір алады), оны Артур Денттің қауіпсіздігі үшін жібереді ("Ой, иә, кімдікі?" – Артур). Трилиан Артурдың саяхат ақшасына берген ДНК-сын қыз алу үшін пайдаланады, ал ол соғысқа барғанда, қызы Рандом Фриквент Флайер Дентті Артурмен қалдырады. Рандом, әдеттегіден де қиын жасөспірім, "Жолдама Марк II" кітабын ұрлап, оны Жерге жету үшін қолданады. Артур, Форд, Трилиан және Трисия Макмиллан (осы балама әлемде Трилиан) оның соңынан көпшілікке толы клубқа барады, онда мазасыз Рандом шудан сескеніп, Артурға қапысынан қаруын атып жібереді. Оқ Артурға тимейді және бір адамды (әдетте бақытсыз Аграджаг) өлтіреді. Содан кейін "Жолдама Марк II" барлық мүмкін Жерлерді ықтималдықтан мүлдем жояды. Басты кейіпкерлердің барлығы, Зафодты қоспағанда, сол кезде Жерде болған және, көрінетіндей, Вогондарға үлкен қуаныш сыйлаған. 2005 жылы ол радио үшін радио сериясының мәнді кезеңі ретінде бейімделді, соңғы эпизод алғаш рет 2005 жылдың 21 маусымында эфирге шықты.

Тағы бір нәрсе...

2008 жылдың қыркүйегінде «Артемида құсы» кітабының авторы Эойн Колферге Адамстың жесірі Джейн Белсонның қолдауымен «And Another Thing» атты алтыншы бөлімін жазу тапсырылды. Кітап 2009 жылдың қазан айында Ұлыбританияда Penguin Books, ал АҚШ-та Hyperion баспасынан жарық көрді. Оқиға Жерге өлім сәулелері түсіп, кейіпкерлер виртуалды шындықтан оянған кезде басталады. Зафод оларды өлтіруге асыққанда алады, бірақ өлім сәулелерінен қашуға үлкірмейді. Содан кейін оларды Боуэрик Уоубаггер, шексіз ұзартылған, құтқарады, оны өлтіруге көмектесуге келіседі. Зафод көмек сұрап Асгардқа сапар шегеді, Тордан көмек тілейді. Осы уақытта Вогондар Нано планетасында Жердің құрылысынан аман қалған адамдардың колониясын жоюға бет алады. Артур, Уоубаггер, Трилиан және Рэндом Вогондарды тоқтату үшін Наноға аттанады, сапар барысында Уоубаггер мен Трилиан ғашық болып, Уоубаггердің өлгісі келе ме, жоқ па деген ойға келеді. Зафод Тормен бірге келеді, ол планетаның құдайы болуға келіседі. Рэндомның көмегімен Тор Уоубаггерді өлтіруге шамалы жетіп қалады. Уоубаггер, тек өлімсіздігінен айырылып, Трилианға үйленеді. Тор вогондардың алғашқы шабуылын тойтарады және көз жұмады. Осы арада, Простетник Йелцтің ұлы Констант Моун әкесін планетадағы адамдардың Жердің азаматтары емес, Наноның азаматтары екеніне көндіреді, яғни оларды өлтіру заңсыз болар еді. Кітап аяқталар тұсында Артур Рэндомға арналған университетті қарауға барады, гиперғарышқа секірген кезде ол балама әлемдерге ұшып, Фенчурчпен қысқа кездеседі және өзі қалаған жерге жетеді. Ал содан кейін вогондар қайтадан пайда болады. 2017 жылы ол радио сериясының гексагондық фазасы ретінде радиоға бейімделді, ал премьералық эпизоды 2018 жылдың 8 наурызында эфирге шықты (бірінші серияның бірінші эпизодынан, Бастапқы фазадан бастап дәл қырық жыл өткен күні).

Жалпы нұсқалар

Дуглас Адамс "Галактикадағы саяхатшы" сериясындағы романдарды біріктіру және "нақты жағдайды анықтау" үшін екі томдық жинақ шығарды. Адамс оқиғалардың көптеген әртүрлі форматта жазылғанын, сондықтан әр рет айтқанда өзіне қайшы келетінін мәлімдеді. Сондықтан ол "Толыққанды "Галактикадағы саяхатшының нұсқаулығы"" кітабының кіріспесінде: "Бұл жерде мен дұрыс жазбаған нәрсе, мен үшін мұндайда дұрыс емес болып қалады" деп жазды.

