Кіріспе

Англикандық ілімді баяндайтын екі кітап – "Уағыз кітабы" (1547, 1562 және 1571) – Англия шіркеуінің реформаланған доктриналарын терең және толық дамытатын, Тридцать тоғыз дін туралы мақаланың 35-ші бабында пайдалануға белгіленген отыз үш уағызды біріктіретін екі кітап. Бұл жинақтың толық атауы – "Шіркеулерде оқылуға арналған белгілі бір уағыздар немесе хомилиялар". Олар Англия шіркеуінің негізгі қағидаларының құрамына кіреді.

Қайта қарау және реформа

1530 жылы Англия шіркеуінің Рим шіркеуінің билігінен бөлінісімен және Англияның Генрих VIII-нің патшалықтың рухани және мемлекеттік істеріндегі басты билік ретінде тағайындалуынан кейін, Англия реформасын орнату үшін реформацияланған христиан діні, теологиясы, құлшынысы және амалдары патшалықтағы барлық қауымдарға мүмкіндігінше кеңінен түсіндіріліп, оқытылуы қажет болды. Бұрынғыда діни рәсімдер толығымен латын тілінде өткізіліп, қасиетті тамақ (тек қасиетті наннан ғана тұратын) жылына екі рет беріліп келсе де, реформацияланған сенімнің таралуы халықтың барлық топтары арасында ұзақтан бері бейресми түрде дамып келді, бұл Уиклиф дәстүрінің, сондай-ақ Еуропалық кеңістіктегі университеттердегі жаңа ғылымның арқасында мүмкін болды.

Епископтар кітабы мен Патша кітабы

Ағылшын шіркеуінің ілімін қайта құруға жасалған тырысықтар, Томас Кромвельдің вице-регенті ретінде архиепископ Томас Кранмер бастаған, 1536 жылы (ішінара лютерандық) Он бапты қабылдаумен басталды, ал 1537 жылы «Епископтар кітабы» немесе «Христиан адамының институты» деп аталатын зерттеулер жинағымен толықтырылды. Бұл кітап төрт бөлімге бөлінді: * Елшілердің сенімін түсіндіру * Жеті қасиетті рәсім туралы мәлімдеме * Он өсиеттің түсіндіруі * Ақталу және Тазалау туралы мақалалармен бірге Pater noster және Ave-дің түсіндіруі. Епископтар бұл кітапты король Генриге арнады, алдымен оны мінбардан оқуға бұйрық берді, бірақ кейін қайта қарастыру үшін басылымнан шығарып тастады. 1539 жылы Алты бап заңмен бекітілді, бұл бұзушылық үшін қатаң жазалар көзделген реакциялық формула болды. 1540 жылғы жиналыста (Кромвельдің құлдырауы кезінде) талқыланып, 1543 жылы жарияланған «Король кітабы» немесе «Кез келген христиан адамы үшін қажетті ілім және білім» деп аталатын қайта қарастырылған еңбек. «Король кітабы» «Епископтар кітабындағыдай» әр бөлімдегі әр түрлі баптар бойынша ұзақ сөз тіркесімдері немесе түсіндірмелерді, жол-жоба бойынша қамтиды: * Сенімнің мәлімдемесі * Сенімімізге қатысты баптар, Символ деп аталады * Жеті құдайлық * Құдіреті шексіз Құдайдың он өсиеті * Иеміздің дұғасы, Pater noster деп аталады * Періштелердің сәлемі, Ave Maria деп аталады * Еркін ерік туралы бап * Ақталу туралы бап * Жақсы амалдар туралы бап * Кеткен жандар үшін дұға.

Елизавета реформасы: Хомилиялардың екінші кітабы (1563, аяқталды 1571)

Бірінші кітап 1562 жылы жаңа редакцияда жарық көрді, хомилиялар жақсырақ түсіну үшін бөлімдерге бөлінді: кіріспесінде патшайымның оларды оқуға берген нұсқауы келтірілді. Бұл, сондай-ақ 1563, 1567 және 1571 жылғы басылымдар, онда уағыздар мен үгілдердің екінші кітабы қосылды, Мэтью Паркер архиепископ болып қызмет еткен кезеңге жатады, Елизавета I патшайымның билікке келуінен бастап 1575 жылы қайтыс болғанға дейін. Бұлар королева Мэри I (1553–1558 жылдары билеген) және Рим католик архиепискобы Реджинальд Поул (1556–1558 жылдары) тудырған реформалардың үзілісінен кейін болды, сондай-ақ Томас Кранмердің (бірінші томның көп бөлігінің авторы) 1556 жылы дін бузушылық жасады деген айыппен өлімге кесілуіне соқтырды. Қырқ екі бап Мэри билік еткен жылдары күшіне енбеді, сол кезде Англия шіркеуі Риммен қайта бірікті, бірақ Елизаветаның діни мәселелерді шешуімен бірден маңыздылығын қайта арттырды.

