Кіріспе

I Spy телесериалы – 1965 жылдың 15 қыркүйегінен 1968 жылдың 15 сәуіріне дейін NBC телеарнасында үш маусым көрсетілген американдық құпия агенттердің оқиғасы. Сериалда АҚШ барлау қызметкерлері Келли Робинсон (Роберт Калп) мен Александр "Скотти" Скотт (Билл Косби) халықаралық "теннисшілер" кейпінде жасырын сапарлар жасап, қызмет етеді. Робинсон Скотты өзінің жаттықтырушысы ретінде таныстырады, олар тамақ мен тұруға айырбас ретінде бай қарсыластармен теннис ойнайды. Олардың жұмысына қылмыскерлерді, тыңшыларды және әдемі әйелдерді ұстау кіреді. Шоудың авторы – сценаристтер Дэвид Фридкин мен Мортон Файн, сондай-ақ оператор Фуад Саид. Олар Desilu Productions компаниясының қолдауымен Triple F Productions құрды, осы компанияда сериал өндірілді. Файн мен Фридкин (бұрын радиодағы "Бродвей – менің соққым" және "Криминалдық классика" бағдарламалары үшін продюсер-режиссер Эллиотт Льюис басшылығымен сценарий жазған) бірлесіп продюсерлік және бас сценаристтік қызметтерді атқарды, 16 эпизодтың сценарийін жазды, оның біреуін Фридкин режиссерлік етті. Фридкин актерлікпен де айналысып, бірінші маусымда екі эпизодта ойнады. 1940-1950 жылдары гангстер рөлдерімен танымал актер-продюсер Шелдон Леонард – атқарушы продюсер (сериалдың ашылу титрлерінде ең алдымен аты көрсетілді). Ол сондай-ақ екі эпизодта гангстер рөлін ойнады және үшінші эпизодта өзін әзіл-қалжыңмен көрсетті. Одан бөлек, ол бір эпизодты режиссерлік етті және сериал бойында екінші топ режиссері болып жұмыс істеді.