Жоспарланған телесериалдар

2019 жылдың шілдесінде Hulu үшін жаңа телесериал жарияланды. Карлтон Куз шоураннер ретінде Джейсон Фукспен бірге тағайындалды, ол сонымен қатар шоудың сценарийін жазады. Шоуды ABC Signature және Genre Arts шығарады. Сериалдың премьерасы 2021 жылы өтуге жоспарланған. Түсірілім 2020 жылдың жазында басталып, халықаралық нарықтарда Fox арнасында көрсетілуі тиіс болған. Сериал екінші маусымға жаңартылды деген хабар бар. COVID-19 пандемиясының салдарынан сериалдың түсірілімі ықтимал түрде кешіктірілді. Дегенмен, өндіріс тобы сериалдың 2021 жылдың мамырында түсірілімге кіріскенін мәлімдеді. Содан бері Hulu жақтан ешқандай жаңалық түспеді, ал Куз бен Фукс басқа жобаларға көшкен сияқты.

Теледидардағы басқа да ролдері

Бірнеше кітаптың бөлімдері 2003 жылдың соңында BBC-дің "The Big Read" сауалнамасы мен бағдарламасы аясында бейімделді. Дип Сехгал режиссерлік еткен фильмде Артур Дент рөлінде Санжиев Бхаскар, Форд Префект рөлінде Спенсер Браун, Марвиннің дауысын Найджел Планер, Терең Ойдың дауысын Стивен Хокинг, Жолдық дауысын Патрик Мур, Слартибартфаст рөлінде Роджер Ллойд Пак, ал Лоонкволл мен Фучг рөлінде Адам Бакстон мен Джо Корниш ойнады.

Фильм

Бірнеше жылдық сәтсіздіктер мен өндірісті қайта бастауға жасалған тыраштардан соң, алғашқы кітап жарық көргеннен кейін ширек ғасыр өткен соң, «Галактикаға жол көрсетушінің» толықметражды бейімделуі ақыры түсірілді. Алдын ала өндіріс 2003 жылы басталды, түсірілім 2004 жылдың 19 сәуірінде, ал пост-өндіріс 2004 жылдың қыркүйек айының басында басталды. Адамс фильмнің түсірілімі кезінде қайтыс болды, бірақ фильмнің алғашқы сценарийлері мен идеяларын жасауға көмектесті. 2005 жылдың 20 сәуірінде Лондонда өткен премьерадан кейін, фильм 28 сәуірде Ұлыбритания мен Австралияда, ал 29 сәуірде АҚШ және Канадада көрсетілді. Фильмде Мартин Фримен Артур рөлінде, Мос Деф Форд рөлінде, Сэм Роквелл Галактика президенті Зафод Библброкс рөлінде, ал Зоуи Дешанел Трилиан рөлінде ойнады, Алан Рикман Марвиннің дауысын берді (ал Уорвик Дэвис Марвиннің костюмін киді), ал Стивен Фрай Басшы/Әңгімешінің дауысын берді. «Галактикаға жол көрсетушінің» фильмдік нұсқасының сюжеті радиошоу, кітап және телесериалдан күрт өзгешеленеді. Артур, Зафод және Трилиан арасындағы махаббат үшбұрышы фильмде жақсырақ көрсетілген; сонымен қатар, Вогонның туған планетасы Вогсфераға (кітаптарда ол бұрыннан тасталған) және Вилтводль VI-ға сапарлар қосылған. Фильм шамамен алғашқы төрт радиоэпизодтағы оқиғаларды қамтиды және кейіпкерлер Ғаламның соңындағы мейрамханаға жол тартатын сәтте аяқталады, бұл жалғастыру мүмкіндігін ашық қалдырады. Адамс фильм үшін арнайы жасаған Көзқарас табатыны (Point of View Gun) ерекше көзге түседі. Фильм коммерциялық тұрғыдан сәтті болды, АҚШ-та бірінші демалыс күндері 21 миллион доллар, ал Ұлыбританияда 3,3 миллион фунт стерлингке жуық табыс тапты. Фильм 2005 жылдың 5 қыркүйегінде Ұлыбританияда DVD (Аймақ 2, PAL) форматында шығарылды. Осы күні стандартты екі дискілі нұсқасы және Ұлыбританияға арналған эксклюзивті нөмірленген "Giftpack" шектеулі басылымы жарық көрді. "Giftpack" басылымына романның «фильмге байланысты» мұқабасы бар түпнұсқасы және фильмнің реквизитінің көшірмесімен жиналған фильмнен алынған коллекциялық суреттер кірді. Бір дискілі кең экранды немесе толық экранды нұсқасы (Аймақ 1, NTSC) 2005 жылдың 13 қыркүйегінде АҚШ және Канадада қолжетімді болды. Осы үш елде PlayStation Portable үшін Blu-ray және UMD форматтарындағы бір дискілі нұсқалары да сол күндері шығарылды.

