Кіріспе
1987 жылы Дуглас Адамстың "Дирк Гентлидің тұтас детективтік агенттігі" романы 1987 жылы ағылшын жазушысы Дуглас Адамс жазған әзіл-қалжың детективтік роман. Автор кітаптың мұқабасында оны "керемет детективтік, әуесқойларға қорқыныш сыйлайтын, кім жасады, уақыт саяхаты, романтикалық, музыкалық комедиялық, эпикалық туынды" деп сипаттаған. Романнан кейін "Жанның ұзақ қараңғы шай уақыты" атты жалғасы жарық көрді. Басты қайта оралатын кейіпкерлер – Дирк Гентлидің өзі, оның хатшысы Дженис Пирс және сержант Гилкс. Адамс тағы бір роман, "Күдіктің лососін" жазуға кірісіп, оны серияның үшінші кітабы ретінде басылымға дайындауды жоспарлаған, бірақ оны аяқтамай дүниеден озды. 2007 жылдың қазан айынан бастап BBC Radio 4 арнасында алты бөлімдік бейімделуі көрсетілді. 2008 жылдың қазан айынан бастап жалғасы негізінде екінші серия көрсетілді. 2010 жылы BBC Four телеарнасы үшін жасалған бейімделу романдағы кейіпкерлер мен шағын сюжеттік элементтерді пайдаланып, жаңа оқиға құрды, ал 2016 жылы BBC America арнасы үшін жасалған бейімделу кітаптардың жалғасы болды.
Dirk Gently's Holistic Detective Agency is a humorous detective novel by English writer Douglas Adams, published in 1987. It is described by the author on its cover as a "thumping good detective ghost horror who dunnit time travel romantic musical comedy epic". The book was followed by a sequel, The Long Dark Tea Time of the Soul. The recurring major characters are the eponymous Dirk Gently, his secretary Janice Pearce and Sergeant Gilks. Adams began work on another novel, The Salmon of Doubt, with the intention of publishing it as the third book in the series, but died before completing it. A BBC Radio 4 adaptation of six episodes was broadcast from October 2007. A second series based on the sequel was broadcast from October 2008. A 2010 television adaptation for BBC Four borrowed some of the characters and some minor plot elements of the novel to create a new story, and a 2016 television adaptation for BBC America served as a continuation of the books.
Жазу
Романның бастауы Адамс жазған екі «Доктор Кто» сериалында болды: «Өлім қаласы» (онда бір шетелдік адамзатты жою арқылы тарихты өзгертуге тырысады) және әсіресе тоқтатылған «Шада» сериалы, ол алғаш рет жүздеген жылдар бойы Кембридж профессоры Хронотисті таныстырады. Ол ғасырлар бойы Кембридж колледжінде өмір сүріп, жұмыс істеп келеді, көзге түспейді (көлікшілердің өте ұқыпты екеніне ризашылықпен назар аударады). «Шадада» Хронотистің ұзақ өмір сүруі оның Уақыт Лорды болуымен байланысты, ал оның уақыт машинасы – ТАРДИС-тің ерте үлгісі. Адамс «Дёрк Джентли» үшін «Доктор Кто» сериалынан осы ерекше элементтерді алып тастады. «Шада» өндіріс ереуіліне байланысты аяқталмай тоқтатылды, кейін VHS форматында шығарылды, онда Том Бейкер түсірілмеген бөлімдерді баяндады. 2017 жылы осы оқиға анимациялық түрінде жарық көрді және DVD форматында шығарылды. Романның бірнеше элементі Адамстың университеттегі жылдарынан шабыт алды. Мысалы, бір сюжеттік желі Ричард Макдаффтың пәтеріндегі баспалдаққа тығырылып қалған диванды жылжытуды қамтиды; оның есептеулеріне сәйкес, оны алып тастау ғана емес, ол қалай сонда пайда болғанын түсіндіру де мүмкін емес. Дуглас Адамс Кембридждегі Сент-Джонс колледжінде оқыған кезде осыған ұқсас жағдай болды. Үшінші ауланың өзенге қараған бөлмелеріне баспалдақтар жөндеуден өткен