Кіріспе
Балық түрін судан алып тастау, оның популяциясын жаңарту мүмкін емес. Ашықтан балық аулау – балық түрін судан алып тастау (яғни балық аулау) оның табиғи түрде өз популяциясын көбейту мүмкіндігінен асып түсуі (яғни балық шаруашылығының қолданыстағы балық қорын шамадан тыс пайдалану), нәтижесінде сол аймақта түрлердің саны азая түседі. Ашықтан балық аулау кез келген көлемдегі су объектілерінде – тоғандарда, батпақтарда, өзендерде, көлдерде немесе мұхиттарда жүруі мүмкін және ресурстардың таусылуына, биологиялық өсу қарқынының төмендеуіне және биомасса деңгейінің төмендеуіне әкелуі мүмкін. Ұзаққа созылған ашықтан балық аулау балық популяциясының өзін-өзі қалпына келтіре алмайтын жағдайға, яғни сынды декомпенсацияға алып келуі мүмкін. Мысалы, акулаларды ашықтан балық аулау сияқты кейбір жағдайлар теңіз экожүйесінің тұрақтылығын бұзуы мүмкін. Ашықтан балық аулаудың түрлері: өсу аулау, жаңару аулау және экожүйе аулау. Балық шаруашылығының ашықтан балық аулаудан қалпына келуі оның жалпы сыйымдылығына және экологиялық жағдайлардың әртүрлілігіне байланысты. Түрлер құрамындағы күрт өзгерістер экожүйедегі серпіліске алып келуі мүмкін, онда энергия ағынының жаңа тепе-теңдігі бұрынғы балық қорының азаюына дейін болған түрлер құрамынан өзгеше болады. Мысалы, форельді ашықтан балық аулаудан кейін, сазан бәсекелестік тепе-теңдігінің өзгеруін пайдаланып, форельдің көбеюіне мүмкіндік қалдырмай, орнын басып алуы мүмкін. 1950 жылдан кейін жаһандық балық аулау кәсіпорындарының өсуіне байланысты қарқынды балық аулау бірнеше шоғырланған аймақтардан дерлік барлық балық шаруашылықтарын қамтуға дейін тарады. Төменнен сүретін тралмен теңіз түбін қырқу кораллдарға, губкаларға және басқа да баяу өсетін, тез қалпына келмейтін және коммерциялық балық аулау түрлері үшін тіршілік ортасын қамтамасыз ететін организмдерге зиян келтіреді. Бұл экожүйенің жұмыс істеуін өзгертеді және түрлердің құрамын және биологиялық әртүрлілікті тұрақты түрде өзгерте алады. Балық аулау кезінде мақсат етілмеген түрлердің қосалқы аулануы, әдетте жарақаттану немесе қоршаған ортаның әсерінен кейін өлу үшін мұхитқа қайтарылады. Қосалқы аулау барлық теңіз аулауының шамамен төрттен бір бөлігін құрайды. Мысалы, шамалы аулау кезінде қосалқы аулау ауланған шамалыдан бес есе көп. 2020 жылы БҰҰ-ның Тамақ және Ауыл шаруашылығы ұйымы (FAO) жариялаған есепте "2017 жылы әлемдік теңіз балықтарының 34 пайызы ашықтан балық ауланған" деп көрсетілген. Шешімдер: мемлекеттік реттеу, субсидияларды жою, балық аулаудың зиянын азайту, аквакультура және тұтынушылардың хабардар болуы.
Overfishing is the removal of a species of fish (i. e. fishing) from a body of water at a rate greater than that the species can replenish its population naturally (i. e. the overexploitation of the fishery's existing fish stock), resulting in the species becoming increasingly underpopulated in that area. Overfishing can occur in water bodies of any sizes, such as ponds, wetlands, rivers, lakes or oceans, and can result in resource depletion, reduced biological growth rates and low biomass levels. Sustained overfishing can lead to critical depensation, where the fish population is no longer able to sustain itself. Some forms of overfishing, such as the overfishing of sharks, has led to the upset of entire marine ecosystems. Types of overfishing include growth overfishing, recruitment overfishing, and ecosystem overfishing. The ability of a fishery to recover from overfishing depends on whether its overall carrying capacity and the variety of ecological conditions are suitable for the recovery. Dramatic changes in species composition can result in an ecosystem shift, where other equilibrium energy flows involve species compositions different from those that had been present before the depletion of the original fish stock. For example, once trout have been overfished, carp might exploit the change in competitive equilibria and take over in a way that makes it impossible for the trout to re establish a breeding population. Since the growth of global fishing enterprises after the 1950s, intensive fishing has spread from a few concentrated areas to encompass nearly all fisheries. The scraping of the ocean floor in bottom dragging is devastating to coral, sponges and other slower growing benthic species that do not recover quickly, and that provide a habitat for commercial fisheries species. This destruction alters the functioning of the ecosystem and can permanently alter species' composition and biodiversity. Bycatch, the collateral capture of unintended species in the course of fishing, is typically returned to the ocean only to die from injuries or exposure. Bycatch represents about a quarter of all marine catch. In the case of shrimp capture, the bycatch is five times larger than the shrimp caught. A report by FAO in 2020 stated that "in 2017, 34 percent of the fish stocks of the world's marine fisheries were classified as overfished". Mitigation options include: Government regulation, removal of subsidies, minimizing fishing impact, aquaculture and consumer awareness.