Кейіпкерлер мен ахуал

I Spy бұл қара нәсілді актерді (Косбиді) басты рөлге алған алғашқы американдық теледрама болды. Бастапқыда Кулптің кейіпкеріне әкелік қамқорлық жасау үшін жасы үлкен актерді таңдаған еді. Шелдон Леонард Косбидің ток-шоудағы комедиялық өнерін көргеннен кейін оны Кулппен бірге түсуге шақырды. Концепция қамқоршы мен шәкірт қарым-қатынасынан тең жастағы, бірдей дәрежедегі серіктестерге өзгерді. Сондай-ақ, Косбидің нәсілі ешбір оқиғада мәселе болған жоқ, бірақ кейде жанама сілтемелер кездеседі (мысалы, екінші маусымдағы "Біздің бомбаларымыздың бірі жоғалып кетті" атты эпизодта Скотт атом бомбасын табуға көмектессе, "Кланға қосыламын" деп әзілдеді). Кулптің "Келли Робинсон" кейіпкері тәжірибелі агент болғанмен, оның кейіпкері Кулптің кейіпкеріне ешқандай жағынан бағынышты болған жоқ. (Кулп DVD-дегі аудио түсіндірмесінде олармен Косбидің расаға қатысты "Біздің мәлімдемеміз мәлімдеме емес" деп келіскенін және бұл тақырып ешқашан талқыланбағанын айтты.) Көп тілді білетін және Родс стипендиясын алған Косбидің "Скотти" кейіпкері команданың миы болды. Оның серігі – спортшы және әуесқой, өмірді өз білімімен шешкен адам. I Spy Джеймс Бонд фильмдерінің үлгісімен экзотикалық халықаралық жерлерді пайдалану арқылы жаңашылдыққа ұмтылды. Бұл телешоу үшін ерекше жағдай еді, өйткені сериалдың басты актерлері Испаниядан Жапонияға дейінгі жерлерде түсірілді, бұл материалдарға сүйенудің орнына. "Алиас" сияқты жақындағы сериал да әлемдік жерлерді пайдаланды, бірақ Лос-Анджелес аймағынан тыс жерде сирек түсірілді. I Spy-дің замандастары CBS-тің "Mission: Impossible" және NBC-тің "The Man from U.N.C.L.E." сериалдарымен салыстырғанда, олардың көп бөлігі Desilu және MGM студияларында түсірілді. Орналасқан жерде түсіру қымбатқа соғады және студиялық түсіруге қарағанда көбірек жоспарлауды қажет етеді, бірақ нәтижесіндегі сапа I Spy-дің табысының кілті болды. Әр маусымда продюсерлер әлемнің төрт-бес көрнекті жерін таңдап, жергілікті көрікті жерлерді пайдаланатын оқиғаларды жасайтын. Эпизодтар Гонконгте, Афинада, Римде, Флоренцияда, Мадридте, Севильяда, Венецияда, Токиода, Мехикода, Акапулькода, Сан-Францискода, Лас-Вегаста және Мароккода түсірілді. Шоудың табысы Кулп пен Косби арасындағы химияға байланысты. Жастар тыңшылық оқиғаларынан гөрі олардың әзіл-қалжыңдары үшін көріп тұратын. I Spy – достық жанрдағы көшбасшы. Екі актердің жақын достығы тез дамыды, бұл олардың экрандағы кейіптеріне ұқсас болды, бұл достық Кулптің 2010 жылы қайтыс болғанға дейін сақталды. Сондай-ақ, шоуда "кереметтік" сияқты қысқа мерзімге ғана танымал болған ерекше фразалар пайда болды. "Кереметтік" Косбидің сериалмен бірге шыққан стендап комедиялық альбомының атауы болды. Косби кейде Кулппен бірге ойын-қалжыңдары кезінде өзінің комедиялық номерлерінен үзінділерді қосатын. (Бір эпизодта Скотт есірткінің әсерімен сұраққа жауап бергенде, өзінің аты Майлы Альберт екенін айтады.) Косбидің өмірінің көптеген егжей-тегжейлері оның кейіпкеріне енгізілді. Скотт ішімдік ішпейді және темекі шекпейді, ал Келли Робинсон екеуін де ішеді. Скотттың Филадельфиядағы балалық шағы және Темпл университетінде оқығаны туралы жиі айтылады (Косби кейде өзінің Темпл свитшерін киіп жүргенін көруге болады), ал "Полицейлер мен қарақшылар" эпизодында Скотт өзінің ескі ауданына қайта оралады. Екі басты кейіпкер – Келли Робинсон және Александр Скотт. Олар сериал басталғанда екі адамнан тұратын команда ретінде бірнеше жыл жұмыс істеді. Робинсон бірнеше жасқа үлкен және Скотттан ұзақ уақыт Департаментте болғаны айтылған (бірақ үшінші маусымдағы флешбек эпизодында олар бірге алғашқы дайындықтан өткені көрсетілді, сондықтан осы ақиқаттың бір бөлігі сәл өзгерді). Робинсон халықаралық деңгейдегі және танымал теннисші, бірақ кәсіби ойыншы емес. Бұл халықаралық теннис оперінің ашық дәуірінде болды және ірі чемпионаттар тек әуесқой ойыншылар үшін болды, сондықтан Робинсон әлемді "теннисші бом" ретінде саяхаттап, турнирлерде ойнап, танымал адамдармен және саясаткерлермен араласады. Бұл оның тыңшылық қызметін жасыру үшін. Ол Принстон университетінің түлегі және Корея соғысының ардагері, онда ол лейтенант ретінде жаяу әскер взводының командирі болды. Ол мектепте оқыған кезінде тенниспен де, жеңіл атлетикамен де айналысты. Келлидің жасы мен балалық шағы сериал барысында біркелкі көрсетілмейді. Егер ол Корея соғысының ардагері болса, сериалдың барысында ол шамамен 35-37 жаста болған. Бір эпизодта ол Огайодан екені айтылады, ал басқаларында ол "Батыс жағалауын" өзінің туған жері деп атайды. Бір эпизодта оның әкесі әскери юрист болғанын және Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін неміс соғыс қылмыскерлерін соттауға қатысқанын айтады. Тағы бір эпизодта ол ересек болардан бұрын жетім қалғанын және есімі белгісіз шаруа қожалығында тұратын татесі мен тетесімен бірге тұрғанын көрсетеді. Ол уақыт-уақытпен бұрынғы сүйіктісімен кездеседі және өзінің өміріндегі ең маңызды романтикалық қарым-қатынасты тыңшылық мансабына кіру үшін аяқтағанын айтады. Ол кейде эмоционалды және ызалы болуы мүмкін, бірақ қажет болғанда салқын және қатал бола алады. Скотт – интеллектуал, Темпл университетінің түлегі, онда ол футбол командасының жұлдызы болды және Родс стипендиясын алды. Ол білім алған жылдары көптеген шетел тілдерін оқыған лингвист. Сериал барысында ол шамамен 29 жаста және колледж профессоры оны тыңшылық қауымдастығына қабылдады. Ол Филадельфия қаласында өсті, онда оның анасы мен қарындасы әлі де тұрады және ол анасына жиі қоңырау шалады немесе хат жазады. Ол әдетте екі агенттің ішіндегі ең сабырлы және эмоционалды емес, бірақ эмоционалды болғанда өте қайғылы болуы немесе зорлық көрсетуі мүмкін. Ол өзінің жетістіктерімен мақтанады және АҚШ-та жақсарту қажет мәселелер бар екенін мойындайды, бірақ ол өте адал және патриоттық американдық. Екі агент те кәсібінің моральдық жағын жиі сұрақтап, олардың өмірінің олардың санасы мен жанына қандай әсер ететінін ойлайды. Екеуі де өте жақын, көбінесе бір-бірін бауыр деп атайды. Бірақ олар тыңшылық әлеміне кірмеген жағдайда қандай өмір мен отбасыға ие болатындарын ойлайды. Робинсон әдетте достарымен "Келли" деп аталады, ал Александр Скотт көбінесе достарымен "Скотти" деп аталады.