Сахналық қойылымдар

Галактикаға автостопшының бірнеше кәсіби және әуесқойлық сахналық бейімделулері жасалған. 1979 және 1980 жылдары үш кәсіби қойылым өтті. Олардың біріншісі 1979 жылдың 1-19 мамыры аралығында Лондондағы Қазіргі заманғы өнер институтында қойылды, онда Крис Лэнгем Артур Дент (Лэнгем кейін 2004 жылы «Терциарлық кезеңнің» соңғы эпизодында Прак рөлінде қайта ойнады) және Ричард Хоуп Форд Префект рөлін сомдады. Бұл қойылым бірінші серияның сценарийлеріне негізделген, ал режиссері Кен Кэмпбелл болды, ол екінші радио сериясының соңғы эпизодында кейіпкерді ойнаған. Қойылым 90 минутқа созылды, бірақ бір түндік көрермендер саны сексен адаммен шектелді. Актерлер әртүрлі тұғырлар мен платформаларда өнер көрсетті, ал көрермендер еденнен 1/2000 дюйм биіктікте қозғалмалы көлікте (hovercar) жылжытылды. Бұл Зафодтың екі актердің бір үлкен костюмде бейнеленген алғашқы нұсқасы болды. «Кітаптың» баяндамасы екі ушерткеге бөлінді, бұл H2G2-нің басқа нұсқаларында кездеспейтін ерекшелік. Осы ушерткелердің бірі, Синди Освин, LP нұсқасында Трилианға дауыс берді. Екінші сахналық қойылым 1980 жылдың 15 қаңтары мен 23 ақпаны аралығында Уэльс бойынша өтті. Бұл Theatr Clwyd қойылымы еді, режиссерлігін Джонатан Петэрбридж жүзеге асырды. Компания толық радио эпизодтарын бейімдеді, кейде бір түндік қойылымда екі эпизодты, ал кейде бірінші серияның барлық алты эпизодын үш сағаттық сеанстарда көрсетті. Бұл бейімделу 1981 жылдың желтоқсанында Оксфорд театрында, Бристоль ипподромында, 1982 жылдың мамыр-маусымында Плимуттың Корольдік театрында, 1983 жылдың шілдесінде Ковентридегі Белград театрында және 1983 жылдың қарашасында Брисбендегі Ла Бойтте қайта қойылды. Үшінші және ең сәтсіз сахналық қойылым 1980 жылдың шілдесінде Лондондағы Rainbow театрында өтті. Бұл Кен Кэмпбелл режиссерлік еткен екінші қойылым болды. Rainbow театры 1970-ші жылдары рок-опералар қоюға бейімделген, ал төменгі жазбалардағы екі анықтамалық кітап бұл, сонымен қатар қойылым бойындағы музыка, сыншылардың кейбіреулерін оны «музыкалық» деп атауға себеп болды. Бұл Адамстың «Күннің тағамы» (Dish of the Day) сахнасын жазған алғашқы бейімделуі болды. Қойылым үш сағаттан астам уақытқа созылды және музыкасы, лазерлік эффектілері мен актерлік шеберлігі үшін сынға ұшырады. Сценарийді қысқартуға және басқа өзгерістер жасауға тырысқанына қарамастан, ол үш-төрт апта бұрын жабылып, көп шығынға батты. Жаман сын-пикирлерге қарамастан, екі ерекше өнер көрсетілімі болды: Майкл Куль және Дэвид Ларнер осы қойылымнан кейін теледидарлық бейімделуде пайда болды. 2011 жылдың желтоқсанында жаңа сахналық қойылымның 2012 жылдың маусымында гастрольдік сапарға шығатыны жарияланды. Оған алғашқы радио және теледидар актерлері, сондай-ақ Саймон Джонс, Джефф МакГиверн, Сьюзан Шеридан, Марк Уинг Дейви және Стивен Мур қатысты, ал VIP қонақтар Кітаптың рөлін ойнады. Бұл тур аяқталғаннан кейін жүктеуге болатын радиошоу форматында ұсынылды. Қойылым бірінші актінің алғашқы төрт бөліміне негізделген, ал екінші акт серияның қалған бөлігін қамтыды. Шоуда сондай-ақ «Share and Enjoy», Krikkit әні «Under the Ink Black Sky», Марвиннің «How I Hate The Night» және 1981 жылы сәл ғана танымал болған «Marvin» әндерін орындаған топ та болды. Бұл қойылымда «Кітаптың» дауысы ретінде Билли Бойд, Филл Юпитус, Рори Макграт, Роджер Макго, Джон Калшоу, Эндрю Сакс, Джон Чаллис, Хью Деннис сияқты «VIP қонақтар» қатысты. Гастрольдік сапар 2013 жылдың қыркүйегінде қайта басталды, бірақ билет сатылымы нашар болғандықтан турдың қалған күндері тоқтатылды.

