Кіріспе

Ли Фолк жасаған комикс. "Мандраке сиқыршы" – Ли Фолк "Фантомды" жасамас бұрын құрған синдикаттық газет комиксі. "Мандраке" 1934 жылдың 11 маусымында жарияланымды бастады. Фил Дэвис көп ұзамай комикстің суретшісі болды, ал Фолк сценарий жазуын жалғастырды. Комиксті King Features Syndicate таратты. Комикс тарихшылары, мысалы Дон Маркстейн, Мандракені Мел Граффтың "Пэтсидің оқиғаларындағы" Фантом сиқыршысымен бірге комикстердегі алғашқы суперқаһарман деп санайды. Ол былай деп жазады: "Кейбіреулер 1934 жылы басталган "Мандраке сиқыршы" комикстердегі алғашқы суперқаһарман болды дейді". Дэвис 1964 жылы қайтыс болғанға дейін комикс үстінде жұмыс істеді, содан кейін Фолк суретші Фред Фредериксті шақырды. Леон Мандракеге оның бірінші әйелі және сахналық көмекшісі Нарда ілесіп жүрді, ол комиксте кездесетін ұқсас кейіпкердің құрметіне аталған. Оның орнына келген көмекшісі және өмір бойы серігі болған Велвет кейінірек нағыз өмірдегі серігі Лотхармен бірге комиксте пайда болды.

Қарақшылар

Кобра – Мандракедің ең зұлым және қауіпті жауы, бұл оқиғаның басынан-ақ анық көрінеді. 1937 жылы Кобра жеңілгендей болды, бірақ 1965 жылы күміс маска киіп қайта келді. Кобраның басты мақсаты – ақыл-ой энергиясын арттыратын екі қуатты кристалдық текшелердің бірін алу. Мандраке мен оның әкесі Терон оларды қорғайды. Мандраке Кобраның құпия түрде Люцифор екенін білді, ол Теронның үлкен ұлы, демек, Мандракедің жартылай бауыры. Кейінгі жылдары Кобра күміс маскасын тастауға үлгерді, себебі оның беті операция арқылы жаңадан жасалған. Оны көбінесе көмекшісі Уд ілеседі. Кейіннен ол "Сегіздің" басшысы Октон екені белгілі болды. Дерек – Мандракедің егіз інісі, сондықтан Мандракеге өте ұқсайды. Інісі өзінің сиқырлы күштерін, Мандракеге жақын күштерін, қысқа мерзімді жеке қанағаттар үшін пайдаланды. Мандраке Деректің сиқыр білімін жоюға тырысты, бірақ толығымен сәттілікке жете алмады. Деректің ұлы Эрик, анасы белгісіз, әкесінің жолын қуамайды. Саз түйе, нағыз аты Саки, – жасынып кию шебері, ол кез келген адамды еліктей алады және кейіп-келбетін секундтар ішінде өзгертеді. Оның аты қылмысы орын алған жерде қалдыратын символынан шыққан – кішкентай саз түйе. Саз түйенің қызы, Балқыт маймыл, да жасынып кию талантына ие. Алена – Мандракедің Сиқыр колледжінен бұрынғы досы, көп некеде болған, қызықтарға құмар әйел, ол өзінің сиқырлы күштерін өзінің пайдасына қолданады. Ол кейде Мандракеге сүйісіп, баурауға тырысады, бірақ сәтсіз аяқталады, содан кейін оған қиындық туғызады. "Сегіз" – орта ғасырлардан бастау алған ескі және өте күшті қылмыстық ұйым. Мүшелері қылмыстарына жиі 8 санын қосады немесе 8 санын белгі ретінде қалдырады. Олар сегіз қолдары бар ақ табанды еске алатын ұйымдасқан. Бас кеңселері бүкіл әлемге тараған. Бір бас – құпия көшбасшы Октон – компьютер экранында қорқынышты бейне ретінде ғана көрінеді. Мандраке жылдар бойы әр түрлі бас кеңселерді бірінен соң бірін жояды. Бір эпизодта "Сегіздің" Октоны Кобра екені белгілі болды, бірақ кейін бұл есім "Жерді қорғаушылар" телесериалында Миң Мейірімсіз қолданған жасанды интеллектіні білдірді. Экарднам, "Мандраке" сөзінің кері жазылуы, Мандракедің "жаман егіз інісі", ол айнаның арғы жағында өмір сүреді. Оның әлемінде үкіметті әскердің жекелеген шенділері басқарады, ал генералдар қарапайым жұмыстарды атқарады, Экарднам одан толығымен кері және өзінің сиқырын қолдану үшін "жаман көзін" пайдаланады. Жоюшы – кез келген адамды белгілі бір ақыға "жоюға" дайын, бірақ келісімшарт ақысын төлемегендерге әділдік жасайтын ғарыштан келген жалдамал кісі өлтіруші. Нитро Кейн – адамдарға, соның ішінде Мандракеге жарылғыш заттар лақтыратын ақылдан безген бомбалаушы. Австралияның Sunday Telegraph газетінде Mandrake комикстері жарияланғаннан кейін, серия кенеттен тоқтатылды. Соңғы кадрда Нитро Кейн Мандракені аттан құлатып, Мандраке "Сенді жарыл, Нитро Кейн!" деп айғайлайды, бұл жарылғыш заттың күшіне есімдік сілтеме.