Комедия және драма

"Мен тыңшы" 1960 жылдары Джеймс Бонд фильмдерімен басталган танымал құпия агент жанрындағы маңызды туынды болды. 1965 жылға қарай, дерлік барлық студия құпия агенттер туралы телешоулар, фильмдер мен оларға байланысты тауарлар шығара бастады. "I Spy" бағдарламасын "The Man from U.N.C.L.E.", "The Avengers" және "The Wild Wild West" сияқты замандас бағдарламалардан ерекшелендіргені – оның реализмге баса назар аударуы еді. 007 стиліндегі фантастикалық құрылғылар, әдемі зұлымдар немесе әзіл-қалжың, қиыншылыққа толы юмор болған жоқ. Роберт Калп пен Билл Косби көбінесе жеңіл, көңілді диалогтар айтысса да, әңгімелер тыңшылық бизнестің қатал, жаман жақтарына ден қоятын. Кейде сериал "Хризантема" ("Роза пантерадан" шабыттанған) және "Негізінен жазықта" ("Mainly on the Plains") сияқты таза комедиялық эпизодтарды ұсынатын, соңғысында Борис Карлофф өзін Дон Кихот деп ойлайтын эксцентрикалық ғалым рөлінде ойнады. Дегенмен, көптеген эпизодтар маңызды мәселелерді қамтыды (мысалы, "Жеңілгенде" ("The Loser") героинге тәуелділік) және көңілсіз аяқталудан қашқан жоқ. Бұл 1960 жылдардағы америкалық драмалық телесериалдардың санаулы бірі болды ("Таймз зонасы" ("The Twilight Zone") тағы бірі), ол эпизодты сол кезде тыйым салынған Вьетнам аймағында өткізді. 1966 жылғы "Жолбарыс" ("The Tiger") эпизоды Роберт Калптың өзі жазған, ал түсірілім кезінде Роберт Калп пен вьетнам-француздық актриса Франция Нюен арасында роман пайда болды. Олар келесі жылы үйленді, ал Нюен кейін тағы бірнеше эпизодта ойнады.

