Кіріспе
Америкалық астронавт, химик және АҚШ Әскери-теңіз күштері офицері (1947–1991)
Манли Ланьер "Сонни" Картер кіші, М. Д. (15 тамыз 1947 – 5 сәуір 1991), (капитан, USN), – американдық химик, дәрігер, кәсіби футболшы, әскери-теңіз офицері және авиатор, сынақ ұшқышы және NASA астронавты. Ол STS-33 миссиясына қатысқан.
Ерте өмір және білім
Картер 1947 жылғы 15 тамызда Джорджия штатының Мейкон қаласында Манли Л. Картер мен Элизабет К. Картердің отбасында дүниеге келді, бірақ ол Джорджия штатының Уорнер Робинс қаласын өз туған қаласы деп есептейді. 1965 жылы Мейкон қаласындағы Ланьер орта мектебін бітірді, орта мектепте оқыған жылдары Американың скауттарының 19-шы отрядына, Мейкон қаласындағы топқа белсенді қатысты, онда ол сондай-ақ аға патруль жетекшісі болып қызмет етті – бұл BSA отрядындағы жас жігіт үшін ең жоғары басшылық лауазымы, және оның ең жоғары дәрежесі – Eagle Scout атағын алды. Картер 1969 жылы Атлантадағы Эмори университетінен химия мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін, ал 1973 жылы медицина докторы дәрежесін алды. Эмори университетінде оқыған кезінде Картер Альфа Тау Омега студенттік бауырластығының мүшесі болды. 1973 жылы Эмори университетінің медицина мектебін бітіргеннен кейін Картер Атлантадағы Грейди мемориалдық ауруханасында ішкі аурулар бойынша интернатурадан өтті.
Спорттық мансабы
Картер Эмори университетінде студент кезінде футбол ойнады және жеңіл атлетикамен айналысты. Соңғы курста ол футбол командасының капитаны және ең бағалы ойыншысы атанды. Университеттер аралық спорттық мансабынан өзге, Картер ішкі жарыстарда күрестен чемпион болды. Медициналық институтта оқып жүргенде ол кәсіби футбол ойнады. 1970 жылы ол Солтүстік Америка футбол лигасының (NASL) «Атланта Чифс» командасымен келісімшарт жасады және үш маусым ойнады.
Әскери-теңіз қызметі
1974 жылы Картер АҚШ Әскери-теңіз күштеріне қабылданып, Флорида штатының Пенсакола қаласындағы ұшқыш-дәрігерлер мектебін бітірді. 1-ші және 3-ші теңіз авиациялық қанаттарында ұшқыш-дәрігер болып қызметтен кейін, ол Техас штатының Бивилл қаласында ұшу оқуын жалғастырды және 1978 жылдың 28 сәуірінде Теңіз авиаторы болып тағайындалды. Ол «Форрестал» авианосецінің бас дәрігері болып тағайындалды және 1979 жылдың наурыз айында Аризона штатының Юма қаласындағы Әскери-теңіз күштерінің әуе базасында орналасқан ВМФАТ 101-де F-4 оқуын аяқтады. Содан кейін ол истребитель ұшқышы болып тағайындалды, F-4 Phantom ұшақтарымен Marine Fighter Attack Squadron 333 (VMFA 333) эскадрильясымен MCAS Beaufort, Оңтүстік Каролинада ұшты. 1981 жылы ол VMFA 115 эскадрильясымен бірге USS Forrestal авианосецімен Жерорта теңізінде тоғыз айлық саяхат жасады. 1982 жылдың қыркүйегінде ол АҚШ Әскери-теңіз күштерінің ұшқыштар қару-жарақ мектебінде (TOPGUN) оқыды, содан кейін 2-ші теңіз авиациялық қанатының стандартизация офицері және MCAS Cherry Point, Солтүстік Каролинадағы F-4 ұрысқа дайындығын бағалаушы болып қызмет етті. Содан кейін ол АҚШ Теңіз сынақ ұшқыштары мектебіне түсіп, 1984 жылдың маусымында бітірді. Картер 3000 сағат ұшу тәжірибесіне және 160 авианосецке қонуға ие болды.