Газеттің мақаласы

Бір қызығы, газеттерде 1940 жылдың 26-30 маусымы аралығында «Мандрака» комиксінің күнделікті жолақтары жарияланбады. Оның орнына, бір аптадан кейінгі күнді көрсеткен жолақтар басылды. Ал келесі аптада газеттер бұл уақытты өтеу үшін күні көрсетілмеген бір апталық жолақтарды жариялады. Кейбір газеттер тіпті жолаққа басылған күнді сызып тастап, дұрыс күнді қолмен жазып қойды.

Комикстер

Мандраке 1939 жылдан 1949 жылға дейін Дэвид МакКей компаниясы шығарған газеттегі комикстер жинағы Magic Comics-те маңызды рөл атқарды. Мандрейк 8-ден 24-ке дейінгі нөмірлердің мұқабасында болды. 25-ші нөмірден бастап Мандраке суреті журналдың логотипінің бөлігіне айналды. Dell Comics өзінің Four Color комикс кітаптар сериясында әртүрлі басты кейіпкерлермен «Мандраке сиқыршы» комиксін жариялады. Мандраке комиксінің 752-ші нөмірінде Стен Кэмпбеллдің түпнұсқа әңгімелері және Пол Ньюменнің сценарийі жарияланды. 1966-67 жылдары King Comics «Мандраке сиқыршы» комиксінің он нөмірін шығарды. Көптеген әңгімелер бұрынғы газеттегі комикстердің қайта жасалған нұсқалары болды және суреттері Андре ЛеБланк, Рэй Бейли және басқаларға тиесілі болды. Мандраке туралы әңгімелер басқа King Comics комикстерінде қосымша материал ретінде де жарық көрді. Итальяндық Fratelli Spada баспасы 1960 және 1970 жылдары «Мандраке» комикс кітаптарының көптеген түпнұсқа әңгімелерін шығарды. Олардың кейбіреулері жоғарыда аталған американдық «Мандраке» комикс кітабында да жарық көрді. Marvel 1995 жылы Майк У. Барр жазған және Роб Орталеза салған «Мандраке» мини-сериясын шығарды. Алайда, жоспарланған үш нөмірдің тек екеуі ғана жарық көрді. «Мандраке» Ұлыбритания, Австралия, Бразилия, Үндістан, Франция, Испания, Италия, Югославия, Германия, Норвегия, Дания, Финляндия, Түркия және Швецияда шығарылған комикс кітаптарда да үлкен жетістікке қол жеткізді. Бірақ Скандинавия елдерінде ол көбінесе «The Phantom» комиксінде қосымша материал ретінде жарық көрді. Сонымен қатар, «Мандраке» Үндістанда Indrajal Comics арқылы да танымал. «Мандраке» Фантомпен бірге Майк Буллок пен Кевин Гревиук жазған және Moonstone Books басып шығарған «The Phantom Annual #2» комиксінде де кездеседі. 2013 жылы Dynamite Entertainment «Kings Watch» атты мини-серияны шығарды, онда «Жерді қорғаушылар» сияқты, «Мандраке» мен Лотар Фантом, Флэш Гордон, Дейл Арден және Ханс Зарковпен бірікті. Сериалда алты кейіпкер Кобра мен Миң Шәфқатсызға қарсы күресті. Одан кейін Роджер Лэнгридж жазған және Джереми Трейси салған «Мандраке» жеке комиксі, Dynamite-тың «King: Dynamite» сериясының бөлігі ретінде жарық көрді. 2020 жылдың шілдесінде King Features Syndicate, Red 5 Comics және StoneBot Studios «Мандраке сиқыршының мұрасы» сериясы туралы хабарлады, оны Эрика Шульц жазды және Диего Жирибальди, Хуан Пабло Масса және Мончо Банге салған. Сериалда жасөспірім сиқыршы Мандрагора Констанса Террадо Паздың, қарапайым тілде «Мэнди» Паздың оқиғасы баяндалады. Мэндидің анасы болжаушы, және олар Мэндидің анасы жеке таныс Мандраке сиқыршыға тиесілі ғимаратта тұрады. Мэндидің ең жақын досы – Лотардың ұлы Л.Джей. Манди Мандракеңнің қоймасын зерттегенде, Аруин есімді сиқыршының рухы бар сиқырлы айнаны табады, ол қызды сиқыр өнеріне үйрете бастайды.