кезде жиһаз орналастырылды. Баспалдақтар аяқталғаннан кейін, дивандарды бөлмелерден шығару мүмкін емес екені анықталды, және олар ондаған жылдар бойы сонда қалды. «South Bank Show» бағдарламасы Адамстың Хронотистің бөлмелерін университеттегі үшінші курста өзі тұрған бөлмелер үлгісінде жасағанын көрсетті. Сол сияқты, Ричардтың Macintosh компьютерлері мен синтезаторлармен толған бөлмесі Адамстың жеке пәтеріне (Hi Fi Choice журналы барып, суретке түсірген) ұқсас болды. Спутникте естілетін Бахтың музыкалық шығармасы – «Ach bleib bei uns, Herr Jesu Christ», «Bleib bei uns, denn es will Abend werden» кантатасынан, BWV 6 (сонымен қатар орган хоры BWV 649). Адамс бұл өзінің жеке «абсолютті түрде керемет» музыкасы екенін және оны «қайта-қайта тыңдағанын, әйелімді толығымен ақылдан шығарғанын» айтты, «Дёрк Джентлидің Холистикалық детективі» романын жазғанда.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Роман тозақтық, жаңбыр сулаған, өмірдің барлық түрінен бос пейзажда басталады. Оның жалғыз ерекшелігі - барлық жерде бар балшықтан шығып тұрған мұнара тәрізді нысан. Мұнара түсініксіз себептермен жарылады. Содан кейін әңгіме Электрлік Монахтың көзқарасына ауысады - "Сені әлем сенуді күткен барлық нәрселерге сену" деген міндетпен жұмыс істеу үшін құрылған еңбекті үнемдейтін құрылғы. Алайда, бұл Монах қателікпен айналысады, жаңа сенімдерді кездейсоқ түрде қабылдап, тастап кетеді. Сондықтан оның жаратушылары оны жылқысымен бірге шөл далаға тастап кетті. Қақпа жартастан пайда болады да, Монах оның ішінде өтеді. Кембриджте компьютерлік программист Ричард Макдафф өзінің бұрынғы колледжіне, ойдан шығарылған Сент-Седдке, өзінің студенттік мұғалімі Урбан "Рег" Хронотистің шақыруымен Лондоннан келді. Сэмюэл Тейлор Колридж құрметіне өткізілген түскі ас кезінде Ричард өзінің сүйіктісі Сьюзанның ағасы Гордон Уэй үшін қалай жұмыс істегенін түсіндіреді. Рег та қатысып отырған кішкентай қыздың игілігі үшін сиқырлы трюк жасайды, ол үстелден күміс тұздықты жоғалтады, тек ол Грекияда демалыс кезінде қыз тапқан екі жүз жыл бұрынғы құмыраға енгізілген. Олар сондай-ақ Кольридждің "Кубла хан" өлеңін оқып береді, ал баяндамашы өлеңнің "екінші, және мүлдем жат бөлігіне" сілтеме жасайды. Тамақтан кейін Ричард Реджке өзінің пәтерінде қосылады, содан кейін екеуі ванна бөлмесінде құпия түрде жылқы пайда болғанын біледі. Рихард сол күні кешке Сюзанды өзімен бірге алып келуге ниеттенгенін, бірақ мүлдем ұмытып кеткенін есіне алады. Ол өзінің елге үйіне бара жатып, Сьюзанның телефонына ұзақ хабарлама қалдырып, машинасының багажында жасырынған көлеңкелі тұлғадан атылады. Өлгенін және арбаға айналғандығын түсінген Гордон айналасындағы заттармен, оның ішінде әлі де қосылған және хабар тарататын ұялы телефонымен жұмыс істеуге тырысады. Алайда ол Сьюзанға қоңырау шалуды кездейсоқ тоқтатудан басқа ештеңе жасамайды. Есіктен өткен соң, Монах пен оның аты Редждің пәтерінде болған. Колледждің аумағын аралап жүргенде, Монах қақпашымен кездеседі, ол оған "жүр" дейді. Монах нұсқауды орындағысы келіп, Гордон көліктің багажына жасырынды. Гордонның атылғанға деген "реакциясын" түсінбей, яғни, өлмей жатып, ол қателескен шығар деп уайымдап, Монах Гордонның жеке құжатын, кілттерін және денесін басқа бір берік сенімге ұмтылу үшін ел үйіне алып кетеді. Оның ерекше мінез-құлқы ақырында оны полицияға әкеледі. Сонымен қатар, Ричард Сьюзанның