Өлшемі
Ашықтан балық аулау әлемдегі көптеген балық шаруашылықтарының қорын құртты. Біріккен Ұлттар Ұйымының Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымы 2018 жылғы есебінде әлемдік балық қорының 33,1%-ы шамадан тыс балық аулауға ұшырағанын мәлімдеді. Өнеркәсіптік дәуірге дейінгі кезеңде де шамадан тыс балық аулау байқалған. Атап айтқанда, Американы еуропалықтар отарлаудың алғашқы күндерінен бастап Атлант мұхитының батысындағы балық аулаудың шамадан тыс көптігі жақсы құжатталған. Биологиялық тұрақты деңгейдегі балық қорының үлесі төмендеу үрдісін көрсетті – 1974 жылы 90% болса, 2015 жылы 66,9%-ға дейін түсті. Ал биологиялық тұрғыдан тұрақты емес деңгейде ауланған балықтардың үлесі 1974 жылы 10%-дан 2015 жылы 33,1%-ға дейін өсті, ең үлкен өсім 1970 және 1980 жылдардың соңында тіркелді. 2015 жылы ең жоғары деңгейде тұрақты ауланған балықтар (бұрын толық ауланған балықтар деп аталған) жалпы бағаланған балықтардың 59,9%-ын, ал аз ауланған балықтар 7%-ын құрады. 1974 жылдан 2015 жылға дейін балық аулаудың жеткіліксіз деңгейі үнемі төмендеп келе жатқанда, 1974 жылдан 1989 жылға дейін ең жоғары деңгейде тұрақты ауланған балықтардың көрсеткіші төмендеп, 2015 жылы 59,9%-ға дейін өсті. Бұл, біз әскери күшімізді теңіздегі жануарлармен күресу үшін қолданып жатқанымыз сияқты. Біз оларды жою соғысында біртіндеп жеңіске жетіп жатырмыз. Мұндай құрып жоюды көру, ешқандай себепсіз, қынжырлы етеді. Қызығы, бұл әсерлерге толыққанды қарсы әрекет етуге болады – жойылған жануарлар қайта пайда болады, кішкентай жануарлар өседі, енді көрінбейтін қарым-қатынастар қайта орнатылады және жүйе жаңадан пайда болады. 2002 жылы өткен Тұрақты даму жөніндегі Дүниежүзілік Саммиттің Бас хатшысы: «Шамадан тыс балық аулау тоқтатылмайынша, балық шаруашылығының азаюы миллиондаған адамның тамақпен қамтамасыз етілуіне қауіп төндіреді» деді. Тамақ тізбегінен балық аулау – шамадан тыс балық аулау кезінде туындайтын құбылыс. Ірі балықтардың барлығы ауланғаннан кейін, балықшылар кішірек балықтарды аулай бастайды, бұл сұранысты қанағаттандыру үшін көбірек балық аулауға әкеледі. Бұл балық популяцияларын, сондай-ақ түрлердің генетикалық әртүрлілігін азайтады, оларды ауруларға осал етеді және стресс факторлары мен қоршаған ортаға бейімделу мүмкіндігін төмендетеді. Сонымен қатар, кішірек балық аулау кішірек ұрпақ өсіруге әкеледі, бұл балық шаруашылығы үшін мәселелі болуы мүмкін. Көптеген түрлерде аналық балықтың денесі неғұрлым кішкентай болса, соғұрлым оның өнімділігі төмен болады, бұл балық популяциясына әсер етеді.
Түрлері
Биологиялық тым аулаудың үш түрі бар: өсу тым аулау, жастар тым аулау және экожүйе тым аулау.
Өсімнің шамадан тыс аулануы
Өсімді балық аулау, балықтардың орташа өлшемі, бір жеке балықтың ең жоғары өнім беруіне мүмкіндік беретін өлшемнен кіші болғанда пайда болады. "Жеке балық" – ересекке жеткен немесе балық аулау шектеріне (әдетте өлшем немесе жас бойынша) сәйкес келетін балық. Бұл жағдай, балықтар тиісті өлшемге дейін өсуіне рұқсат етілсе, жалпы өнімнің азаюына себеп болады. Осы мәселені шешу үшін балық аулаудан болатын өлім-жітімді төмендету және ауланған балықтардың орташа өлшемін ең жоғары өнімділікті қамтамасыз ететін деңгейге дейін арттыру қажет.
