Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық саясаткер, ғарышкер және Айды зерттеуші (1935 жылы туған)
American politician, astronaut and lunar explorer (born 1935)
Харрисон Хаган "Джек" Шмитт (3 шілде 1935 жылы туған) – американдық геолог, бұрынғы NASA ғарышкері, университет профессоры, Нью-Мексико штатынан бұрынғы АҚШ сенаторы және Айға аяқ басқан соңғы тірі адам және әскери авиацияда тәжірибесі жоқ жалғыз адам. 1972 жылдың желтоқсанында «Аполлон-17» ғарыш кемесінің экипажының құрамында Шмитт NASA-ның алғашқы ғалым-астронавт тобының ғарышқа ұшқан алғашқы мүшесі атанды. «Аполлон-17» – «Аполлон» бағдарламасының соңғы миссиясы болғандықтан, ол Айға аяқ басқан он екінші және ең жас адам болды, сондай-ақ Айдан соңғы екінші адам (ол командир Юджин Сернаннан сәл бұрын Ай модуліне кірді). Шмитт Жердің төменгі орбитасынан тысқары ұшқан және Айға барған жалғыз кәсіби ғалым болып қала береді. Ол «Аполлон» бағдарламасын қолдаған геологтар қауымдастығында ықпалды болды және өзінің «Аполлон» миссиясына дайындық бастамас бұрын, Ай бетін зерттеуге таңдалған «Аполлон» ғарышкерлерін оқытқан ғалымдардың бірі болды. Шмитт 1975 жылдың тамызында АҚШ Сенатына Нью-Мексикодан сайлану үшін NASA-дан кетті. 1976 жылғы сайлауда республикалық кандидат ретінде ол демократ Джозеф Монтойяны жеңді. 1982 жылғы сайлауда Шмиттті демократ Джефф Бингаман жеңіп алды.
Harrison Hagan "Jack" Schmitt (born July 3, 1935) is an American geologist, former NASA astronaut, university professor, former U. S. senator from New Mexico, and the most recent living person—and only person without a background in military aviation—to have walked on the Moon. In December 1972, as one of the crew on board Apollo 17, Schmitt became the first member of NASA's first scientist astronaut group to fly in space. As Apollo 17 was the last of the Apollo missions, he also became the twelfth and second youngest person to set foot on the Moon and the second to last person to step off of the Moon (he boarded the Lunar Module shortly before commander Eugene Cernan). Schmitt also remains the only professional scientist to have flown beyond low Earth orbit and to have visited the Moon. He was influential within the community of geologists supporting the Apollo program and, before starting his own preparations for an Apollo mission, had been one of the scientists training those Apollo astronauts chosen to visit the lunar surface. Schmitt resigned from NASA in August 1975 to run for election to the United States Senate as a member from New Mexico. As the Republican candidate in the 1976 election, he defeated Democratic incumbent Joseph Montoya. In the 1982 election, Schmitt was defeated by Democrat Jeff Bingaman.
Ерте өмір және білім
1935 жылы 3 шілдеде Нью-Мексико штатының Санта-Рита қаласында туған Шмит, жақын орналасқан Сильвер-Ситиде өсті және 1953 жылы Батыс жоғары мектебін бітірді. 1957 жылы Калифорния технология институтында геология ғылымдары бойынша бакалавр дәрежесін алды, содан кейін Фулбрайт стипендиаты ретінде Норвегиядағы Осло университетінде геологияны бір жыл бойы оқыды. 1964 жылы Гарвард университетінде геология ғылымдарының докторы ғылымын қорғады, бұл Норвегиядағы геологиялық далалық зерттеулеріне негізделген болатын.
Born July 3, 1935, in Santa Rita, New Mexico, Schmitt grew up in nearby Silver City, and is a graduate of the Western High School (class of 1953). He received a B. S. degree in geology from the California Institute of Technology in 1957 and then spent a year studying geology at the University of Oslo in Norway, as a Fulbright Scholar. He received a Ph. D. in geology from Harvard University in 1964, based on his geological field studies in Norway.