Винилді пластинкалар

Алғашқы төрт радиоэпизод екі дискіден тұратын LP-ге бейімделді, сонымен қатар «Галактикаға жол көрсетуші» (кейінгі канадалық шығарылым үшін «Бірінші бөлім» қосылды), бастапқыда тек пошта арқылы тапсырыспен, кейін дүкендерде сатылды. Екі LP және оның жалғасы 1979 және 1980 жылдары Original Records компаниясымен Ұлыбританияда ORA042 және ORA054 каталогтық нөмірлерімен шығарылды. Олар алғаш рет 1982 жылы АҚШ және Канадада Hannibal Records (HNBL 2301 және HNBL 1307 нөмірлерімен) шығарды, ал кейіннен 1980-ші жылдардың ортасында Simon & Schuster's Audioworks компаниясы аздап қысқартылған нұсқада қайта шығарды. Екеуін де Джеффри Перкинс өндірді, мұқабасында Hipgnosis суреттері болды. Бірінші екі дискіден тұратын LP-дегі сценарий алғашқы төрт радиоэпизодқа өте жақын, бірақ уақытты сақтау үшін одан әрі кесулер қажет болды. Осыған қарамастан, радиосерияның бастапқы сценарийлері жарық көрген кезде кесілген деп көрсетілген басқа диалогтар LP нұсқасында естілуі мүмкін. Simon & Schuster кассеталарында Veet Voojagig баяндамасы, Deep Thought жеті жарым миллион жылдық бағдарламасын аяқтаған кездегі сүйемелдеушінің сөзі және жиынның екінші дискісінің екі жағындағы бірнеше жолдар жоқ. Бастапқы актерлердің көпшілігі оралды, Сьюзан Шериданнан басқа, ол Уолт Дисней Пикчерз үшін «Қара қазан» фильміндегі ханшайым Эйлонви рөліне дауыс жазды. Синди Освин оның орнында барлық үш LP-де Трилианның дауысын берді. Бірінші екі дискіден тұратын LP-дегі актерлік құрамға Стивен Мур барменнің қосымша рөлін, ал Валентин Дайлл Deep Thought дауысын сомдады. Адамстың дауысы Магратеядағы хабарламаларды оқығанда естіледі. Авторлық құқықтар мәселесіне байланысты алғашқы радиосерияда қолданылған музыка ауыстырылды, ал атау жағдайында жаңа аранжировкада жазылды. Композитор Тим Соустер екі жұмысты да орындады (Пэдди Кингсленд та музыкамен көмектесті), ал Соустердің тақырыпқа жасаған нұсқасы кейіннен телесериалда да қолданылды. Одан кейінгі LP Ұлыбританияда «Галактикаға жол көрсетуші. Екінші бөлім: Әлем соңындағы мейрамхана» деп, ал АҚШ-та жай ғана «Әлем соңындағы мейрамхана» деп шығарылды. Мұндағы сценарий көбінесе Fit the Fifth және Fit the Sixth эпизодтарына сәйкес келеді, бірақ мейрамханадағы топтың әнін («Reg Nullify and his Cataclysmic Combo») қамтиды және Хаггуненон реттілігін «Жаңару аймағы» деп өзгертеді. Түсініспеушіліктің нәтижесінде екінші диск Дуглас Адамс пен Джеффри Перкинс екеуі де жасағысы келген соңғы редакциядан бұрын шығарылды. Перкинс былай деді: «Ол екі жағында да тым ұзақ. Бұл тек бастапқы кесу. Мен оның әлсіз екенін сезіндім және оны жылдамдатуға тырыстым». Simon & Schuster Audioworks компаниясының осы LP қайта шығарылымы да бастапқы нұсқадан сәл қысқартылды. Форд Префект пен Hotblack Desiato-ның күзетшісі бар сахна алынып тасталды. Бірінші екі дискіден тұратын LP-нің сатылымы негізінен пошта арқылы жасалды. Жалпы сатылым 60 000-нан асты, оның жартысы пошта арқылы тапсырылды, ал қалғаны бөлшек сауда арқылы сатылды. Бұл Original Records қоймасы ұзақ уақыт бойы сатылғаннан көп данаға тапсырыс беріп, сақтап отырғанына және Пол Нил Милн Джонстонның өз аты мен қазіргі мекенжайының жазбаға енгізілгеніне наразы болғанына қарамастан. Бұл екі дискіден тұратын LP-нің кейіннен басылуында «басты таспаның сол бөлігін кесіп, дұрыс емес тәртіппен қайта құрастыру» арқылы түзетілді. Екінші LP шығарылымы («Екінші бөлім») Ұлыбританияда барлығы 60 000 дана сатылды. Барлық бес кезең 2018 жылы Demon Records компаниясымен LP-де жарық көрді, ал 42 жылдығына орай «Галактикаға жол көрсетуші» және «Әлем соңындағы мейрамхана» түпнұсқалары 2020 жылдың тамызында Record Store Day-ге шығарылған үш дискіден тұратын жиынтыққа біріктірілді, сонымен қатар Demon Records компаниясымен. Ол үш нұсқада: мөлдір Вогон жасыл, мөлдір Магратеан көк және мөлдір Пан Галактикалық қызғылт түсті.