Қайта тартудың шамадан тыс аулау
Асық балық аулау ересек жеміс жеткен популяцияның (көкөмірлік биомасса) өзін-өзі толықтыру қабілетін жоғалтатын деңгейге дейін азайғанда болады – жеткілікті ересек балықтар ұрпақ беруге жетпейді. Мұндай жерлерде шамадан тыс балық аулау балық қорына ғана емес, сонымен қатар осы балықты өндіруге тәуелді балықшы қауымдастықтарына да зиян келтіреді. Орман шаруашылығы және аң аулау сияқты басқа да пайдалы қазбаларды өндіру салалары сияқты, балық шаруашылығы да меншік немесе басқару және тұрақтылық арасындағы экономикалық байланысқа бейім, бұл жалпы мүліктің трагедиясы деп аталады. Жергілікті тұрғындар ғасырлар бойы Адриатиканың жоғарғы бөлігінде тунец аулап келген. Балық аулаудың күшеюі үлкен балық үйірлерінің Триест шығанағына көшіп келуіне кедергі келтірді. 1954 жылы Санта-Кроче, Контовелло және Баркола балықшылары соңғы үлкен тунец аулауын жасады. 1970 жылдары шамадан тыс балық аулау және Эль-Ниньо құбылысы Перу анчоустарын суларынан көптеп шығарып жібергеннен кейін Перудің жағалау анчоу балық аулауы құлдырады. Анчоустар Перудағы маңызды табиғи ресурс болды, тіпті 1971 жылы ғана 10,2 миллион тонна анчоус өндірілді. Бірақ келесі бес жылдың ішінде Перу флотының аулау көлемі шамамен төрт миллион тоннаны құрады. Сонымен қатар, Канаданың 1992 жылы Гранд Банкс аймағында балық аулауға бейшелім тыйым салу туралы шешімі шамадан тыс балық аулаудың салдарының айқын мысалы болып табылады. Ұлыбритания үкіметінің ресми Биоартүрлілікке қатысты іс-қимыл жоспарына сәйкес, Ирландия теңізіндегі, Англия арнасының батысындағы және басқа да аймақтардағы балық аулау көлемі шамадан тыс көп болып, дерлік құлдырауға жетті. Ұлыбритания балық шаруашылығын қалпына келтіруге бағытталған шараларды жоспарға енгізді, бірақ әлемдегі адам санының өсуі және балыққа деген сұраныстың артуы балық шаруашылығының тұрақтылығына, тіпті түрлердің өмір сүруіне қауіп төндіретіндей деңгейге жетті. Көптеген терең теңіз балықтары, мысалы, қызыл дөңгелек және қара балық қауіпке ұшыраған. Терең теңіздің түбі қараңғы, мұздай және азық-түлік аз. Терең теңіз балықтары азық-түліктің шектеулі болуына байланысты баяу өседі, метаболизмі баяу, көбею деңгейі төмен, ал көпшілігі 30-40 жылға дейін жеміс жетпейді. Дүкендегі қызыл дөңгелек филесі кем дегенде 50 жылдық болуы мүмкін. Көптеген терең теңіз балықтары заңдық қорғау жоқ халықаралық суларда кездеседі. Бұл балықтардың көпшілігі тамақ іздеп жиналатын теңіз төбелерінің жанында тереңде траулерлермен ауланады. Жылдам тоңазыту траулерлерге бірнеше күн бойы жұмыс істеуге мүмкіндік береді, ал қазіргі заманғы балық іздеу құралдары балықты оңай анықтайды. 1980 жылдары көк торғайлар Ұлы көлдерде жойылып кетті. 20 ғасырдың ортасына дейін торғай коммерциялық құнды балық болды, шамамен 1880 жылдан 1950 жылдардың соңына дейін 500 мың тоннаға жуық ауланды, бірақ популяциялар шамадан тыс балық аулау, антропогенді эвтрофикация және жаңадан енгізілген жаңбырлы тұнбамен бәсекелестік салдарынан құлдырады. Дүниежүзілік табиғат қоры мен Лондон зоологиялық қоғамы 2015 жылдың 16 қыркүйегінде «Жанды көк планета» есебін бірлесіп жариялады, онда 1970 жылдан 2010 жылға дейін скумбрия, тунец және бонити сияқты маңызды балықтардың әлемдік қорлары 74% -ға төмендегені және жалпы «сүтқоректілер, құстар, бауырымен жорғалаушылар, қосмекенділер мен балықтардың популяциясы соңғы 40 жылда орташа есеппен екі есеге азайды» делінген. Тынық мұхитының көк тунегін бұрынғы шамадан тыс балық аулау салдарынан жеткілікті емес болуы кейде астрономиялық бағаларға әкелді. 