NASA мансабы
1965 жылғы маусымда ғалым-ғарышкерлердің алғашқы тобының мүшесі ретінде НАСА-ға келмес бұрын, ол АҚШ Геологиялық қызметінің Флагстафф, Аризона штатындағы астрогеология орталығында жұмыс істеді. Шмитт таңдалғаннан кейін, ол әуе күштерінің UPT бағдарламасында алғашқы жылын реактивті ұшқыш болуға үйренуге жұмсады. Хьюстонға астронавттар корпусына оралғаннан кейін, ол «Аполлон» экипаждарын Ай орбитасында геологиялық бақылаушылар және Ай бетінде – білікті геологиялық далалық жұмыскерлер болуға даярлауда маңызды рөл атқарды. Әрбір қондыру миссиясынан кейін ол әкелінген ай үлгілерін зерттеуге және бағалауға қатысып, экипажға миссиялық есептерінің ғылыми аспектілеріне көмектесті. Шмитт «CSM» және «LM» жүйелерін жақсы меңгерді. 1970 жылғы наурызда ол ғалым-астронавттардың алғашқысы болып ғарышқа ұшуға тағайындалды, Ричард Ф. Гордон (командир) және Ванс Брэнд (командалық модульдің пилоты) «Аполлон-15» миссиясының резервтік экипажына қосылды. Ұшу кестесі бойынша осы үш адам келесі миссияда – «Аполлон-18»-де негізгі экипаж ретінде ұшуға тиіс болды. Бірақ 1970 жылғы қыркүйекте «Аполлон-18» және «Аполлон-19» миссиялары тоқтатылғанда, «Аполлонды» қолдаған Ай геологтары қауымдастығы Айға кәсіби геологты жіберудің қажеттілігін қатты сезінді және НАСА-ны Шмитті қалған миссиялардың біріне қайта тағайындауға көндірді. Нәтижесінде 1971 жылғы тамызда Шмитт соңғы миссия – «Аполлон-17»-ге тағайындалды, ол Ай модулінің пилоты ретінде Джо Энглді алмастырды. Шмитт 1972 жылғы желтоқсанда командир Джин Сернанмен бірге Айға қонды. Шмитттің айтуынша, ол Жердің «Көк шар» деп аталатын суретін түсірген, ол әлемдегі ең көп таралған фотосуреттердің бірі. Ай бетінде болған кезде, ғарышкерлер корпусындағы жалғыз геолог болған Шмитт «Троктолит 76535» деп аталатын тау жынысының үлгісін жинады, ол «Айдан әкелінген ең қызықты үлгі» деп есептеледі. Басқа ерекшеліктерімен қатар, ол Айдың бір кезде белсенді магниттік өрісі болғанын көрсететін маңызды дәлел болып табылады. Шмитт Сернаннан бұрын Ай модуліне оралғандықтан, ол Ай бетінде соңғы болып серуендеген адамдардың бірі. 2017 жылы Сернан қайтыс болғаннан бері Шмитт – Ай бетінде серуендеген соңғы тірі адам. «Аполлон-17» миссиясы аяқталғаннан кейін Шмитт «Аполлонның» геологиялық нәтижелерін құжаттауда белсенді қатысып, сондай-ақ НАСА-ның Энергия бағдарламасы кеңсесін ұйымдастыру міндетін алды. 2018 жылғы 29 сәуірде оның құрметіне аталған «Шмитт ғарыш коммуникаторы SC 1x» НАСА-ның жартылай қаржыландырған жобасы аясында «Blue Origin New Shepard» экипажының капсуласына орнатылды. Ол ғарышқа алғашқы коммерциялық екі жақты деректерді және Wi-Fi желісін жіберді, сондай-ақ ғарыштан алғашқы коммерциялық «Twitter» хабарламасын жолдады. Салмағы үш фунт болатын бұл құрылғыны Шмитт кеңесші ретінде жұмыс істейтін «Solstar» компаниясы әзірледі және технологиялық демонстрация ретінде Жер бетінен 66 миль биіктікте ұшырды. Құрылғы Смитсоновтың Ұлттық әуе және ғарыш мұражайына қойылды.