телефонына хат жазып, қатты кешірім сұрайды да, сол жексенбіде онымен бірге демалысқа барамын деп уәде береді. Алайда ол жұмыс мерзімі жақындағандықтан, бұл уәдесін орындай алмайтынын түсінеді. Содан кейін ол Сьюзанның пәтеріне кіріп, оның телефонынан таспаны алып тастайды. Ол терезеден кірген соң, телефон шырылдады. Шақырушы Ричард Кембриджде экцентрикалық Дирк Джелли деп білетін адам, ол заңмен қиындықтар туғызбау үшін қазір "Генли" деген тегін қолданады. Ричардтың ұрлық жасағанын көрген Дирк Ричардқа бірнеше минуттан кейін пицца ресторанында кездесуді тапсырады және қолын қояды. Ричардты өкіну хилі билеп, таспаны автоматқа қайтарады. Сөйтіп, Сюзан үйіне келіп, оның танысы Майкл Уэнтон Уикспен бірге болады. Майкл, бай баспа магнатының ұлы, әкесі қайтыс болғаннан кейін Fathom журналының редакторы лауазымынан босатылды; ол өзінің мұрагері Алистер Росқа қатты ренішпен қарайды. Майкл кеткеннен кейін Ричард Сьюзаннан кешірім сұрайды, ол оны кешіреді. Ол сондай-ақ, оны тыңдамай-ақ, телефондан алынған таспаны береді, оны Гордонның хатшысына транскрипция үшін беруін сұрайды. Келесі күні Пицца ресторанында кездесуге бара алмай, Ричард Диркті телефон кітапшасынан іздеп, Дирк Гентлидің тұтас детективтік агенттігінің жарнамасын табады. Ол агенттік кеңсесіне барады, онда Дирк өзінің детективтік әдістері "барлығының өзара байланысына" негізделгенін түсіндіреді. Содан кейін Дирк досына Гордонның құпия жағдайда өлгенін айтады және Ричардты гипноздан өтіп, кешіндегі оқиғаларды сипаттауға көндіреді. Дирк әсіресе сиқырлы трюк туралы алаңдайды, ол, оның айтуынша, мүлдем мүмкін емес, сонымен қатар Ричардтың Сьюзанның пәтеріне кіру туралы ерекше шешім қабылдады. Ол Ричардтың айналасында болып жатқан оқиғалардың арасында байланыс болуы керек деп санайды. Екі адам Кембриджге Реджмен сөйлесуге барады. Сөйтіп, ол өзінің құпиясын айтады: ол адам емес, бірақ өзінің шығу тегін ұмытып кеткен өте ескі адам. Оның п...
Әдеби мәні және қабылдануы
Джон Николсон The Times газетінде кітапты қарап шығып, оның "керемет есімдік" екенін жазды, бірақ оның коммерциялық әлеуетіне күмәнді болды. The Sunday Times газетінің авторы Остин МакКертейн 1988 жылы қағаз түріндегі басылымды қарап, оның "Галактикадағы автостопшының" (Hitchhiker's) дәл сондай екенін және "космостық саяхат кейде тым созылған, бірақ жанкүйерлерді көңілі қалдырмайды" деді. Кітап 1987 жылы Ұлыбританияда ең көп сатылған 9-шы кітап болды. J. Майкл Капарула Дирк Джентлидің Холистикалық детективтік агенттігін Space Gamer/Fantasy Gamer No. 84 журналында қарастырды. Капарула "Жазу стилі әзілге толы және өте британдық, ал романның ерекше рухы Руди Раккердің математикалық комедияларын еске салады. Адамс үшін бұл жақсы өзгеріс, оның таланты "Галактикадағы автостопшының" шеңберінен де асып түсетінін көрсетеді" деп бағалады. Осы роман Адамстың белгілі ғалым Ричард Докинспен танысуына себеп болды. Докинс түсіндіргендей: "Мен оны бітіргеннен кейін бірден бірінші бетке қайтып, қайтадан оқыдым – мен мұны өмірімде тек бір рет жасадым, және оған туралы хат жаздым. Ол менің кітаптарымды ұнататынын айтып, Лондонға үйіне шақырды". Адамс кейінірек Докинсті үшінші әйелі, актриса Лалла Уордпен таныстырды, ол "Доктор Кто" сериалындағы Романа рөлімен танымал. Оның бағдарламадағы алғашқы сериалдарының бірі Адамс жазған "Өлім қаласы" болды, ол романмен кейбір сюжеттік элементтерді бөліседі.