Сюжеттер мен оқиғалар

Шпиондық сюжеттер, бірнеше ерекше жағдайларды қоспағанда, Шалқын соғыс кезеңінде және 1960 жылдардың ортасындағы нақты геосаяси жағдайға сәйкес келіп жасалған. Олар қарсыластарын көбінесе «орыстар», «қытайлар» немесе сол кездегі басқа коммунистік блоктағы елдер деп атаған. Тек сирек жағдайларда ғана сюжетті дамыту үшін ойдан шығарылған қалалар немесе елдер қолданылған. Шпиондық сюжеттер көбінесе ықтимал болды – бірнеше комедиялық жағдайларды есептемегенде – және Шалқын соғыс оқиғалары жиі айтылып немесе сюжеттің негізі ретінде пайдаланылған. Кейбір эпизодтарда араб ұлтшылдығы және потенциалды джихад идеясы, АҚШ-тың ішкі терроризмі, неофашистік ұйымдар және Екінші дүниежүзілік соғыстан қашып келген соғыс қылмыскерлері сияқты заманауи геосаяси факторлар да көрсетілген. Олар жұмыс істеген тыңшылық бөлімінің аты ешқашан айтылмаған. Бір флэшбэк эпизодында барлық агенттер бастапқы дайындығын Сан-Францискодағы Президио армиялық бекетінде алғандығы және бұл агенттік ЦРУ емес, керісінше «ЦРУ-дан да әскери» екендігі анықталды. Кем дегенде екі эпизод олардың Пентагонда брифинг алуымен басталады, олар Пентагонды өз ұйымдарының басты штабы деп жиі айтады және оларға әртүрлі әскери шенді офицерлер – Армия, Әскери-теңіз күштері, Теңіз жаяу әскерлері және Әуе күштері – нұсқау береді. Бір эпизодта олар британдық әскери офицерлерден брифинг алады. Алайда, олар Мемлекеттік департаментке де жауапты, өздері жұмыс істейтін елдегі жергілікті американдық елшіліктен жиі нұсқау алады. Кем дегенде бір эпизодта олар тікелей американдық елшіні оларға көмектесе алатын адам ретінде атайды. Олар жұмыс істейтін құпия агенттік көбінесе «Департамент» деп аталады, және ол Қорғаныс барлау агенттігі мен ЦРУдың арасындағы нәрсе сияқты көрінсе де, оның нақты кім екені көрерменнің қиялына қалдырылады. Екі агент кейде дезертирлерді сұраққа алу және жау территориясынан оралған достарға көмектесу сияқты стандартты тыңшылық әрекеттеріне қатысады. Алайда, екі басты кейіпкердің өзі тек екі рет «Темір немесе Бамбук пердесінің» артында және бір рет Вьетконг бақылауындағы аумақта жұмыс істейді. Олардың қалған эпизодтарын АҚШ-та немесе көбінесе АҚШ-қа одақтас елдерде өткізеді. НАТО одақтастары Грекия, Италия және Британдық Гонконг; АҚШ одақтасы Жапония; ҰАҚ мүшесі Мексика; және АҚШ-тың ресми емес (сол кездегі) одақтасы Испания – бұл сюжет желісі орналасқан жерлер. Сондай-ақ, сол кезде техникалық тұрғыдан бейтарап, бірақ Батысқа жақын болған Марокко да бірнеше эпизодтың орны болып табылады. Олар әртүрлі эпизодтарда британдық, жапондық және грек құпия қызметкерлерімен, ал басқа эпизодтарда жергілікті полиция қызметкерлерімен ынтымақтасады, бірақ олардың қызметі жергілікті билік органдарына көбінесе белгісіз болады. Екі агент көбінесе Батыс елдеріндегі Кеңес блогының немесе Қытайдың тыңшылық әрекеттерін жоғарылатып, жоюмен немесе өз ұйымдарындағы сатқынды анықтаумен айналысады. Мұндай әрекеттер оларды техникалық тұрғыдан қарсы барлау агенттері етеді. Кейде олар есірткі контрабандасына қарсы күреске немесе дос елдің басшысына қарсы төңкеріс әрекетін тоқтатуға қатысады. Бірнеше эпизодта олар тікелей тапсырмада болмайды, бірақ жеке өміріне байланысты оқиғаларға қатысады, мысалы, Скоттидің асырап алған қызының жігітін итальяндық полициямен проблемадан сақтап қалуға көмектесу немесе Корея соғысында Келлидің астында қызмет еткен және соғыста қаза тапқан сарбаздың отбасымен айналысу. Екі агент көбінесе өздерінің тапсырмаларына қатысы бар тартымды әйелдермен араласады, бірақ олар «The Man From U.N.C.L.E.» фильміндегідей жағдайға кездейсоқ түскен қарапайым адамдармен сирек араласады.