Before joining NASA as a member of the first group of scientist astronauts in June 1965, he worked at the U. S. Geological Survey's Astrogeology Center at Flagstaff, Arizona, developing geological field techniques that would be used by the Apollo crews. Following his selection, Schmitt spent his first year at Air Force UPT learning to become a jet pilot. Upon his return to the astronaut corps in Houston, he played a key role in training Apollo crews to be geologic observers when they were in lunar orbit and competent geologic field workers when they were on the lunar surface. After each of the landing missions, he participated in the examination and evaluation of the returned lunar samples and helped the crews with the scientific aspects of their mission reports. Schmitt spent considerable time becoming proficient in the CSM and LM systems. In March 1970 he became the first of the scientist astronauts to be assigned to space flight, joining Richard F. Gordon Jr. (Commander) and Vance Brand (Command Module Pilot) on the Apollo 15 backup crew. The flight rotation put these three in line to fly as prime crew on the third following mission, Apollo 18. When Apollo 18 and Apollo 19 were canceled in September 1970, the community of lunar geologists supporting Apollo felt so strongly about the need to land a professional geologist on the Moon, that they pressured NASA to reassign Schmitt to a remaining flight. As a result, Schmitt was assigned in August 1971 to fly on the last mission, Apollo 17, replacing Joe Engle as Lunar Module Pilot. Schmitt landed on the Moon with commander Gene Cernan in December 1972. Schmitt claims to have taken the photograph of the Earth known as The Blue Marble, one of the most widely distributed photographic images in existence. While on the Moon's surface, Schmitt—the only geologist in the astronaut corps—collected the rock sample designated Troctolite 76535, which has been called "without doubt the most interesting sample returned from the Moon". Among other distinctions, it is the central piece of evidence suggesting that the Moon once possessed an active magnetic field. As he returned to the Lunar Module before Cernan, Schmitt is the next to last person to have walked on the Moon's surface. Since the death of Cernan in 2017, Schmitt is the most recent person to have walked on the Moon who is still alive. After the completion of the Apollo 17 mission, Schmitt played an active role in documenting the Apollo geologic results and also took on the task of organizing NASA's Energy Program Office. On April 29, 2018, the Schmitt Space Communicator SC 1x named in his honor was carried aboard the Blue Origin New Shepard crew capsule in a project partly funded by NASA. It launched the first commercial two way data and wi fi hotspot service in space and sent the first commercial Twitter message from space. The three pound device was developed by Solstar, which Schmitt joined as an advisor, and launched 66 miles above the Earth's surface as a technology demonstration. The device was admitted to the Smithsonian National Air and Space Museum.
Сенаттық мансап
1975 жылы 30 тамызда Шмитт НАСА-дан 1976 жылғы сайлауда Нью-Мексико штатынан АҚШ Сенатына республикашыл ретінде сайлануға түсу үшін кетті. Шмитт он төрт ай бойы сайлау кампаниясын жүргізді, және оның кампаниясы болашаққа бағытталған еді. Сайлауда Шмитт екі мерзім бойы қызмет еткен демократ Джозеф Монтойға қарсы күресті. Ол Монтойяны 57 пайызға 42 пайызбен жеңді. Ол бір мерзім қызмет етті, және ерекше айта келерлік жайт, АҚШ Сенатының Сауда комитетінің Ғылым, технология және ғарыш кіші комитетінің төрағасы болды. 1982 жылы ол екінші мерзімге үміткер болды, ол штаттың бас прокуроры Джефф Бингаманмен бақ сынасты. Бингаман Шмитті жергілікті мәселелерге жеткілікті назар бөлмегені үшін сынады; оның сайлауалды ұраны «Жақында сіз үшін не істеді?» деп сұрады. Бұл, терең экономикалық дағдарыспен бірге, Шмитт үшін тым ауыр болды; ол 54 пайызға 46 пайызбен жеңілді.