NASA мансабы
1984 жылдың мамыр айында NASA таңдаған Картер 1985 жылдың маусым айында астронавт атанды және болашақ Space Shuttle ұшуларының экипаждарында миссия маманы ретінде жұмыс істеуге лайық деп танылды.
Ғарыш шаттл бағдарламасы
Картер Астронавт кеңсесінің Миссияны дамыту бөлімшесінің аспанға шығу қызметі (EVA) өкілі болып тағайындалды, ол STS-33 экипажына іріктелген кезде. STS-33 экипажы 1989 жылғы 22 қарашада түнгі уақытта Флоридадағы Кеннеди ғарыш орталығынан «Discovery» ғарыш кемесімен ұшырылды. Миссия Қорғаныс министрлігінің жүктемелерін және басқа да қосымша жүктемелерді алып жүрді. Жерді 79 рет айналғаннан кейін, бұл бес күндік миссия 1989 жылғы 27 қарашада Калифорния штатындағы Эдвардс әуе базасының 04 нөміріндегі қатты қону жолағына қонды. Картер ғарышта 120 сағат өткізді. Ол қайтыс болған 1991 жылғы сәуір айында Картер STS-42 «Discovery» экипажында бірінші Халықаралық микрогравитациялық зертханасы (IML-1) үшін үшінші миссия маманы болып тағайындалған еді. Оның орнын Дейв Хилмерс басты.
Өлім
Картер 1991 жылғы 5 сәуірде Атлантик-Сюист-Айрлайнс авиакомпаниясының 2311 рейсі Грузия штатының Брансуик қаласында апатқа ұшырап қаза тапты. Ол NASA үшін сапарлап жатқан коммерциялық ұшақта болды. Оның әйелі Дана және екі қызы Оливия Элизабет (1974 жылғы 27 мамырда туған) және Мередит Корвет (1976 жылғы 3 желтоқсанда туған) сол рейсте болған жоқ. Ұшақ апатынан қаза тапқандардың арасында Техас штатының бұрынғы сенаторы Джон Тауэр де болды. Картердің қазасы STS-37 миссиясымен Space Shuttle Atlantis ұшырылған күніне сәйкес келді.
Ұйымдар
Картер АҚШ Әскери-теңіз күштерінің ұшқыш хирургтары қоғамының, Сигма Дельта Пси, Альфа Омега Альфа, Альфа Тау Омега, Теңізшілер корпусы авиация қауымдастығының, Тейлхук қауымдастығының және Эксперименталдық сынақ ұшқыштары қоғамының мүшесі болды.
Мұра
НАСА-ның қызмет барысында қаза тапқан Картердің есімі Флорида штатының Меррит аралындағы Кеннеди ғарыш орталығының келушілер кешеніндегі Ғарыш айнасының естелік ескерткішіне жазылды. Оның есімі ескерткіш алғаш құрылғаннан кейін қосылған бірінші есім болды. Оның қайтысынан кейін, ол әзірлеген оқу тәсілдеріне орай, NASA-ның су астындағы астронавттарды даярлайтын орталығы – Сонни Картердің бейтарап жүзу зертханасы оның атымен аталды. 1989 жылы Эмори университеті оны өзінің Спорттық даңқ залына енгізді. Университет әр жыл сайын оның құрметіне «Сонни Картер» турнирін өткізеді. Эмори университетінің Альфа Тау Омега студенттік қауым үйінің кітапханасында оның есімін еске түсіретін тақта орнатылған, ол осы қауымның мүшесі болған. 1992 жылы ол Грузияның Ұшқыштар даңқы залына енгізілді. 1993 жылы ашылған Джорджия штатының Макон қаласындағы Сонни Картер атындағы бастауыш мектеп Картердің құрметіне аталды. Мектеп ұраны: «Ғаламның шегіне қарай». Америка Құрама Штаттарының Әскери-теңіз күштерінің хирургтары қоғамы (SUSNFS) авиациялық-медициналық қауымдастықтағы байланыс пен бірлескен жұмысты ынталандыру арқылы операциялық күштердің денсаулығын, қауіпсіздігін және әл-ауқатын жақсартуға ең үлкен үлес қосқан үміткерге жыл сайын «Сонни Картер естелік сыйлығын» табыс етеді.