1563 жыл

Екінші кітапты негізінен Мэтью Паркер, епископ Джон Жьюэл және басқалар жазды, оны Ричард Югге мен Джон Кауд, "патшайымның баспагерлері" екі немесе одан да көп нұсқада басып шығарды. Паркердің сөзіне қарағанда, "Уағыздар жинағы" 1562 жылы басылып, 1563 жылғы жаздың ортасында патшайымның бекітілуін күтіп отырған, содан кейін ғана толыққанды жариялануға мүмкіндік болды. "Патшайымның тағайындаған белгілі уағыздары" деп аталатын ол жинақта жиырма уағыз болды. Кейінгі жылдары қайта-қайта басылды. Бұл жарияланымнан кейін Созылудың отыз тоғыз бабы мақұлданды, олардың ішінде патшайым католик азаматтарының наразылығын басу үшін тағы бір бапты алып тастады. Осылайша, бірінші кітаптың соңғы хабарламасында жоспарланған уағыздардың толық көлемі орындалды.

Дін уағыздарының сипаты

Көптеген уағыздар күнделікті Киелі жазбаларды оқып, Иса Мәсіхке деген сеніммен өмір сүруге тікелей шақырады; ал қалған еңбектер – шіркеу басшыларын теология, шіркеу тарихы, Византия империясының құлдырауы, сондай-ақ реформацияланған англикандық сенімнен бас тартқан Рим-католик шіркеуінің ілімдері мен ерекшеліктері туралы хабардар ету мақсатындағы ұзақ ғылыми зерттемелер. Әр уағыз Киелі жазбаларға, шіркеу әулиелеріне және басқа да бастапқы көздерге жасалған көптеген сілтемелермен толыққан. Ең ұзын уағыз – "Бұтпарастық қаупіне қарсы" атты екінші кітаптың екінші уағызы, ол шамамен 136 бетті құрайды (1571 жылғы басылымда 25–161 беттер) және үш бөлікке бөлінген. Бірінші бөлімде мүсіндерге табынуға қарсы Мұса заңы мен апостол Пауылдың айыптауларына дейінгі мәліметтер келтіріледі: екінші бөлімде осы мәселе бойынша әулиелердің жазбалары қарастырылады және иконокласт дауы (Батыс және Шығыс шіркеулері арасындағы алауыздықтың түпкі себебі болған және Римнің Папалық билігіне бағынбаған христиан әлеміне деген қарсылығын тудырған) талданды. Үшінші бөлім Реформацияланған шіркеудің тұрғысынан, бұтпарастыққа алып келгені саналған Рим-католик діни ілімдері мен тәжірибелерінің тарихын баяндайды, мысалы: «Егер бір киелінің бейнесі әртүрлі жерлерде болса, сол киелінің де әртүрлі есімдері болады, бұл жұрттардың әдеттеріне ұқсас. Уолсингхэм ханым, Ипсуич ханым, Уилсон ханым және басқаларын естігенде – бұл жұрттардың бейнеге табынуының еліктеуі ғана емес пе? Диана Агротера, Диана Корифея, Диана Эфесия және т.б., Венера Циприя, Венера Пафия, Венера Гнидия. Осыдан-ақ киелінің бейнесі үшін сол жерде, тіпті бейнелердің өзінде де мекендеуі керек екені анық көрінеді, бұл олардың бейнеге табынуының негізі. Өйткені бейнелер жоқ жерде, олардың мұндай мүмкіндіктері жоқ» (99-бет). Уағыздарда Ной үшін Ное, Ишая үшін Есей сияқты Киелі кітаптағы есімдердің Вулгата мен Септуагинт негізіндегі тарихи жазылу түрлері көптеп кездеседі. "Муммише массинг" деген көрнекті сөз екінші кітаптың (Сакраментті лайықты қабылдау туралы) он бесінші уағызында қолданылады, ол Мессаның өзін сипаттау үшін емес, (керісінше) Иеміздің кешкі ас дастарқанына "әдепсіздікпен, Иеміздің денесін ажырата білмей" келгендерді сипаттау үшін (апостол Пауыл Қорынттықтарды кінәлағандай, 1 Қорынттықтарға, XI, 27–29), "қадірсіз және құрметсіз білімсіздікпен", бұл мим шоу сияқты.

АҚШ-тағы қабылдау

Епископальдық шіркеудің мақалалар нұсқасы Хомилиялардың мазмұнымен келіседі, бірақ оларды жаңартуға мүмкіндік болғанша оқу тәртібін күшінен тоқтататынын мәлімдейді.