Радио

Мандраке сиқыршы – 1940 жылдың 11 қарашасынан 1942 жылдың 6 ақпанына дейін Mutual Broadcasting System радиожелісінде эфир берілген 15 минуттық радиосериал.

Фильмдер

1939 жылы «Колумбия» студиясы «King Features» комиксі негізінде түсірілген, Уоррен Халлдың Мандраке және Ал Кикумедің Лотар рөлінде ойнаған 12 бөлімді «Мандраке сиқыршы» сериалын шығарды. Сериал DVD-де қолжетімді. 1967 жылы Түркияда рұқсатсыз «Мандраке Киллинг'ин Пешинде» (сондай-ақ «Мандраке Киллинг'е Каршы / Мандраке Киллингке қарсы») фильмі түсірілді, режиссері Оксаль Пекмезоглу, ал Мандраке рөлін Гювен Эрте ойнады.

Өндірілмеген фильмдер

1960 жылдары Фальктің жақын досы Федерико Феллини «Мандраке» фильмін түсіруді жоспарлаған, бірақ жоба іске аспады. 1980 жылдардың басында, алғашқы агентімен келісімге келгеннен кейін екі апта ішінде американдық режиссер Майкл Алмерида «Тылсымшы Мандраке» сценарийін жаңарту үшін Embassy Pictures компаниясымен келісім жасады. Filmmaker журналына берген сұхбатында ол тапсырма алған соң Нью-Йоркке ұшып, қайта жазу жұмысын бастау үшін Челси қонақ үйіне орналасқанын айтты. Үш аптадан кейін ол жаңа нұсқасын ұсынды, бірақ сол кезде студия басшылығы ауысып, оның жұмысының нәтижесінен кейін жоба тоқтатылды. 2007 жылы Baldwin Entertainment Group және Hyde Park Entertainment Мими Ледер режиссерлік ететін «Мандраке» фильмін түсіру құқығын сатып алды. Бұл екі компания Ли Фалктің «Фантом» романына авторлық құқыққа ие. Бастапқыда Джонатан Рис Майерс басты рөлді сомдауы тиіс болған, ал Чак Рассел режиссер болар деп күтілген. 2009 жылы Хайден Кристенсен Рис Майерстің орнына басты рөлді ойнады. 2016 жылдың маусым айында Саша Барон Коэн Мандраке рөліне бекітілді.

Тірі фильмдер

NBC 1954 жылы "Мандраке – ғажайыпшы" телесериалының пилотын түсірді, бірақ одан арғы эпизодтар дамытылмады. Сахналық әртіс Ко Нортон Мандраке рөлінде, ал Вуди Строд Лотар рөлінде ойнады. Энтони Херрера "Мандраке" телефильмінде басты рөлді сомдады, онда Лотар рөліне Джи Ту Кумбука тартылды. Сиқыршы Гарри Блэкстоун кіші актерлер құрамында болды.

Анимация

Мандраке мен Лотар алғаш рет 1972 жылы "Күлкіні жек көретін адам" телеарналық арнайы бағдарламасында Фантом, Флэш Гордон және Стив Каньонмен бірге анимациялық түрінде пайда болды. "Жерді қорғаушылар" (1986–1987) анимациялық сериалында Мандраке сиқыршысы King Features шығармаларының Флэш Гордон және Фантоммен бірге команда құрайды. Мандрейктің ең жақын досы және қылмысқа қарсы күрестегі серіктесі Лотар да маңызды рөлде, сондай-ақ Л. Дж. (Лотардың кіші ұлы) атты жасөспірім ұлы да бар, ол жекпе-жек өнерімен айналысады. Мандраке Кшин есімді азиялық қаны бар асырап алған ұлына ие, оны шәкірті және мұрагері ретінде тәрбиелеп отыр. Питер Ренадей Мандракеге, ал Бастер Джонс Лотарға дауыс берді. Серияның толық жинағы BCI Eclipse компаниясымен Америкада екі DVD жинағы ретінде, ал Fremantle Media компаниясымен Ұлыбританияда DVD форматында шығарылды. Сериалды Pluto TV Classic Toons арнасынан тамашалауға болады. "Фантом 2040" анимациялық сериалында, болашақ Фантомды көрсететін "Сақсы" атты эпизодта Мандраке пайда болады. Эпизодта оның аты аталмайды, бірақ ол Фантомның әкесінің ескі досы, Фантомның бұрынғы жабдықтарын жасауға көмектескен сиқыршы ретінде таныстырылады. Оның керемет сақталған сымбаты Кристаллдың ұзақ өмір беру қасиеттерімен үйлеседі. Питер Ренадей Мандракеге тағы да дауыс береді.

