Кіріспе

1992 жылы шыққан Даглас Адамстың ғылыми-фантастикалық романы Mostly Harmless – «Галактикалық саяхатшының нұсқаулығы» сериясының бесінші кітабы. Бірінші басылымның мұқабасында бұл кітап «Көшіп-қонушылардың көбейіп бара жатқан дәл емес аталатын трилогиясының» бесінші кітабы деп көрсетілген. Бұл Адамстың «Галактикалық саяхатшының нұсқаулығы» сериясы бойынша жазған соңғы кітабы және оның өмірінде жарық көрген соңғы кітабы.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Артур Дент өзінің қыз жолдасы Фенчерчпен Галактиканы аралап көргісі келеді, бірақ ол гиперғарышқа секіру кезінде жоғалады, себебі ол Галактиканың тұрақсыз секторынан шыққан. Күйзеліске ұшырап, Артур өз саяхаттарын қаржыландыру үшін дене тіндерінің/сұйықтықтарының үлгілерін пайдалана отырып, галактиканы саяхаттауды жалғастырады, ол Ставромула Бетаға барғанға дейін қауіпсіздігіне сенімді, ол болашақта аталған планетада Аграджагтың біреуін өлтірген. Бір сапар кезінде ол Ламуэлла планетасына қалады және жергілікті тұрғындарға сэндвич жасау үшін қалуға шешім қабылдайды. Осы арада Форд Префект "Ауылбасарлар нұсқаулығының" кеңсесіне оралады және баспаның "Мегадодо" баспасы "ИнфиниДим" компаниясымен, Вогондармен бірге сатып алынғанын біледі. Өмірінен қорқып, ол ғимараттан қашып кетеді, жол бойы әлі жарияланбаған, сезімтал "Hitchhiker's Guide Mk. II" нұсқаулығын ұрлайды. Ол Жетекшіні өзіне, Артурға, қауіпсіз сақтауға жібергеннен кейін жасырынып қалады. Ламуэллада Артур Трилианның жасөспірім қызы Рэндом Дентті көргеніне таңғалады. Триллиан балалы болғысы келгенін және ол таба алған жалғыз адам ДНК-сын пайдаланғанын, сондықтан Артур Рэндомның әкесі екенін айтады. Ол Артурмен бірге Рэндомды тастап, галактикааралық репортер ретінде мансабын жалғастыруға мүмкіндік береді. Рэндом Артур мен Ламуэлладағы өмірден ренжіді; Фордтың Артурға жіберген пакеті келгенде, ол оны алып, Жетекшіні табады. Жетекші Форд Артурды іздеп планетаға келгеннен кейін Фордтың кемесімен планетадан қашуға көмектеседі. Рэндомды, Жетекшіні және Фордтың кемесін жоғалтқанын байқаған екеуі Ламуэлладан кетіп, Жерге баратын жолды табады, онда Рэндом да Триллианды табуға барады деп күдіктенеді. Форд Жетекшінің оқиғаларды манипуляциялауына алаңдаушылық білдіріп, оның "Фильтрленбеген