Аудиокітаптар

Романның үш аудиокітап жазбасы бар. Біріншісі 1980 жылдардың ортасында EMI компаниясының Music For Pleasure лейблі үшін Стивен Мур жазған қысқартылған нұсқасы болды. Стивен Мур радио және телесериалдарда Марвин Параноидты Андроидтың дауысын ойнағанымен танымал. 1990 жылы Адамс өзі Dove Audiobooks үшін толық нұсқаны жазды, кейіннен ол АҚШ-та New Millennium Audio арқылы қайта шығарылды және Ұлыбританияда BBC Audiobooks-тан қолжетімді болды. Сонымен қатар, Dove компаниясымен келісім бойынша ISIS Publishing Ltd 1994 жылы Дуглас Адамстың қолы қойылған, нөмірленген эксклюзивті басылым шығарды. 2005 жылғы фильмге байланысты актер Стивен Фрай, фильмдегі Басшының дауысы, екінші қысқартылған нұсқаны жазды.

Сонымен қатар, серияның 2-5 кітаптарының толық нұсқаларын Мартин Фриман Random House Audio үшін жазды. Фриман 2005 жылғы фильмде Артур рөлін ойнайды. Аудиокітаптар 2-5 ретімен келеді және мыналарды қамтиды: «Ғаламның соңындағы мейрамхана»; «Өмір, Ғалам және барлығы»; «Осылайша ұзақ уақыт, және балық үшін рахмет»; және «Көбінесе зиянсыз».

Бейне ойындар

1982 және 1984 жылдар аралығында (мәліметтер әртүрлі), британдық Supersoft компаниясы кітап негізінде құрылған мәтіндік ойынды шығарды, ол Commodore PET және Commodore 64 платформалары үшін жарық көрді. Бір дерек бойынша, ойынды жариялауға тиісті рұқсат алынбағандықтан дау туындаған, содан кейін сот процесінен кейін ойын тоқтатылып, қалған барлық даналары жойылған. Тағы бір мәліметте бағдарламашы Боб Чаппелл ойынды «Hitchhiker» сілтемелерінен тазалап, «Cosmic Capers» деген атпен қайта жариялағандығы айтылады. 1984 жылы телесериалдан кейін ең көп сатылған «интерактивті фантастика» немесе мәтіндік ойын Infocom тарапынан таралды. Оны Адамс және Infocom-ның тұрақты әріптесі Стив Мерецки жасады, бұл Infocom-ның ең сәтті ойындарының бірі болды. Көптеген Infocom ойындары сияқты, қорапта «Қорықпа» төсбелгісі, «қысылған мақта», қауіпті сезетін күн көзілдірігі (картоннан жасалған), Жерді жою туралы бұйрық, «микроскопиялық флот» бар кішкентай, мөлдір пластик қап және Артур Денттің үйін жою туралы бұйрық (Адамс пен Мерецки қол қойған) болды. 2004 жылдың қыркүйегінде BBC оны Radio 4 веб-сайтындағы «Hitchhiker» бөлімінде Терциарлық кезеңнің бастапқы хабарламаларын көрсету үшін қайта жаңғыртты, қазір де онлайн ойнауға болады. Бұл жаңа нұсқада Шон Солле жасаған арнайы интерпретатормен бірге Infocom деректер файлы қолданылады, ал The Digital Village (TDV) компаниясында жұмыс істеген Шимон Янг Flash бағдарламалауын жасады. Жаңа нұсқада 1980 жылы Pearce Animation Studios басшысы болған Род Лордтың суреттері бар, ол телесериалға арналған графикалық нұсқаулықты жасады. 2005 жылдың 2 наурызында «ең жақсы онлайн ойын-сауық» номинациясында BAFTA жүлдесін жеңіп алды. Infocom ойынының жалғасы ешқашан жарық көрген жоқ. The Digital Village және PAN Interactive (Pan Books / Pan MacMillan-мен байланысы жоқ) бірлескен кәсіпорны толық графикалық ойынды жобалап, дамытты. Бұл жаңа ойын 1998 және 2002 жылдар аралығында жоспарланып, дамытылды, бірақ Infocom ойынының жалғасы сияқты, ол да іске аспады. 2005 жылдың сәуірінде Starwave Mobile фильмнің шығуына орай екі мобильді ойын шығарды. Біріншісі, Atatio компаниясымен жасалған, «Галактикаға автостоппен жүретін жолдама: Вогон планетасын жоюшы» деп аталды. Бұл жоғарыдан төменге қарай ату ойыны, атауынан басқа, сюжетке ешқандай қатысы жоқ. Екінші ойынды TKO Software компаниясы жасады, ол «Галактикаға автостоппен жүретін жолдама: Ойын» деп аталды. Атауына қарамастан, TKO Software компаниясының Ирландия студиясы жасаған жаңа жұмбақтар Infocom ойынынан өзгеше болды, ал ойын фильмнің сценарийін тығыз ұстанды және жаңа кейіпкерлер мен орындарды қамтыды. «Ойын» 2005 жылдың мамырында IGN-нің «Редакторлар таңдауы» сыйлығын жеңіп алды. 2011 жылдың 25 мамырында Hothead Games компаниясы «Жолдаманың» жаңа нұсқасы бойынша жұмыс істеп жатқанын хабарлады. Хабарламамен бірге Hothead Games Megadodo Publications компаниясынан «Жолдама» жақын арада Жерде қолжетімді болады деген хабарлама сияқты веб-сайтты іске қосты. Кейін олардың iOS қосымшасын ойдан шығарылған «Жолдаманың» стилінде жасап жатқаны белгілі болды.