2019 жылдың қаңтарында 278 килограмдық (612 фунт) тунец 333,6 миллион иенаға, немесе 3 миллион АҚШ долларына, фунты 4900 АҚШ долларына сатылды. Акулалар мен шаяндар: 1970 жылдан бері мұхит акулалары мен шаяндарының саны 71% -ға азайды, себебі балық аулау қысымы 18 есеге артты. Нәтижесінде, осы топқа жататын түрлердің төрттен үш бөлігі құрып кету қаупі төнген. Осыған байланысты айқын мысал – 2023 жылдың 8 маусымында Египеттің Хургада қаласында болған оқиға, онда ресейлік Владимир Попов шамадан тыс балық аулау салдарынан Қызыл теңізде жолбарыс акуласының шабуылынан қаза тапты. 2003 жылғы зерттеу 1950 жылғы деңгеймен салыстырғанда, теңізде барлық ірі мұхит балықтарының қалдықтары ғана қалғанын (кейбір жағдайларда 10% -ға дейін) көрсетті. Бұл ірі мұхит балықтары азық-түлік тізбегінің жоғарғы буынындағы түрлер (мысалы, тунец, треска және т.б.). Бұл мақала кейіннен негізінен қате деп сынға алынды, бірақ пікірталас әлі де жалғасуда және балық шаруашылығы ғалымдарының көпшілігі нәтижелерді ірі пелагикалық (ашық теңіз) балықтарына қатысты маңызсыз деп санайды. АҚШ-та пайдаланылатын балық қорларының шамамен 27% -ы шамадан тыс ауланған деп есептеледі. Тасманияда шамадан тыс балық аулау салдарынан соңғы 75 жылдағы негізгі балық түрлерінің жартысынан астамы, мысалы, шығыс дөңгелегі, оңтүстік тас лобстері, оңтүстік тунец, жақ макрелі немесе трумпетер азайды.
Салдарлар
БҰҰ-ның 2008 жылғы есебінде әлемдік балық аулау флоты жыл сайын 50 миллиард АҚШ долларын жоғалтады. Дүниежүзілік банк пен БҰҰ Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымы (ФАО) бірлесіп дайындаған баяндамада, әлемдік балық аулау флотының жартысы аулау көлемін өзгертпей-ақ таратылуы мүмкін екендігі айтылған. Сонымен қатар, әлемдік балық қорының биомассасы остіп, балықтардың қанша мөлшерін аулауға болатынын анықтау мүмкін болмайтын деңгейге жеткен. Африкада шистосомоздың көбеюі, ауруды тудыратын паразиттерді тасымалдайтын шылымшақтарды жейтін балық түрлерінің азаюымен байланысты. Медузалардың санының күрт өсуі балық қорына қауіп төндіреді, себебі олар балықтармен тамақ үшін бәсекелеседі, балық жұмыртқаларын жейді, балықтарды улайды немесе қоршайды, сондай-ақ балықтар тіршілік ете алмайтын, оттегі аз ортада өмір сүре алады; олар коммерциялық балық аулау саласына зор зиян келтіреді. Шамадан тыс балық аулау медузалардың маңызды бәсекелесі мен жаратушысын жояды, медузалардың санының өсуін күшейтеді. Климаттың өзгеруі және экожүйенің құрылымын өзгерту 1990 жылдары Ирландия теңізінде медузалардың санының артуына ықпал еткен маңызды факторлар болып табылды. Биологиялық әртүрлілік және экожүйелік қызметтер жөніндегі үкіметаралық ғылыми-саяси платформа жариялаған 2019 жылғы Биологиялық әртүрлілік және экожүйелік қызметтер жөніндегі жаһандық бағалау есебінде, шамадан тыс балық аулау әлемдік мұхиттардағы жаппай жоғалудың басты себебі екені көрсетілген. Nature журналында жарияланған 2021 жылғы зерттеуде мұхиттың фаунасының азаюының "басты себебі" шамадан тыс балық аулау екені айтылды және қазіргі уақытта акулалар мен шашақтардың үштен бір бөлігінің жоғалуына себеп болып отыр.