Кулп жазушы ретінде

Сериалдың басты жұлдызы Кулп жеті эпизодтың сценарийін жазды (оның біріне өзі режиссерлік етті), оның ішінде шоудың тұңғыш эфирде көрсетілген "So Long, Patrick Henry" эпизоды да бар. "I Spy" жобасына қатысудан бұрын Кулп Джеймс Бонд сияқты американдық кейіпкерді сомдайтын жаңа сериалдың пилоттық сценарийін жазған. Ол сценарийді досы Карл Райнерге көрсетіп, Шелдон Леонардпен кездесуге кеңес алды, ол сол кезде "I Spy" сериалын жасап жатқан еді. Бұл сценарий кейін Кулптің өзінен қайта жазылып, "Тигр" эпизоды ретінде көрсетілді. "Үйге сот" эпизодының DVD аудио түсіндірмесінде Кулп өзінің жазған жеті эпизодының ғана түсірілімде сөздері өзгеріссіз қалғанын айтады. Ол оларды басқа сценаристтерге үлгі болу үшін, нақты драмалық мәнер мен сапа стандартын орнату мақсатымен жазды. Бірақ Кулп пен Косби көбінесе алақанға сыймайтын, бір-біріне ұқсайтын сценарийлерге риза болмай, диалогтарының көп бөлігін қайта жазып, түсірілім барысында көптеген нәрсені ойдан шығарып ойнады.

Марапаттар мен ұсыныстар

Бірінші рет актер Билл Косби 1966, 1967 және 1968 жылдары драмалық сериалдағы бас рөлдегі үздік актер үшін үш рет қатарынан «Эмми» сыйлығын жеңіп алды (мұндай жетістікке қол жеткізген алғашқы афроамерикалық актер ол болды). Роберт Калп «I Spy» сериалының барлық үш маусымы үшін де осы санатқа ұсынылды. «Жеңілген» (Калп жазған) фильмінде есірткіге тәуелді кабаре әншісінің рөлін ойнаған Эрта Китт 1966 жылы драмадағы басты рөлдегі әйелдің үздік жеке орындауы үшін «Эмми» сыйлығына ұсынылды. 1967 жылы Калп үшінші маусымдағы «Үйге сот» сценарийі үшін драма жанрындағы үздік жазу жетістігі үшін «Эмми» сыйлығына ұсынылды. Тақырыптық музыканы жазумен қатар, Эрл Хаген сериалдың көптеген бөлімдеріне, көбінесе Қиыр Шығыс, Мексика немесе Кариб аймағының этникалық музыкасымен үйлестірілген, түпнұсқа музыкалық сазды құрастырды. Хаген шоудың барлық үш маусымы үшін «Эмми» номинациясын алды және 1968 жылы «Лайя» бөлімі үшін жеңіске жетті. «I Spy» сериалы 1966–1967 жылдарғы маусымы үшін 1967 жылғы «Алтын глобус» сыйлығында «Үздік драмалық сериал» атанды.