Комикстер

1993 жылы DC Comics Байрон Прейс Визуалдық басылымдарымен бірлесіп, «Галактикаға автостоппен баратын жолдаушының» романдық нұсқасының үш бөлімді комикс адаптациясын жариялады. Одан кейін 1994 жылы «Ғаламның соңындағы мейрамхана» және 1996 жылы «Өмір, Ғалам және барлығы» атты үш бөлімді бейімдеулер жарық көрді. Сонымен қатар, алғашқы кітаптың комикс адаптацияларынан алынған суреттері мен оларға ұқсас жинақтаушылар карточкаларының сериясы, сондай-ақ 1993 жылғы үш жеке комиксті біріктіретін графикалық роман (немесе «жинақталған басылым») шықты, ол 1997 жылдың мамыр айында жарық көрді. Дуглас Адамс өте британдық оқиға деп санайтын нәрседе американдық ағылшын тілінің орфографиясы мен идиомаларын қолдануға қарсы болды және американдық баспагерлер оны оған көндіруге мәжбүр болды, бірақ ол осы келісімге риза болмады. Адаптациялардың сценарийін Джон Карнелл жазды. Стив Лейалоха «Галактикаға автостоппен баратын жолдаушыға» суреттер салды және «Мейрамханаға» макеттер жасады. Шепард Хендрикс «Мейрамханада» көркем суретті аяқтады. Нейл Вокс және Джон Найберг «Өмірге» дайын суреттер жасады, олар Париж Куллинстің (1-кітап) және Кристофер Шенктің (2-3-кітаптар) эскиздеріне негізделген. Мини-сериалды Говард Циммерман мен Кен Гроуб редакциялады.

Тікелей радио

2014 жылдың 29 наурызында Radio 4 радиосы тікелей эфирде көрермендер алдында қойылым ұйымдастырды, онда түпнұсқа құрамының көптеген өкілдері, оның ішінде Стивен Мур, Сьюзан Шеридан, Марк Уинг Дейви, Саймон Джонс және Джефф МакГиверн қатысты. Дирк Маггс негізінен "Fit the First" кітабынан, сондай-ақ кітаптардан және кейінірек радиодағы қосымша материалдардан, жаңа әзілдерден адаптау жасады. Бұл қойылым Radio 4 радиосының "Кейіпкерлер шабуылы" сериясының бір бөлігі болды.

Болашақ болжамы

Адамс "Галактикадағы автостопшының нұсқаулығы" еңбегінде көбінесе ғылыми жетістіктерді паш етіп көрсетуге тырысты, мысалы, туындының роботтарына енгізілген жасанды мінез-құлық арқылы. Бірақ Адамс кейбір идеяларды болжады, олар кейін шындыққа айналды. Нұсқаулық өзі, шағын кітапша сияқты, бірақ көп көлемдегі ақпаратты сақтайтын құрылғы ретінде сипатталған, компьютерлік ноутбуктерге дейін пайда болды және планшеттік компьютерлермен салыстыруға болады. Кез келген тілден дереу аудару мүмкіндігі, "Бабел балығы" арқылы ұсынылған функция, қазір нақты уақыт режимінде жұмыс істейтін бірнеше бағдарламалық өнімдердің арқасында мүмкін болды. "Галактикадағы автостопшының нұсқаулығында" Адамс компьютерлерді дауыс, сенсорлық қабылдау және қимыл-қозғалыс арқылы басқару туралы айтады, бұл бүгінгі күні адамдар үшін қалыпты жағдай.