On August 30, 1975, Schmitt resigned from NASA to seek election as a Republican to the United States Senate representing New Mexico in the 1976 election. Schmitt campaigned for fourteen months, and his campaign focused on the future. In the election, Schmitt opposed two term Democratic incumbent Joseph Montoya. He defeated Montoya 57% to 42%. He served one term and, notably, was the chairman of the Science, Technology, and Space Subcommittee of the United States Senate Committee on Commerce. He sought a second term in 1982, facing state Attorney General Jeff Bingaman. Bingaman attacked Schmitt for not paying enough attention to local matters; his campaign slogan asked, "What on Earth has he done for you lately?" This, combined with the deep recession, proved too much for Schmitt to overcome; he was defeated, 54% to 46%.
Сенаттық мансабынан кейінгі мансап
Сенаттағы қызметтен кейін Шмитт бизнес, геология, ғарыш және мемлекеттік саясат салаларында кеңесші болып жұмыс істеді. Шмитт Висконсин университетінің (Мэдисон) инженерлік физика пәнінен адъюнкт-профессоры және ай ресурстарын пайдалануды ұзақ жылдардан бері қолдайды. 1997 жылы ол Interlune InterMars бастамасын ұсынды, оның мақсаттарының бірі жеке сектордың ай ресурстарын, әсіресе ай гелиі-3-ті, болашақтағы ядролық синтез реакторлары үшін отын ретінде сатып алу және пайдалану мүмкіндігін кеңейту болды. Шмитт 2005 жылдың қарашасынан 2008 жылдың 16 қазанында кенеттен отставкаға кеткенге дейін NASA кеңесші кеңесінің төрағасы қызметін атқарды. 2008 жылдың қарашасында ол саяси көзқарастардағы келіспеушіліктерге байланысты Планеталық қоғамнан шықты, ұйымның «адамды ғарышқа ұшудың басты мақсаты ретінде Марсқа назар аудару» (Шмитт айға қайта оралу Марсқа адамдарды жіберу жолындағы прогресті жеделдетеді деп мәлімдеді), «жерді жан-жақты бақылау арқылы жаһандық климаттың өзгеруіне қатысты зерттеулерді үдету» (Шмитт климаттың өзгеруі жөніндегі қазіргі «ғылыми консенсус» тұжырымын кез келген саяси шешімдерге нұсқаулық ретінде қолдануға қарсылық білдірді) және халықаралық ынтымақтастық (ол прогресті үдетпей, керісінше тежеп тастайды деп санайтын) мәлімдемелерін келтірді. Шмитт сонымен қатар Флоридадағы Адам және машинаны тану институтында аға ғылыми қызметкер болып жұмыс істейді. 2011 жылдың қаңтар айында ол губернатор Сусана Мартинес кабинетінде Нью-Мексико штатының Энергия, минералдар және табиғи ресурстар департаментінің хатшысы болып тағайындалды, бірақ қажетті тексеруден бас тартқандықтан келесі айда осы лауазымнан бас тартуға мәжбүр болды. «Эль-Пасо Таймс» газеті оны Нью-Мексико штатының энергетика министрі лауазымына «ең танымал» кандидат деп атады. Шмитт 2006 жылы «Айға оралу: ғарыш кеңістігін зерттеу, кәсіпорын және энергия» атты кітап жазды. Шмитт сонымен қатар бірнеше қоғамдық жобаларға қатысады, оның ішінде сенатор Харрисон Х. Шмитттің Альбукеркидегі (Нью-Мексико штаты) Big Sky Hang Glider Park паркін жақсарту жобасы да бар.