қабылдауына" назар аударған және оның күші мен түпкілікті мақсатынан қорқады. Журналист Триша Макмиллан - бұл Трилианның нұсқасы, ол басқа Жерде өмір сүреді, бірақ Зафод Библброкстің ғарышқа саяхаттау ұсынысын қабылдамады. Оған Жерден тыс бір түр, Гребулондар жақындады, олар Күн жүйесіндегі жаңадан ашылған оныншы планета Руперт планетасында операция базасын құрды. Алайда, олардың кемесінің зақымдануына байланысты, олар компьютерлік өзекшелерінің көпшілігін және естеліктерін жоғалтты, жалғыз құтқаратын нұсқаулар Жермен қызықты нәрсені байқау болып табылады. Олар Трисиядан Руперт үшін астрология карталарын бейімдеуге көмектесуін сұрайды, ал ол оларға сұхбат беруге рұқсат береді. Ол олардың өтінішіне жауап береді және сұхбатты жүргізеді, бірақ алынған кадрлар жалған болып көрінеді, егер олар хабарландыруға жіберілсе, оның беделіне нұқсан келеді деп қорқады. Ол Лондонның ортасына қонған ғарыш кемесінің репортажын жазу үшін кадрларды монтаждаудан шақырылады. Трисия оқиға орнына келгенде, Рэндом кемеден түсіп, оған айқайлай бастайды, Трисияны анасы деп қате қабылдайды. Артур, Форд және Трилиан келіп, Трисияға Рэндомды тыныштандыруға көмектеседі. Олар оны ғарыш кемесін қоршап тұрған хаостан алып шығып, барға алып барады. Триллиан топқа Гребулондар өз тапсырмасынан шаршап, Жерді жоятындықтарын ескертуге тырысады. Рэндом өзінің кемесінен алған лазерлік қаруы арқылы талқылауды бұзады. Артур, әлі де өлмейтініне сеніп, Рэндомды тыныштандыруға тырысады, бірақ ол алаңдаушылыққа ұшырап, қаруды атуына себеп болады, бұл барда үрей туғызады. Артур жарылыстан зардап шеккен адамға көмектеседі, ол "Ставро Мюллер – Бета" атты бардың аты жазылған отты қорапты тастайды және Артур бұл Аграджагтың соңғы өлімінің көрінісі екенін түсінеді. Ол Фордтың оқиғаның бұрылысына қатты күліп жатқанын көріп, "ауқымды тыныштық сезімін" сезінеді. Гребулондар Жерді жояды, егер ол астрологиялық карталардан алынып тасталса, олардың гороскоптары жақсарады деп санайды. Бұл Vogons Guide Mk-ті жасағандығы туралы мәлімет. II. Уақыт оқиғаларын басқару арқылы өздерінің қалаған нәтижелеріне қол жеткізу. Нәтижесінде, Жердің барлық нұсқалары барлық шындықтарда жойылады, бірінші романда берілген қирату бұйрығын орындайды. Миссиясы орындалған соң, Жетекші түкке де жетпей құлады.