Бейімделулер
1992 жылдың 5 қаңтарында Дирк Джентли, Ричард Макдафф, Дирктың хатшысы және Электрлік Монах британдық өнер деректі сериясының Дуглас Адамс эпизодында пайда болды. Майкл Байвотер Диркті, ал Пол Ширер Ричард пен Моникті ойнады. Сондай-ақ, "Галактикаға жол көрсетуші" кітабындағы кейіпкерлер де көрсетілді, оларды бастапқы телесериал актерлері ойнады. Кітап Дирк ретінде сахналық қойылымға бейімделді және 2005 жылы Дуглас Адамстың кейбір жанкүйерлері алғашқы кітапқа негізделген әуесқой радио сериясын шығарды. Олардың күш-жігері Дуглас Адамс Континуум веб-сайтында басталды және үйлестірілді. Үш эпизод аяқталды. Радио хабарларын таратудан басқа, Дуглас Адамс аудиокітап нарығы үшін алғашқы романының қысқаша және қысқаша оқылуын жазды.
Радио
2007 жылдың 26 қаңтарында BBC Radio 4 Above the Title Productions компаниясына Дуглас Адамстың Дирк Джентли кітаптарының он сегіз 30 минуттық бейімделуін тапсырды (соның ішінде The Long Dark Tea Time of the Soul және аяқталмаған The Salmon of Doubt), алты сериядан тұратын үш серияда. Бірінші серия 2007 жылдың 3 қазанында басталды және Гарри Энфилд Дирк, Билли Бойд Ричард, Оливия Колман Дженис, Джим Картер Гилкс, Эндрю Сакс Рег, Фелисити Монтеггу Сьюзан, Роберт Дункан Гордон, Тоби Лонгворт Монах, Майкл Фентон Стивенс Майкл, Эндрю Секомб, Джон Гловер, Джеффри Холланд, Уэйн Форестер және Тамсин Хитли рөлдерін ойнады. Дирк Гентлидің тұтас детективтік агенттігінің сценариін режиссер болып табылатын Дирк Маггс және Джон Лэнгдон жазды. Шоудың продюсерлері - Маггс және Джо Уилер. Алдыңғы Hitchhikers сериясында сияқты, CD нұсқасында едәуір кеңейтілген эпизодтар бар. Радио адаптациясы мен кітап арасында бірқатар құрылымдық және егжей-тегжейлі айырмашылықтар бар, көбінесе алты жарты сағатқа бөлінген оқиғаның түсінуіне көмектеседі. Дирк Маггс Above the Title Productions компаниясынан Perfectly Normal Productions атты жеке продюсерлік компаниясын құрған кезде бөлініп кетті, сондықтан жоба ешқашан аяқталмаған және The Salmon of Doubt радио сериясы әлі де жасалмаған.
Комикстер
Картинист Рей Фризен алғашқы романының лицензиясыз комикстік бейімделуін кітап баяндамасы үшін жасады. Бірнеше жылдан кейін, 2004 жылы, ол 18 бетті веб-комик ретінде онлайн жариялады. IDW Entertainment және Ideate Media Дирк Джентлиді шектелген комикс сериясына және кейіннен BBC America үшін американдық телесериалға бейімдеді. Комикстер сериясының премьерасы 2015 жылдың мамыр айында өтті.
Теледидар
Дирк Джентлидің кітаптары мен кейіпкерлеріне негізделген екі телесериал болды. Алғашқы телесериал, "Дирк Джентли", кейіпкердің қатысуымен 2009 жылы өткен "Hitchhiker's Guide to the Galaxy" іс-шарасы мен алтыншы "Hitchhiker's" кітабының жарық көрген кезінде жарияланды. Адамстың мұрагерлік құқығын қорғайтын әдеби агент Эд Виктор "Дирк Джентлидің Барлықша детективтік агенттігі" романының теледидарға бейімделуін жоспарлап отырғанын хабарлады. Стивен Манган Джентли рөлін, Даррен Бойд Макдаф рөлін, ал Хелен Баксендейл Сьюзан рөлін сомдады. Ол 2010 жылдың 16 желтоқсанында BBC Four телеарнасында көрсетілді. Бір сағаттық пилоттық серия жақсы қабылданып, одан кейін тағы үш эпизодқа тапсырыс берілді. Бұл эпизодтар 2012 жылдың наурыз айында BBC4 арнасында көрсетілді. Екінші телесериал, "Дирк Джентлидің Барлықша детективтік агенттігі" 2016 жылдың қаңтар айында шықты. BBC America 18 эпизодты шығарды, онда Сэмюэл Барнетт Дирк Джентли, Элайджа Вуд Тодд Бротцман, Ханна Маркс Аманда Бротцман және Джейд Эшете Фара Блэк рөлінде ойнады. 2020 жылдың шілдесінен бастап Hulu стриминг сервисінде қолжетімді.