Кіріспе
Американдық ғарышкер, қазақстандық заңмен адам өлтіргені үшін сотталған (1956 жылы туған)
Джеймс Дональд Халселл-кене (1956 жылдың 29 қыркүйегінде туған) – АҚШ Әуе күштерінің отставкадағы офицері, бұрынғы NASA ғарышкері. Бес ғарыш шаттл миссиясына қатысқан тәжірибелі ғарышкер 2016 жылы болған жол апатының салдарынан 2021 жылы екі адамды өлтіру және екі адамға дене жарақаттары келтіру қылмыстары бойынша өзін кінәлі деп мойындады. 2024 жылдың қазіргі күніне дейін ол Алабама штатында түрмеде отыр. Лиза Новактан кейін түрмеде отырған екінші американдық ғарышкер ол.
Ерте өмір және білім
Джеймс 1956 жылы Дон мен Жан Халселл отбасында дүниеге келді. Ол Луизиана штатының Батыс Монро қаласында өсті және 1974 жылы Батыс Монро орта мектебін бітірді. Кейін 1978 жылы АҚШ Әуе күштері академиясын ғылым бакалавры дәрежесімен аяқтады. Хэлселл 1983 жылы Троя университетінен басқару саласында ғылым магистрі дәрежесін, ал 1985 жылы Әуе университетінің Әуе күштері технология институтынан ғарыш операциялары саласында магистр дәрежесін алды.
Әскери мансап
1978 жылы АҚШ Әуе күштері академиясын бітірді, ал 1979 жылы Миссисипи штатындағы Колумбус әуе күштері базасындағы ұшқыштарды даярлау курсын аяқтады. F-4 ұшқышы, конвенциялық және ядролық қаруларды жеткізуде біліктілік алған ол 1980 жылдан 1981 жылға дейін Невада штатының Лас-Вегас қаласындағы Неллис әуе күштері базасында, ал 1982 жылдан 1984 жылға дейін Джорджия штатының Валдоста қаласындағы Муди әуе күштері базасында қызмет етті. 1984–1985 жылдары Огайо штатының Дейтон қаласындағы Райт-Паттерсон әуе күштері базасындағы Әскери-әуе күштері технология институтында аспирантурада оқыды. Содан кейін Калифорниядағы Эдвардс әуе күштері базасындағы Әскери-әуе күштерінің сынақ пилоттары мектебіне қатысты. Келесі төрт жыл бойы F-4, F-16 және SR-71 ұшақтарында сынақ ұшуларын жүргізді. Хэлселл 2004 жылдың шілдесінде Әуе күштерінен зейнетке шықты.
NASA мансабы
1990 жылдың қаңтар айында НАСА таңдаған Халселл 1991 жылдың шілдесінде ғарышкер болды. Бес рет ғарышқа ұшқан Халселл 1250 сағаттан астам уақыт өткізді. Ол STS 65 (8–23 шілде, 1994 ж.) және STS 74 (12–20 қараша, 1995 ж.) миссияларының ұшқышы болды, ал STS 83 (4–8 сәуір, 1997 ж.), STS 94 (1–17 шілде, 1997 ж.) және STS 101 (19–29 мамыр, 2000 ж.) миссияларын басқарды. 1998 жылдың ақпаннан тамызға дейін ол Ресейдегі Стар-Сити қаласында Юрий Гагарин атындағы космонавттарды даярлау орталығында НАСА операциялар директоры қызметін атқарды. Халселл 2000 жылдың шілдесінен 2003 жылдың қаңтарына дейін Флоридадағы Кеннеди ғарыш орталығында шаттл ұшыруын келістіру жөніндегі менеджер болып жұмыс істеді. 2014 жылдың желтоқсанында Лос-Анджелес округінің жоғарғы соты судьясы оны 60 айға сынаққа жіберді, бұл ретте ол алкоголь немесе есірткі ішіп көлік жүргізуге және кез келген есірткі, алкоголь немесе химиялық сараптамадан өтуге міндетті болды. Оның мас күйде болғаны айтылды, тергеушілер ол тұрған мотельдегі бөлмеден бос шарап бөтелкесі мен ұйқы таблеткаларының бумасын тапты. 2017 жылдың маусым айында жоспарланған алғашқы сот отырысы Халселлдің адвокаттары мен мемлекеттік адвокаттар келісімге келуге тырысқандықтан кейінге шегерілді. 2020 жылдың қаңтарында судья прокурорларға Халселлдің бұрынғы маскүнемдік айыбы туралы қазылар алдында айтуға рұқсат бермеді. Сот адвокаттың отбасындағы қайғылы оқиғаға байланысты кейінге қалдырылды және 2020 жылдың 3 тамызына қайта белгіленді. 2021 жылдың 27 мамырында Халселл Джеймс пен Парлердің өліміне қатысты екі адамды өлтіргеніне мойындады, сондай-ақ Джеймстің әкесі мен оның қатынына келтірген жарақаттары үшін екі жарақат салуға мойындады. Мойындау Таскалузадағы судья алдында жасалды, және Халселл дереу қамауға алынды.
Марапаттар
1989 жылы Хальселлге Калифорния штатындағы Эдвардс әуе базасындағы Әскери-әуе күштерінің сынақ пилоттары мектебінде үздік ұшқыштық және академиялық көрсеткіштері үшін Литен сыйлығы табысталды. Ол 1995 және 1996 жылдары екі рет Қорғаныс еңбегі үшін медальмен марапатталды. 1998 жылы Ерекше ұшқыштық кресімен, 2001 жылы NASA-ның еңбегі үшін медалімен, 2002 жылы NASA-ның үздік басшылық медалімен марапатталды. Сонымен қатар, ол 1994, 1995, 1997 және 2000 жылдары NASA ғарыш ұшуының төрт медаліне ие болды.