Қабылдауға болатын деңгейлер
Балықты тым көп аулау туралы түсінік, балық аулаудың "қабылданатын деңгейі" дегеніміздің қандай екендігіне байланысты. Биологиялық және биоэкономикалық терминдер қабылданатын деңгейді былай анықтайды: Биологиялық балықты тым көп аулау, егер балық аулаудан болатын өлім-жоғалту деңгейі, суреттегі қызыл аймақ көрсеткендей, қордың биомассасының теріс маргиналды өсуіне (биомасса өсу қарқынының төмендеуіне) жеткен кезде болады. (Балықтар судан соншалықты жылдам алынып жатыр, олардың көбею арқылы толықтырылуы баяулап барады. Егер толықтырылу ұзақ уақыт бойы азайып жатса, толықтырылу кері қайтады және популяция азаяды.) Экономикалық немесе биоэкономикалық балықты тым көп аулау, рұқсат етілген аулау көлемін анықтағанда балық аулауға кеткен шығындарды да ескереді. Осы тұрғыда, балық аулау көлемі максималды экономикалық пайданы асып кеткенде, ал ресурстық рента максималды деңгейге жеткенде, балық аулау шамадан тыс деп есептеледі. Балықтар балық шаруашылығынан соншалықты жылдам алынып жатыр, балық шаруашылығының пайдалылығы оңтайлы деңгейден төмендеп барады. Экономикалық балықты тым көп аулаудың одан да динамикалық анықтамасы, болашақ барлық аулаулар бойынша ресурстық рента ағынын барынша арттыру үшін тиісті дисконттық ставканы қолдана отырып, балық шаруашылығының қазіргі құнын да ескереді.
Biological overfishing occurs when fishing mortality has reached a level where the stock biomass has negative marginal growth (reduced rate of biomass growth), as indicated by the red area in the figure. (Fish are being taken out of the water so quickly that the replenishment of stock by breeding slows down. If the replenishment continues to diminish for long enough, replenishment will go into reverse and the population will decrease.) Economic or bioeconomic overfishing additionally considers the cost of fishing when determining acceptable catches. Under this framework, a fishery is considered to be overfished when catches exceed maximum economic yield where resource rent is at its maximum. Fish are being removed from the fishery so quickly that the profitability of the fishery is sub optimal. A more dynamic definition of economic overfishing also considers the present value of the fishery using a relevant discount rate to maximise the flow of resource rent over all future catches.
Егін жинауды бақылау ережесі
2010 жылы ұсынылған модель – балық аулаудың қабылданатын деңгейін болжауға арналған Балық аулауды басқару ережесі (HCR) болып табылады. Бұл ереже – қор жағдайын болжауға және ұзақ мерзімді ең жоғары тұрақты өнімділікті қамтамасыз етуге байланысты аулау қарқынын және стратегияларды тікелей басқаруға мүмкіндік беретін құралдар мен хаттамалар жиынтығы. Тұрақты ау және тұрақты балық өлімі – бұл қарапайым балық аулауды басқару ережелерінің екі түрі.
Кіріс және шығыс бағыттары
Балық аулау қуатын кіріс немесе шығыс бағытында да анықтауға болады. Кіріс бағытталған балық аулау қуаты – ресурстар мен нарық жағдайлары ескеріліп, белгілі бір кезеңде барынша техникалық тиімділікпен толық пайдаланылатын балық шаруашылығындағы ең жоғары қолжетімді капитал қоры. Шығыс бағытталған балық аулау қуаты – биомасса, бекітілген ресурстар, балық қорының жас құрылымы және қолданыстағы технология деңгейі ескеріліп, кіріс ресурстары толық пайдаланылған жағдайда кеме (флот) өндіре алатын ең жоғары аулау көлемі. Флоттағы әрбір кеменің осы ең жоғары аулау көлеміне жетуі үшін техникалық тиімділік қажет деп есептеледі. Қуатты пайдалану дәрежесі кеме немесе флоттың нақты өндіріс деңгейімен (кірісімен) және қуатты өндіріс деңгейімен (кірісімен) салыстыру нәтижесінде анықталады.