Театр

Мюзикл «Мандраке сиқыршы мен сиқыршы қыз» 1970 жылдардың соңында Массачусетс штатындағы Ленокс өнер фестивалінде қойылды. Сценарийін Фолк пен Тейер Берч жазды, музыкасын Джордж Куинси, ал әндерін Берч жазды. Мандраке – чилилік драматург Марко Антонио де ла Парраның «Кинг Конг сарайы» пьесасының кейіпкері. Пьесада Мандраке қазір туған күн тойларында өнер көрсетеді, онда ол Тарзанның амбициялы әйелі Джейнді сүйіктісі етуге тырысады, өкіметке құмарлығын қанағаттандыру үшін.

Пародиялар мен құрмет көрсетулер

Мандраке сиқыршысы сиқырлы күштерге ие бірнеше басқа комикстік кейіпкерлерге әсер етті, соның ішінде Затара, Мистик сиқыршы Кардак, Монако, Сиқыршы Дакор, Жеңілмейтін Ибис, Сиқыршы Мантор, Сиқыршы Саргон, Затанна, Мистер Мистик, Сиқыршы, Мисто, Доктор Стрэндж және Сиқыршы детектив, сондай-ақ қысқа ғұмырлы Джим сиқыршы (үнді тілінде Джадугар Джим) Үндістанда Судир Тайлангтың туындысы. "Mad" журналының 14-ші санында (1954 жылдың тамызы) Мандраке "Мандук" деп пародияланды. Ол қалалық қоқыс үйінде тұрады, бірақ келушілерді "гипнотикалық әрекеттерімен" оны сарай деп сендіреді. Осы оқиғада ол Көлеңкемен ойынға түседі; ол, Лотар (Лоатар деп аталады) және Көлеңке бір-біріне гипнотикалық әрекеттер жасайды, ал үлкен жарылыстан кейін тек Лотар (Мандукқа ұқсайтын) қалады. Тағы бір санында Мандук Лотарды 2 метрлік сары шашты әйелге айналдырудың тәсілін көрсетеді. Джанни Гарко 1968 жылғы "Егер Сартанамен кездессең, өлімің үшін дұға ет" спагетти-вестерніндегі оның Сартана кейіпкерінің жаңа интерпретациясы, фильмнің режиссері Джанфранко Паролини ұсынған, табиғаттан тыс сәттілікке ие қарулы жауынгер бейнесіне Мандраке сиқыршысының әсер еткенін айтты. "Пиктопияда" (алғаш рет "Anything Goes!" журналының 2-ші санында, 1986 жылдың тамызында жарияланған) Алан Мур және иллюстратор Дон Симпсонның комикстік кейіпкерлердің лимбо әлемінде орын алатын қысқа әңгімесі. Басты кейіпкер, Некромант Ноктурно Мандракеге негізделген. Бұл әңгіме Джордж Хуридің "Алан Мурдың ерекше туындылары" (TwoMorrows, 2003 жылдың шілдесі) кітабында қайта басылды. Майкл Куперманның "Триззлге арналған әңгімелер" (Fantagraphics) көптеген комикстерді, соның ішінде Мандраке сиқыршысын "Манкейк сиқыршысы" атты үш панельдік жолақпен пародиялайды. Францияда Мандраке Зембланың комикстік серігі Расмус ретінде бейнеленді (Аугусто Педрацца, 1963-1979). Аргентиналық "Mi novia y yo" комиксінің 106-шы бөлімінде Мандраке оқиғаның соңында эпизодтық рөлде пайда болады.

Танымал мәдениетте

Жаңа Зеландияда туған австралиялық кантри және вестерн әншісі Текс Мортон 1941 жылы "Mandrake" атты танымал ән жазды. Ән Мандраке есімді родео жылқысы туралы болды, ол ешқашан бірдей қимылдарды қайталамады, және ол былай деп түсіндірді: "Мандраке - сиқыршы, сондықтан оның аты содан шыққан". Кәсіби бейсболшы Дон Мюллер 1948-1959 жылдары Басты лигада ойнады және допты тұрақты түрде ойынға енгізіп, инфилд арқылы соққылар беру қабілеті үшін "Mandrake сиқыршысы" деп аталды. Италияда "non sono mica Mandrake" ("Мен Мандраке емеспін", яғни "Мен мүмкін емес нәрсені істей алмаймын") деген сөз бар, ол осы сиқыршыға сілтеме жасайды. Колумбияда "sabrá Mandrake" ("тек Мандраке біледі", яғни "тек бәрін білетін / экстрасенс қабілеті бар адам біледі") деген танымал мақал да осы сиқыршыға қатысты.