Following his Senate term, Schmitt has been a consultant in business, geology, space, and public policy. Schmitt is an adjunct professor of engineering physics at the University of Wisconsin–Madison, and has long been a proponent of lunar resource utilization. In 1997 he proposed the Interlune InterMars Initiative, listing among its goals the advancement of private sector acquisition and use of lunar resources, particularly lunar helium 3 as a fuel for notional nuclear fusion reactors. Schmitt was chair of the NASA Advisory Council, whose mandate is to provide technical advice to the NASA Administrator, from November 2005 until his abrupt resignation on October 16, 2008. In November 2008, he quit the Planetary Society over policy advocacy differences, citing the organization's statements on "focusing on Mars as the driving goal of human spaceflight" (Schmitt said that going back to the Moon would speed progress toward a crewed Mars mission), on "accelerating research into global climate change through more comprehensive Earth observations" (Schmitt voiced objections to the notion of a present "scientific consensus" on climate change as any policy guide), and on international cooperation (which he felt would retard rather than accelerate progress), among other points of divergence. Schmitt also serves as a visiting senior research scientist at the Florida Institute for Human & Machine Cognition. In January 2011, he was appointed as secretary of the New Mexico Energy, Minerals and Natural Resources Department in the cabinet of Governor Susana Martinez, but was forced to give up the appointment the following month after refusing to submit to a required background investigation. El Paso Times called him the "most celebrated" candidate for New Mexico energy secretary. Schmitt wrote a book entitled Return to the Moon: Exploration, Enterprise, and Energy in the Human Settlement of Space in 2006. Schmitt is also involved in several civic projects, including the improvement of the Senator Harrison H. Schmitt Big Sky Hang Glider Park in Albuquerque, New Mexico.
Климаттың өзгеруі туралы пікірлер
Шмитт климаттың өзгеруі туралы ғылыми консенсусты қабылдамады, ол климаттың өзгеруінің нақты, дами жұп отырып, қауіпті және негізінен адамның әрекеттерінен туындайтынын көрсетеді. Ол климаттың өзгеруіне адам қызметі емес, табиғи факторлар себепті болып отыр деп мәлімдеді. Шмитт климаттың өзгеруінен туындайтын тәуекелдерді артық көрсетілген деп санайды және климаттың өзгеруі үкіметтің өкілеттіктерін кеңейтуді қолдау үшін пайдаланылатын "құрал" деген пікірді қолдайды. Сонымен қатар, Шмитт қоғамның жаһандық жылынуға қатысты ұстанымын сынап, өзінің отставкаға кету хатында "жаһандық жылыну туралы алаңдату американдықтардың өміріне, табысына және шешім қабылдауына мемлекеттік бақылауды күшейту үшін саяси құрал ретінде қолданылуда" деп жазды, бұл мәселенің қоғамның қызметінің бір бөлігі болмауы керек екенін айтты. Ол консервативті Heartland институты ұйымдастырған іс-шарада климаттың өзгеруі "ұлттық социализмге жол ашатын құрал" екенін айтты. Сол жылдың желтоқсан айында Fox Business Network телеарнасында сұхбат беріп, "[CO2 туралы алаңдату – бұл назарды аудару үшін жасалған әрекет" деді. 2009 жылы өте оңшыл конспиролог және радио жүргізушісі Алекс Джонспен сұхбаттасқанда, Шмитт Кеңес Одағының құлауы мен американдық экологиялық қозғалыс арасындағы байланысқа сілтеме жасады: "Менің ойымша, бұл үрдіс Кеңес Одағының ыдырауымен басталды. Өйткені еркіндікке қарсы күрестің басты жақтаушысы – коммунизм, басқа орын іздеуге мәжбүр болды және ол экологиялық қозғалысқа қосылды". 2013 жылы Шмитт Уильям Хаппермен бірлесіп The Wall Street Journal газетінде мақала жариялады, онда атмосферадағы көмірқышқыл газының деңгейінің жоғарылауы мен жаһандық жылыну арасында маңызды байланыс жоқ екенін айтты, сондай-ақ "бұл табиғи және маңызды атмосфералық газды қаралау" энергия өндірісін мемлекеттік бақылауға ұмтылушыларға қатысты екенін мәлімдеді. Авторлар өсімдіктердің құрғақшылыққа төзімділігі мен көмірқышқыл газының деңгейінің өсуі арасындағы оң байланысты атап өтіп, "кейбір адамдардың айтуынша, керісінше, атмосферадағы көмірқышқыл газының артуы ауыл шаруашылығы өнімділігін арттыру арқылы планетадағы халықтың өсуіне пайдалы болады" деп тұжырымдады.