Мемлекеттік реттеу
Ашық теңізде балық аулауды реттеу үшін көптеген нормативтік шаралар қолжетімді. Бұл шаралар балық аулау квоталарын, балық ұстау лимиттерін, лицензияларды, жабық маусымдарды, өлшем шектеулерін, теңіз қорықтарын және басқа да теңізді қорғау аймақтарын құруды қамтиды. Балықтар мен балықшылардың өзара әрекеттесуінің моделі көрсеткендей, егер бір аймақ балықшылар үшін жабық болса, бірақ жекелеме трансферлік квоталар сияқты аулау ережелері болмаса, балық аулау уақытша көбейеді, бірақ жалпы балық биомассасы азаяды, бұл балық шаруашылығы үшін күтілген нәтижеге кері әсер етеді. Сондықтан, флоттың бір жерден екінші жерге көшуі, егер сомасы бірдей квота алынса, көбінесе аз әсер етеді. Осылайша, уақытша жабылулар немесе балық аулау аймақтарының қорғалатын теңіз аймағы ретінде белгіленуі сияқты басқару шаралары, жеке балық аулау квоталарымен бірге қолданылмаса, тиімсіз болады. Квоталардың туа біткен мәселесі – балық популяциясы жылдан жылға өзгереді. Зерттеу көрсеткендей, дауылды жылдардан кейін балық популяциясы күрт өседі, себебі бетке көбірек қоректік заттар жетеді, демек, бастапқы өнімділік артады. Балықты тұрақты түрде аулау үшін, балық популяциясын ескере отырып, квоталар жыл сайын өзгертілуі керек. Жекелеме трансферлік квоталар (ЖТК) – Магнусон-Стивенс балық шаруашылығын сақтау және басқару туралы заңда балықты аулауға шектеулі қол жеткізімділік рұқсаты ретінде анықталған, балық шаруашылығын рационализациялау құралы болып табылады. Балық шаруашылығы ғалымдары белгілі бір балық шаруашылығында аулануға болатын балықтың оңтайлы мөлшерін (жалпы рұқсат етілген аулау көлемі) анықтайды. Бұл шешімде жүк көтергіштік, жаңару жылдамдығы және болашақ құндылықтар ескеріледі. ЖТК бойынша балық шаруашылығының мүшелеріне жыл сайын аулануға болатын жалпы рұқсат етілген аулау көлемінің белгілі бір пайызына құқық беріледі. Бұл квоталарды аулауға, сатып алуға, сатуға немесе жалға беруге болады, бұл ең төмен құнмен жұмыс істейтін кемелерді пайдалануға мүмкіндік береді. ЖТК Жаңа Зеландияда, Австралияда, Исландияда, Канадада және АҚШ-та қолданылады. 2008 жылы ЖТК қолданған және қолданбаған балық шаруашылықтарын салыстыру бойынша жасалған кең ауқымды зерттеу ЖТК-ның құлдыраудың алдын алуға және құлдырап бара жатқан балық шаруашылықтарын қалпына келтіруге көмектесетінін көрсетті. Қытай жыл сайын Оңтүстік Қытай теңізінде балық аулауға шектеу қояды. Қазіргі уақытта бірнеше елдер балық шаруашылықтарын тиімді басқаруда. Мысалға, Исландия мен Жаңа Зеландияны келтіруге болады. АҚШ балық шаруашылығының көп бөлігін толыққанды қалпына келтірді.
Субсидияларды жою
Үкіметтік қаржылық субсидиялар балықты биологиялық тұрақты деңгейден асырып аулауды экономикалық тұрғыдан мүмкін ететіндіктен, бірнеше ғалым терең теңіз балық аулауына берілетін субсидияларды тоқтатуға шақырды. Жағалау елдерінің 200 теңіз шақырымынан тыс, халықаралық суларда көптеген балық аулау түрлері реттелмейді, ал балық аулау флотылары ең заманауи технологияларды пайдаланып тереңдіктерді тоналайды. Бірнеше сағаттың ішінде терең су траулерлері сүйреп жүрген 15 тоннаға дейін салмақты торлар ғасырлар бойы немесе мыңжылдықтарға созылған терең теңіз маржандарын және губкалардың ошашаларын жоюы мүмкін. Траулерлер апельсин шабақ, гранадиерлер немесе акулаларды аулауға бағытталған. Бұл балықтар көбінесе ұзақ өмір сүреді және кеш піседі, ал олардың популяциясының қалпына келуіне ондаған жылдар, тіпті ғасырлар қажет. Балық шаруашылығы ғалымы Дэниел Паули және экономист Уссиф Рашид Сумайла әлемдегі түбіне жататын трал флотына төленген субсидияларды зерттеді. Олар терең теңіз балық аулауына жылына 152 миллион АҚШ доллары төленетінін анықтады. Бұл субсидиялар болмағанда, әлемдік терең теңіз балық аулауы жылына 50 миллион АҚШ долларына зиян көреді. Терең теңіз траулерлеріне төленетін субсидиялардың көп бөлігі 200 шақырымдық шектен тысқары қашықтыққа салмақты торларды сүйреу үшін қажетті үлкен мөлшердегі жанармайға субсидия беру болып табылады.
