Кіріспе

Бірінен соң бірі келетін сүзгілерден өтетін жарық. Субтрактивті түс немесе субтрактивті түсті араластыру, жарық жартылай сіңіретін ортаның бір-бірінен кейін келетін қабаттарынан өткеннен кейін оның спектрлік қуатты бөлуін болжайды. Бұл идеализирован модель – бояулар мен пигменттердің түсті басып шығару және фотосуретке қалай қолданылатынының негізгі қағидасы. Ақ жарық көзге әртүрлі толқын ұзындықтарын жеткізе отырып, жартылай сіңіретін ортаның микроскопиялық "қабаттарынан" өтетін кезде түсті қабылдау осылай пайда болады. Бұл сондай-ақ, түстер араластырылған немесе бір-бірінен кейін қабатталып жағылған сурет салуда да қолданылады.

Процесс

Субтрактивті түстерді араластыру моделі, шағылысатын немесе мөлдір бетке жабысқан, жартылай сіңіретін материалдар арқылы сүзгіленген жарықтың спектрлік қуат таралуын болжайды. Әр қабат жарық спектрінен кейбір толқын ұзындықтарын жартылай сіңіріп, қалғандарын өткізеді, нәтижесінде түсті көрініс пайда болады. Пайда болған спектрлік қуат таралуы, әрбір сүзгіде келіп түскен жарықтың және берілістің спектрлік қуат таралуын тізбектеп көбейту арқылы болжалады.

Сурет

Субтрактивті модель бояулардың қоспасынан немесе мата бояуы сияқты ұқсас ортадан түс пайда болуын болжайды, олар қабаттап жағылса немесе жағу алдында араластырылса да. Егер бояу жағу алдында араластырылса, түскен жарық бояу қабатының ішіндегі әртүрлі тереңдіктегі көптеген пигмент бөлшектерімен әрекеттеседі, содан кейін ғана шығады. Көркемдік тауарларды өндірушілер субтрактивті негізгі түстер – магента мен циан рөлін сәтті атқаратын түстерді ұсынады. Мысалы, 1930 жылдары қолжетімді болған фталоциан көк және 1950 жылдары алғаш рет ұсынылған квинакридон магента, сарымен бірге дәстүрлі қызыл және көк түстерге қарағанда әлдеқайда қаныққан күлгін және жасыл түстерді шығарады.

RYB

RYB (қызыл, сары, көк) – пигменттерді араластыруға қолданылатын негізгі түстердің дәстүрлі жиынтығы. Ол өнер мен өнер білімінде, әсіресе сурет салуда қолданылады. Бұл қазіргі заманғы ғылыми түстер теориясынан бұрын пайда болған. Қызыл, сары және көк – RYB түстер «дөңгелегінің» негізгі түстері. Екіншілік түстер – күлгін (немесе қызғылт), қызғылт сары және жасыл (VOG) – қызыл мен көк, қызыл мен сары, көк пен сары түстерін тең пропорцияда араластыру арқылы құралатын тағы бір үштік. RYB негізгі түстері 18-ғасырдағы түс көру теориясының негізіне айналды, себебі барлық физикалық түстерді қабылдауда да, пигменттер мен бояуларды физикалық араластыруда да негізгі сезімдік қасиеттер біріктірілді. Бұл теориялар 18-ғасырдағы түрлі түстердің таза психологиялық әсерлерін зерттеулермен толықтырылды, атап айтқанда, түс кейінісіндегі бейнелерде және түсті жарықтағы қарама-қарсы көлеңкелерде туындайтын «қосымша» немесе қарама-қарсы түстер арасындағы контраст. Осы идеялар мен көптеген жеке түс байқаулары түс теориясының екі іргелі құжатында жинақталды: неміс ақыны және үкімет министрі Иоганн Вольфганг фон Гетенің «Түстер теориясы» (1810) және француз өнеркәсіптік химигі Мишель Эжен Шеврольдің «Бір мезгілдегі түстердің контрасты туралы заң» (1839). 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басындағы және ортасындағы коммерциялық баспагерлікте, CMY (көк, күлгін, сары) үштігі көбірек қолданылса да, дәстүрлі RYB терминологиясын қолдану жалғасты, мұнда көк кейде «процесс көк», ал күлгін «процесс қызыл» деп аталатын.

CMY және CMYK түсті модельдер және басып шығару процестері

Түсті басып шығаруда әдеттегі негізгі түстер – циан, маджента және сары (CMY). Циан қызыл түстің толықтырғышы болып табылады, яғни циан қызыл түсті сіңіретін сүзгі ретінде қызмет етеді. Ақ қағаз бетіне жағылған циан сиясының мөлшері ақ жарықтағы қызыл жарықтың қаншалықты қағаздан кері шағылысатынын бақылайды. Идеал жағдайда, циан сиясы жасыл және көк жарыққа толығымен мөлдір болады және спектрдің сол бөліктеріне әсер етпейді. Маджента – жасыл түстің, ал сары – көк түстің толықтырғышы. Үш түрлі сияның әртүрлі мөлшерлерін біріктіру арқылы жақсы қанықтығы бар кең ауқымды түстерді алуға болады. Сиямен басып шығару және әдеттегі фотомеханикалық басып шығару процестерінде қара K (Key) компоненті қосылады, нәтижесінде CMYK түс моделі пайда болады. Қара сия коммерциялық тұрғыда қолданылатын CMY сиялардың толыққанды мөлдір болмауынан туындайтын, басылған кескіннің қараңғы бөліктеріндегі қажетсіз түстерді жабуға, үш түсті элементтердің дұрыс тіркелмеуінен нашарлайтын кескіннің айқындығын арттыруға және тек қара немесе сұр түс қажет болғанда қымбат түсті сияның қолданылуын азайтуға немесе тоқтатуға қызмет етеді. Таза фотосуреттік түсті процестерде K компоненті дерлік болмайды, себебі барлық қолданылатын процестерде CMY бояулары әлдеқайда толық мөлдір болады, тіркеу қателерін жасырудың қажеті жоқ және толыққанды CMY комбинациясын қара бояумен алмастыру, ең жақсы жағдайда, перспективалық үнемдеудің қарапайым мүмкіндігі ғана, ал электронды емес аналогтық фотосуретте технологиялық тұрғыдан мүмкін емес.