Schmitt has rejected the scientific consensus on climate change, which states that climate change is real, progressing, dangerous, and primarily human caused. He has claimed that climate change is predominantly caused by natural factors, as opposed to human activity. Schmitt has argued that the risks posed by climate change are overstated and has instead supported the notion that climate change is a "tool" used to advocate for the expansion of the government. Additionally, Schmitt criticized the society's stance on global warming, writing in his resignation letter that the "'global warming scare' is being used as a political tool to increase government control over American lives, incomes and decision making," asserting it should not be part of the Society's activities. hosted by the conservative Heartland Institute, where he said that climate change was a "stalking horse for National Socialism." He appeared in December that year on the Fox Business Network, saying that "[t]he CO2 scare is a red herring". In a 2009 interview with far right conspiracy theorist and radio host Alex Jones, Schmitt asserted a link between the collapse of the Soviet Union and the American environmental movement: "I think the whole trend really began with the fall of the Soviet Union. Because the great champion of the opponents of liberty, namely communism, had to find some other place to go and they basically went into the environmental movement." In 2013, Schmitt co authored an opinion column in The Wall Street Journal with William Happer, contending that increasing levels of carbon dioxide in the atmosphere are not significantly correlated with global warming, attributing the "single minded demonization of this natural and essential atmospheric gas" to advocates of government control of energy production. Noting a positive relationship between crop resistance to drought and increasing carbon dioxide levels, the authors argued, "Contrary to what some would have us believe, increased carbon dioxide in the atmosphere will benefit the increasing population on the planet by increasing agricultural productivity."
Танымал мәдениетте
Шмитттің рөлін 1998 жылы "Жерден Айға" атты мини-сериалда Том Амандес сомдады. Шмитт 1993 жылы "Билл Най – Ғылым жігіті" телешоуының бір бөлімінде пайда болды. Комедияшы Норм Макдональд кем дегенде 2015 жылдан бастап, қайтыс болғанға дейін Шмитттің есімдерін стендап нөмірінде жиі атады, Айда қыдырған санаулы адамдардың бірі болғанына қарамастан, оның салыстырмалы түрде танылмауы туралы әзілдер айтты.
Schmitt was portrayed by Tom Amandes in the 1998 miniseries From the Earth to the Moon. Schmitt appeared in a 1993 episode of Bill Nye the Science Guy. Comedian Norm Macdonald mentioned Schmitt in his stand up routine from at least 2015 until shortly before his death, joking about Schmitt's relative obscurity despite being one of only a few people to ever walk on the Moon.
Медиа
Шмитт 2007 жылғы "Ай көлеңкесінде" деректі фильміндегі ғарышкерлердің бірі. Ол сонымен қатар Дэвид Шейлер мен Колин Берджесс еңбегімен жазылған 2006 жылғы "NASA ғалым-ғарышкерлері" кітабына материалдармен үлес қосты.
Schmitt is one of the astronauts featured in the 2007 documentary In the Shadow of the Moon. He also contributed to the 2006 book NASA's Scientist Astronauts by David Shayler and Colin Burgess.