Балық аулау әсерін азайту
Балық аулау тәсілдері, қосымша уловты азайту және теңіздік орталарға тигізетін зиянды төмендету үшін өзгертілуі мүмкін. Бұл тәсілдер, нысана түрлері мен ортаның түріне қарай әртүрлі құралдарды пайдалануды қамтиды. Мысалы, ірі ұялы тор кішкентай балықтардың тұспалдануын болдырмайды. Шаян аулау кезінде теңіз тасбақалары мен басқа да ірі жануарлардың қашуына мүмкіндік беретін құрылғы (TED) қолданылады. Балықтардың шарықталу орындарында балық аулаудан аулақ болу, ересек балықтардың көбейіп, популяцияны қалпына келтіруіне жағдай жасайды. [[Файл:Жердегі балық аулау және аквамәдениет өнімдері түрлері бойынша.svg|thumb|БҰҰ Сауда-экономикалық даму ұйымының (ФАО) 2020 жылғы статистикалық жылнамасынан алынған жердегі балық аулау және аквамәдениет өнімдері түрлері бойынша мәліметтер]]
Тұтынушылардың хабардарлығы
Жаһандық азаматтар теңіздерде шамадан тыс балық аулау және экологиялық қирау туралы көбірек білген сайын, одан бас тарту – ешқандай теңіз өнімін жемеу – немесе тек «тұрақты теңіз өнімдерін» жеуді ұстануға шақыратын қозғалыстар пайда болды. Тұрақты теңіз өнімдері қозғалысы шамадан тыс балық аулау және қоршаған ортаға зиян келтіретін балық аулау әдістері туралы хабардарлық артып келе жатқандықтан, қарқынға ие болды. Тұрақты теңіз өнімдері – бұл балық ауланған немесе шаруашылықпен өсірілген көздерден алынған, олар алынған экожүйелерге зиян келтірмей, болашақта өндірісті сақтап немесе арттыра алатын теңіз өнімдері. Жалпы, өсуі баяу және өмірінің соңында көбейетін, мысалы, апельсин балығы сияқты балықтар, шамадан тыс балық аулауға осал. Анчоус және сардина сияқты тез өсетін және жас көбейетін теңіз өнімдері шамадан тыс балық аулауға төзімдірек. Теңізді қорғау жөніндегі кеңес (MSC) және «Теңіздің досы» сияқты бірнеше ұйымдар теңіз өнімдерін балық аулауды тұрақты деп сертификаттайды. Теңіз шаруашылығы кеңесі тұрақты және жақсы басқарылатын балық шаруашылығы үшін экологиялық стандартты әзірледі. Экологиялық жауапты балық шаруашылығын басқару және тәжірибелер оның көк өнім белгісімен марапатталады. Шамадан тыс балық аулау және оның салдары туралы алаңдайтын тұтынушылар MSC экологиялық стандартына сәйкес тәуелсіз бағаланған теңіз өнімдерін таңдау мүмкіндігіне ие болады. Бұл тұтынушыларға балық қорларының төмендеуін тоқтатуға көмектеседі. 2012 жылдың ақпанына дейін әлемдегі 100-ден астам балық аулау орны MSC стандартына сәйкес екендігіне тәуелсіз бағаланып, сертификатталды. Олардың «Қайдан сатып алуға болады» бетінде қазіргі уақытта қол жетімді сертификатталған теңіз өнімдерінің тізімі бар. 2012 жылдың ақпанына дейін әлемнің 74 елінде 13 000-нан астам MSC белгіленген өнімдер сатылды. «Балық және балалар» – MSC жобасы, мектеп оқушыларына теңіз ортасының мәселелері, соның ішінде шамадан тыс балық аулау туралы білім беру мақсадында құрылған. Монтерей шығанағы аквариумының «Теңіз өнімдерін бақылау» бағдарламасы, MSC сияқты ресми сертификаттау органы болмаса да, кейбір балық түрлерінің тұрақтылығы туралы ұсынымдар береді. Кейбір теңіз өнімдері мейрамханалары тұрақты теңіз өнімдерін ұсынуды бастады. «Теңіз өнімдерін таңдау альянсы» – өз мекемелерінде тұрақты теңіз өнімдерін ұсынатын шеф-аспаздарды қамтитын ұйым. АҚШ-та «Тұрақты балық шаруашылығы туралы заң» ұлттық стандарттар арқылы тұрақты тәжірибелерді анықтайды. MSC сияқты ресми сертификаттау органы болмаса да, Ұлттық мұхит және атмосфера басқармасы FishWatch-ті құрды, бұл алаңдаған тұтынушыларға тұрақты теңіз өнімдерін таңдауға көмектеседі. 2016 жылдың қыркүйегінде Google, Oceana және Skytruth серіктестігі Global Fishing Watch веб-сайтын ұсынды, ол әлем азаматтарына балық аулау қызметін бақылауға көмектесу үшін жасалған.
Жалпы мақсаттар
Біріккен Ұлттар Ұйымы 2030 жылға қарай тұрақты балық аулауды және шамадан тыс балық аулауға себеп болатын субсидияларды жоюды "Су астындағы өмір" деп аталатын 14-ші Тұрақты даму мақсатының маңызды міндеттері ретінде белгіледі.