"Хич-Хикериана"

1980 жылдардың басында көптеген тауарлар мен олардан туындаған бұйымдар (немесе "Hitch Hikeriana") өндірілді, соның ішінде әртүрлі түсті сүлгілер, олардың барлығында сүлгілерге арналған нұсқаулықтан үзінді жазылған. Кейінірек шыққан сүлгілерге Pan Books, Touchstone Pictures / Disney компанияларының 2005 жылғы фильмді насихаттау үшін жасаған сүлгілері, сондай-ақ ZZ9 Plural Z Alpha, ресми «Hitchhiker’s Appreciation» қоғамы үшін жасалған түрлі сүлгілер кірді. 1980 жылдардың ортасында алғаш рет пайда болған басқа да бұйымдар – T-shirt-тер, соның ішінде Infocom үшін жасалғандары (мысалы, «Мен Бабель балығын алдым» деген жазуы бар, бұл ойынның ең қиын жұмбақтарының бірін сәтті шешкені үшін), және «Апат аймағы» тобының концерттік T-shirt-і. Басқа ресми бұйымдарға «Beeblebears» (Zaphod Beeblebrox кейіпкерінің атымен аталған, қосымша бас және қолы бар плюштік аюлар, ресми қоғам сатқан), түрлі түймелер мен жаңалықтар кірді. Жоғарыда аталған бұйымдардың көптегені 2004 жылғы «25 жылдық мерекелік суреттелген басылымда» көрсетілген, онда серияның жанкүйерлерінің жеке коллекцияларынан алынған заттар пайдаланылған. Стивен Мур Марвин, Параноидты Андроид кейіпкері ретінде екі жаңалық сингл жазды: «Марвин» / «Металл адам» және «Кешірімді болу себептері» / «Марвин, мен сені жақсы көремін». Соңғы ән «Dr. Demento» жинағына енді. Тағы бір синглде Тим Состердің аранжировкасымен «Journey of the Sorcerer» әні, Reg Nullify-дың «Reg Nullify In Concert» және Disaster Area-ның (бас гитарада Дуглас Адамс орындаған) «Only the End of the World Again» әні болды. Бұл дискілер қазір коллекционерлердің таңдауына ілікті. 2005 жылғы фильмге де көптеген коллекциялық бұйымдар қосылды, көбінесе Ұлттық ойын-сауық коллекциялары қауымдастығы арқылы. Оларға Вогон кемесі мен туған жерінде көрінген заттардың үш репликасы (кесе, қалам және степлер), 3 немесе 6 дюйм (76 немесе 150 мм) биіктігіндегі «әрекеттік фигуралар» жиынтығы, Марвин, Параноидты Андроид қолданған, көбік оқтары атып шығаратын репликаға негізделген қару, кристалдан жасалған текше, ату көзілдірігі, 10 дюйм (254 мм) биіктігіндегі, көздері жасыл түспен жанатын Марвиннің үлгісі, сондай-ақ Артур Дент, Форд Префект, Триллиан, Марвин және Зафод Библброкстың «жіптен жасалған қуыршақтары» кірді. Сондай-ақ, фильммен бірге түрлі дыбыс тректері шықты, атап айтқанда Стивен Фрай орындаған «Марвин» және «Кешірімді болу себептері» әндерінің қайта жазылған нұсқалары, сондай-ақ Фрай кейіпкерімен оқылған жаңа материалдар.

Қолжуғыш күні

25 мамырда тойланатын "Сүлгі күні" – жанкүйерлер ұйымдастырған шара, онда олар күні бойы сүлгіні алып жүреді, бұл туындыдағы галактикалық саяхатшының құралы ретінде сүлгілердің маңыздылығына сілтеме жасайды. Бұл жылдық іс-шара 2001 жылы Адамс қайтыс болғаннан кейін екі апта өткен соң басталды.

42-та немесе Өмір, Әлем және барлық нәрсе туралы түпкілікті сұраққа жауап

Бұл еңбектерде 42 саны Deep Thought компьютерімен өмір, ғалам және барлық нәрсе туралы ең соңғы сұраққа берілген жауап ретінде көрсетілген. Күрделі философиялық сұраққа абсурді түрде қарапайым жауап, «Галактикадағы серуеншінің нұсқауы» (The Hitchhiker's Guide) шығармасына құрмет көрсету ретінде танымал мәдениетте, әсіресе ғылыми фантастикада және Doctor Who, Lost, Star Trek және The X Files сияқты бейнеойындарда жиі сілтеме жасалады. 2020 жыл HG2G-нің Radio 4-те пайда болғанының 42 жылдығы болды. «Hitchhiking: Cultural Inroads» кітабы 2019 жылдың қазанында қайтыс болған британдық актер Стивен В. Мурдың естелігіне арналды, ол BBC радио және теледидар сериалдарында Марвин Параноидтік Андроидтың дауысын сомдады.