Атау

Атауы, серияның басында Артур Денттің «Галактикаға жолдамада» Жер туралы жазбаның толығымен «Зыянсыз» деген сөзден тұратынын білгендегі әзілден туындаған. Оның досы, Жолдаманың авторы Форд Префект, келесі басылымда Фордтың соңғы 15 жыл бойы зерттеген Жер туралы мақала жарияланатынына сендіреді, бірақ оны ғарыштық шектеулерге байланысты қысқартуға тура келген, десе де жақсарту болады. Бірақ ол кейін мақаланың жаңа нұсқасында жай ғана «Көбінесе зиянсыз» деп жазылатынын мойындайды. Форд Жердегі өмір мен ойын-сауық туралы толық жазба жазған, бірақ Жолдама редакторы оны «Зыянсыз» деп қысқартқан. Кейіннен, серияда Форд Жер туралы жазбаның өзінің барлық түпнұсқа материалдарын қамтитындай жаңарыптыр дегенді білгенде таңғалады, бұл оны галактиканы автостоппен шарлап, «Соңғы сәтте, барлығына рахмет» кітабындағы Артурмен басқа Жерде кездесуге итермелейді.

Қабылдау

Серияның бұрынғы кітаптарынан өзгеше, "Көбінесе зиянсыз" кітабына сыншылар әртүрлі пікір білдірді, оның қараңғырақ тонға ие екенін атап өтті. Николас Лезард The Guardian газетінде: "Мен "Көбінесе зиянсыз" сияқты мұңды комедиялық ғылыми-фантастикалық туынды бар екеніне күмәнданамын" деп жазды. The Independent басылымы: "Көбінесе зиянсыз" кітабында ежелгі Дуглас Адамстың барлық өткірлігі мен тапқырлығы сақталған, бірақ бұрынғы "Галактикадағы саяхатшы" кітаптарындағыдай түйіндері толық байланыспаған" деген қорытынды жасады. Дэвид Эдельман Балтимор Evening Sun газетінде: "Бұл шатақтың ішінде хаостық әлемде өмір сүруді үйрену туралы бір моральдық сабақ жатыр. Алайда, Адамстың маңызды ойларды жеткізу шеберлігі, оның ақылға сыймас нәрселерді ойлап табу шеберлігімен салыстырғанда, мүлдем төмен деңгейде, сондықтан бұл идея көміліп қалды" деп жазды. Адамс "The Salmon of Doubt" журналында берген сұхбатында осы кітаптың тонына наразы екенін білдірді, оны жеке мәселелерге байланыстырды: "Мен толыққанды аянышты жылды өткіздім, себептерін айқындағым келмейді, және осы жағдайдың фонында кітап жазуға тырыстым. Ал, болжаңыз, кітап өте мұңды болды!"

Радио

Дирк Маггс кітапты радио сериясының "Ең керемет кезеңі" ретінде бейімдеді және ол 2005 жылдың маусым айында эфирге шықты. Радио нұсқасында бұрынғы оқиғаға қосылған жаңа, көтеріңкі аяқталу бар. Жер жойылғаннан кейін, бұрынғы сериядағы Бабил балығының сипаттамасы қосымша бөліммен қайта ойнатылады, онда дельфиндер мен Бабил балықтары таныс екені, ал дельфиндердің мүмкіндік кеңістігінде саяхаттау қабілеті ("Галактикаға жол көрсетуші" және "Соңғы қоштасу, барлық балықтарға рахмет" кітаптарында алғаш айтылған және кеңейтілген) Бабил балығында да бар екені айтылады. Аяқталу кезінде Форд дельфиндердің осы дағдыны Бабил балығынан үйренгенін, ал олар оның орнын білу үшін жақсы кештеу орнын көрсеткенін түсіндіреді. Барлық басты кейіпкерлердің құлақтарында Бабил балықтары бар, олар Жердің жойылған сәтінде оларды құтқарып, Ғаламның соңындағы мейрамханаға жеткізеді. Фенчурчтың жоғалып кеткен кезде осында келгені және Артурдың келуін асыға күткені де белгілі болады. Кейіпкерлер Марвинмен қайта табысады және мейрамханадан тыс (және Марвин жұмыс істейтін тұрақтан тыс) дельфиндердің соңғы бағыты – көк лагуналардың шексіз тізбегі бар екені анықталады. Сериал Артурдың Фенчурчтен: "Менімен бірге ұшасың ба?" деп сұрауымен және оның: "Әрқашан" деген жауабымен аяқталады. CD-дегі нұсқада одан да ұзақ баламалы аяқталулар жиынтығы бар, оның ішінде он екінші радио эпизодынан кейінгі оқиғалар (Артур Дент пен Линтилламен) және Артур Дент пен Фенчурчтың мырза Проссерге қарсы тұрған балама Жері бар.

Аудиокітап

Романның толық көлемді аудиокітап жазбаларының саны төрт. 1992 жылы Адамс өзі бір нұсқасын жазды, кейіннен ол АҚШ-та New Millennium Audio баспасынан қайта шығарылды және Ұлыбританияда BBC Audiobooks арқылы қолжетімді болды. 2006 жылы 2005 жылғы фильмде Артур Дент рөлін ойнаған актер Мартин Фриман аудиокітаптың жаңа нұсқасын жазды. Бұл бес кітабастың ішінде Стивен Мур оқыған қысқартылған нұсқасы бұрын шықпаған жалғыз кітап. Сонымен қатар, Көзі нашар және дене мүмкіндігі шектеулі адамдарға арналған Ұлттық кітапхана қызметі 1993 жылы Джордж Гидалл Шапироның оқыған нұсқасын 4 тректі кассеталық таспада шығарды.