Тиімді басқарудың кедергілері
Балық шаруашылығы саласы балық қорларының тұрақтылығын жақсартуға бағытталған шараларға қарсы тұруға күшті қаржылық мүдделілікке ие. Аумақтық таластар туындаған суларда елдер шамадан тыс балық аулауды белсенді түрде ынталандыруы мүмкін. Сонымен қатар, Ұлыбританияның өзінің флотты қолданып, Исландияның эксклюзивті экономикалық аймағында балық аулайтын траулерлерін қорғаған «Балық соғыстары» көрнекті мысал болып табылады. Балықтар жоғары деңгейде қозғалмалы. Көптеген түрлер әртүрлі юрисдикциялар арқылы еркін жүріп-тұрады. Сондықтан бір елдің сақтау жөніндегі күш-жігерін екіншісі пайдалана алады. Үкіметтер адамдардың мінез-құлқын реттеу үшін ережелерді қабылдаса да, бұл заңсыз балық аулау арқылы бұзылуы мүмкін. Заңсыз ауланған балықтың көлемі 11-ден 26 миллион тоннаға дейін бағаланады, бұл әлемдік балық аулау көлемінің 14-33%-ын құрайды. Заңсыз балық аулаудың көптеген түрлері бар. Кейбір дамып келе жатқан елдерде кедей адамдардың көп бөлігі балық аулауға тәуелді. Әсіресе әлсіз үкіметтер үшін мұндай шамадан тыс балық аулауды реттеу қиын болуы мүмкін. Тіпті реттелген ортада да заңсыз балық аулау орын алуы мүмкін. Өнеркәсіптік балық аулау көбінесе тиімді бақыланатын болса, шағын және демалыс балықшылары аулау лимиттері мен маусымдық жабылу сияқты ережелерді бұзуы мүмкін. Балықшылар аулаған балықтың мөлшерін кем көрсету арқылы немесе бір түрді аулаған деп мәлімдеп, бірақ шындығында басқа түрді аулау арқылы да заңсыз балық аулауға баруы мүмкін. Заңсыз балық аулауды бақылау да үлкен мәселе тудырады. 2001 жылы БҰҰ Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымы (ФАО) Заңсыз, тіркелмеген және реттелмеген балық аулауды болдырмау, тоқтату және жою жөніндегі халықаралық іс-қимыл жоспарын (IPOA IUU) қабылдады. Бұл келісім порттық мемлекеттерге заңсыз, тіркелмеген немесе реттелмеген балық аулауға қатысқан кемелерге тоқтауға рұқсат бермеуді мақсат етеді. Сонымен қатар, ол порттық мемлекеттерге заңсыз балық аулауды тексеру және оның туралы хабарлаудың тиімді шаралары туралы егжей-тегжейлі ақпарат береді. Кейбір заңсыз балық аулау ірі масштабта, қаржыландырылған коммерциялық операциялар арқылы жүзеге асырылады. Балық аулау қуаты мәселесі балық қорларын сақтаумен ғана емес, сонымен қатар балық аулау қызметінің тұрақтылығымен де байланысты. Балық аулау мәселесінің себептерін балық ресурстарындағы меншік құқығы режимінде табуға болады. Гордон көрскендей, ашық балық аулауда балықшылардың шамадан тыс пайдалануы және рентаның ысырап болуы орын алады. Балық қорлары сияқты ашық ресурстарда, жекелеген ауыстырылатын квоталар сияқты жүйе болмаған жағдайда, басқаларды шығарып тастау мүмкін болмағандықтан, балықшылар аулауды ұлғайту үшін басқа біреудің үлесін алып, бәсекелестікті күшейтеді. Бұл ортақ мүліктің трагедиясы капиталдану процесін тудырады, бұл оларды шығындары кірістеріне тең болғанға дейін арттыруға және рентасын толығымен жоюға әкеледі.
Балықшылардың қарсылығы
Балықшылар мен үкімет ғалымдары арасында әрқашан келіспеушілік болады. Теңіздің бір бөлігін көзге айтарлықтай тозығы жеткен, хоккей алаңындай елестетіңіз, екі басында торлар бар. Сол жерде қалған азаған балықтар торлардың маңына жиналады, себебі балықтар құрылымды мекендерді жақсы көреді. Ғалымдар бүкіл алаңды зерттеп, көптеген нәтижесіз аулаулар жасап, онда балықтың азы екендігіне қорытынды жасайды. Ал балықшылар бірден торларға беттеп, сол маңдағы балықтарды ұстап алып, ғалымдар ненің жайлы сөйлеп тұрғанын білмейді дейді. Балықшылардың субъективтік әсері әрқашан балық көп деген ойға келтіреді, себебі олар тек әлі балық бар жерлерге ғана барады. Ал балық шаруашылығы ғалымдары бүкіл аймақтарды зерттеп, салыстырады, тек қана өнімді балық аулау орындарын емес. – Балық шаруашылығы ғалымы Дэниел Паули.