Қайта жасау

I Spy Returns (1994) телефильмінде (жаңа серияның сатылмаған пилоттық эпизоды) Кульп пен Косби 1968 жылдан бері алғаш рет Робинсон мен Скотт рөлдерін қайта ойнады. Бастапқы ашылу тізімі өзгеріссіз қолданылды, тек «I Spy» астына «Returns» сөзі қосылды және тақырыптық музыка жаңадан реттелді. Косби атқарушы продюсер болды. Бастапқы сериалдан айырмашылығы, телефильм пленканың орнына бейнетаспаға түсірілді. Мұнда Робинсон агенттіктің директоры болса, Скотт жұмыстан кетіпті. Дегенмен, қартайған агенттер тағы да әрекетке кірісуге мәжбүр, бұл жолы олардың балалары – Беннетт Робинсон (Джордж Ньюберн) және Николь Скотт (Салли Ричардсон Уитфилд) енді оперативтік қызметкерлер болып, оларды қадағалау үшін. Бұл фильм 1994 жылдың 3 ақпанында «CBS Movie Special» ретінде көрсетілді. Кульп 1999 жылы Билл Косбидің «Cosby» сериалының «My Spy» атты эпизодында Келли Робинсон рөлін тағы да ойнады. Косбидің кейіпкері теледидардан «I Spy» бағдарламасын көріп, ұйықтап қалып, тыңшылыққа қатысты оқиғаға ілігіп кетеді. Косбидің есімін оның кейіпкері Хилтон Лукасқа ауыстырғаннан кейін, ескі ашылу тізімі дәл сол күйінде қайта жаңартылды. (Кульп бұрын 1987 жылы «The Cosby Show» эпизодындағы «Bald and Beautiful» атты эпизодта Клифф Хакстеблдің ескі досы «Скот Келли» рөлінде Косбимен бірге ойнаған, бұл олардың «I Spy» кейіпкерлерінің есімдерінің қосылуы еді). 2002 жылы Эдди Мерфи мен Оуэн Уилсонның қатысуымен «I Spy» атты фильм түсірілді. Бұл нұсқада кейіпкерлердің есімдері ауыстырылды, сондықтан Александр Скотт (Уилсон) енді ақ түсті құпия агент, ал Келли Робинсон (Мерфи) – қара спортшы, қазір боксшы (Бұл олардың екеуі де агенттер болған бастапқы идеясын өзгертті, Робинсон азаматтық боксшы болып, Скотт өзінің миссиясын орындағанда оның жасырын қызметі ретінде әрекет етеді). Фильм бастапқыда коммерциялық және сын тұрғысынан сәтсіздікке ұшырады. 2009 жылғы «Кино нұсқауында» киносыншысы Леонард Мальтин бұл фильмін «1960 жылдардағы ақылды телешоудың атын ғана сақтап қалған қайта жаңартылуы, жаман сценарий жазудың үлгісі, түсініксіз сюжеті мен мағынасы жоқ кейіпкерлері бар» деп сипаттады.

Ойындар

Идеал 1965 жылы тақта ойынын жариялады.

Синдикаттау

1982 жылдың қыркүйегінде Christian Broadcasting Network діни кабельдік арнасы бүкіл ел бойынша I Spy сериалын апта сайын сағат 20:00-де көрсетуді бастады және келесі 2 жылдан астам уақыт бойы көрсетіп тұрды. 1986 жылы Nick at Nite арнасы I Spy сериалын кешкі сағат 21:00-де эфирге қосып, 1987 жылдың күзіне дейін көрсетіп тұрды. 2011 жылы I Spy сериалы FamilyNet арнасында күніне екі рет, аптасына алты күн көрсетілді. Сериал сондай-ақ АҚШ-та Retro Television Network және Soul of the South Network телеарналарында көрсетіледі. 2015 жылы Козбиге тағылған жыныстық шабуыл айыптауларына байланысты Aspire және Cozi TV арналары I Spy сериалының қайта көрсетілімдерін эфирден алып тастады.