Поп-культурадағы басқа сілтемелер

Екі астероид, 18610 Артурдент және 25924 Дугласадамс, Артур Дент пен Дуглас Адамстың құрметіне аталған, себебі екеуі де Адамстың 2001 жылы қайтыс болғаннан кейін жақында ашылған. Балық түрі Bidenichthys beeblebroxi және көбелек түрі Erechthias beeblebroxi екеуі де Zaphod Beeblebrox кейіпкерінің атымен аталады. "Paranoid Android" әні бар OK Computer альбомы да "Галактикаға автостоппен саяхатшының нұсқаулығынан" алынған, Zaphod Heart of Gold кемесінің Eddie компьютерімен қалай сөйлесетінін көрсетеді, ал топ оны тур кезінде радиода тыңдағаннан кейін таңдады. SpaceX компаниясының бас директоры Илон Маск "Галактикаға автостоппен саяхатшының нұсқаулығы" өзінің сүйікті туындыларының бірі екенін, оның "ең жақын философы Дуглас Адамс" екенін және өзінің сүйікті ғарыш кемесі осы нұсқаулықта екенін мәлімдеді. Маск Адамстың "Галактикаға автостоппен саяхатшының нұсқаулығы" арқылы ұсынған көзқарасы SpaceX және Tesla Motors компанияларының негізгі идеяларына әсер еткенін айтты. Маск өзінің Tesla Roadster көлігін Falcon Heavy-дің алғашқы сынақ ұшыруының бөлігі ретінде эллипстік гелиоцентрлік орбитаға жіберген кезде, қолғап салмағында Дуглас Адамстың "Галактикаға автостоппен саяхатшының нұсқаулығы" романының бір данасы, сондай-ақ кітапқа сілтеме ретінде сүлгі және "ПАНИКАЛМА! " деген жазуы бар панель болды, бұл "Галактикаға автостоппен саяхатшының нұсқаулығына" деген құрметті білдіреді.

Байланысты оқиғалар

Адамстың "Жас Зафод қауіпсіз ойнайды" атты қысқа әңгімесі алғаш рет 1986 жылы Ұлыбританиядағы Comic Relief қайырымдылық қорына ақша жинаған әр түрлі әңгімелер мен суреттердің арнайы үлкен баспа жинағы – The Utterly Utterly Merry Comic Relief Christmas Book-те жарияланды. Бұл әңгіме трилогияның кейбір жинақталған басылымдарында және "Сомдағы лосось" кітабында да кездеседі. Оқиғаның екі нұсқасы бар, олардың бірі саяси тұрғыдан сәл толыққандырақ. Терри Джонс жазған "Дуглас Адамстың Жұлдыздық Титаник кемесі: Роман" романы Адамстың сол аттас компьютерлік ойыны – "Дуглас Адамстың Жұлдыздық Титаник кемесіне" негізделген, ал ол өз кезегінде "Өмір, Әлем және барлығы" кітабынан алынған идеяға құрылған. Бұл идея алғашқы сапарында "күрт және себепсіз толыққанды жоғалуға" ұшыраған сәнді жолаушылар кемесі туралы. "Өмір, Әлем және барлығы" кітабының кейіпкері – Аууубагер, Адамстың "Шекті салам" кітабының кейбір алғашқы басылымдарында кездесетін "Шыңғысханның жеке өмірі" атты қысқа әңгімесінде де пайда болады.

Жарияланған радио сценарийлері

Дуглас Адамс пен Джеффри Перкинс бірлесіп "Галактикаға жолдама: түпнұсқа радио сценарийлері" атты еңбекті жазды, ол алғаш рет 1985 жылы Ұлыбритания мен АҚШ-та жарық көрді. 1995 жылы сценарий кітабының он жылдық мерейтойлық басылымы, ал 2003 жылы алғашқы радио сериясының жиырма бес жылдық мерейтойлық басылымы жарыққа шықты. 2004 жылғы сериалды Above The Title Productions өндірді, ал сценарийлер 2005 жылдың шілдесінде әрбір эпизодқа арналған өндіріс ноталарымен бірге жарияланды. Бұл екінші радио сценарий кітабы "Галактикаға жолдама: радио сценарийлері – үшінші, қиындық және ең маңызды кезеңдер" деп аталады. Дуглас Адамс негізгі автор ретінде көрсетілген (өйткені ол түпнұсқа романдардың авторы), ал кіріспе сөз Саймон Джонсқа, алғы сөздер продюсер мен режиссерге, ал актер құрамының басқа мүшелерінен қосымша кіріспе жазбалары бар.