Кіріспе

Peter Boardman (25 желтоқсан 1950 – 17 мамыр 1982) – ағылшын таушысы және жазушы. Ол Гималайға жасаған бірнеше батыл және жеңіл экспедицияларымен, көбінесе Джо Таскермен бірлесіп, сондай-ақ тау әдебиетіне қосқан үлесімен әйгілі. 1982 жылы Бордман мен Таскер Эверест тауының солтүстік-шығыс қырқасында қаза болды. Олардың құрметіне Тау әдебиеті үшін Boardman Tasker сыйлығы орнатылды.

Ерте өмір және білім

Бордман Англияның Чешир графтығындағы Стокпорт қаласында Алан Хоу Бордманның (1920–1979) және Дороти Бордманның (1923–2007) кіші ұлы ретінде дүниеге келді. Ол 1956 жылдан 1969 жылға дейін Стокпорт грамматикалық мектебінде оқыды, 1964 және 1965 жылдары Корсикаға, ал 1966 жылы Швабия Альпіне мектеп сапарларына қатысты. Бордман алғаш рет Пик округі ұлттық паркіндегі Виндгатер тауларында мектептегі достарымен бірге тауға көтеріле бастады. 1966 жылы Mynydd Climbing Club-қа қосылғаннан кейін Бордманның альпинизм дағдысы жылдам дамыды және ол 1968 жылы Пеннин Альпіне шарықтап шықты. 1969 жылдан 1972 жылға дейін Бордман Ноттингем университетінде ағылшын тілін оқыды, онда 1971 жылдан 1972 жылға дейін Таушылар клубының президенті болды. Университетте оқып жүргенде Бордман Ұлыбритания мен Еуропа бойынша көп тауға көтерілді және 1972 жылы Ауғанстанға өзінің алғашқы экспедициясын жасады. Ноттингемнен кейін Бордман 1973 жылы Солтүстік Уэльс университетінің колледжінен білім беру (ағылшын тілі және сыртқы іс-шаралар) саласы бойынша аспирантуралық сертификат алды.

Жеке өмір

1980 жылы тамызда Бордман Хилари Коллинзге үйленді. Олар алғаш рет 1974 жылы Гленмор Лоджасында Бордман оқытқан курста кездесті. 1976 жылы Чангабанг экспедициясынан кейін Хилари Бордманға Белпер орта мектебінде суреттер көрсетуді ұйымдастырды, онда ол сыртқы шараларға жауапты мұғалім болған. Ұзақ өтпей олар Дербишир мен Шотландияда бірге тауға көтеріле бастады. Хилари Бордманның тауларға деген құмарлығын бөлісті және олар бірге Килиманджаро, Кения тауы мен Карстенс пирамидасына шықты. Хилари Ұлыбританиядан Швейцарияға оқытушы болып жұмыс істеуге кетті, кейін Бордман Лейсиндегі Халықаралық альпинизм мектебінің директоры болып тағайындалған соң оған қосылды.

Хиндукуш, 1972 жыл

Бордманның Еуропадан тыс алғашқы экспедициясы 1972 жылдың жазында Ноттингем университетінің альпинистік клубының мүшелерімен бірге Афғанстанның Хиндукуш тауына автомобильмен жасалды. Кох-и Хаайк тауының (5860 м) солтүстік беткейіндегі жаттығу шығуы, альпинистер беткейдің қиындығын дұрыс бағаламағандықтан, эпикалық оқиғаға айналды. Саммитқа жоспарланғаннан ұзақ уақытқа созылып, олар Базалық лагерьге 50 мильдей қашықтықты жүріп оралуға мәжбүр болды. Олардың басты мақсаты – бұрын ешкім шықпаған Кох-и Монди тауының (6234 м) солтүстік беткейін бағындыру болды. Жалпы, экспедиция мүшелері бес жаңа шың мен бес жаңа бағытты өтті.

Ден-Бирд тауы, Аляска, 1974 жыл

1974 жылдың мамыр айында Бордман мен Роджер О’Донован Аляска тауларындағы Дан-Бирд тауының (3127 м) Оңтүстік бетінен алғашқы және жалпы екінші рет көтерілді. О’Донован ауырғандықтан Маккинли тауына жасалған экспедиция тоқтатылды.

Эверест, Оңтүстік-Батыс бет, 1975 жыл

Крис Бонингтон Эвересттің оңтүстік-батыс бетіне көтерілу үшін үлкен, қоршау стиліндегі экспедицияға адамдарды таңдағанда, Пол Брейтуэйт Бордманды басқа команда мүшелерімен жақсы қарым-қатынас жасай алатын, талантты альпинист ретінде ұсынды. Экспедицияның нәтижесінде алғашқы екі британдық – Даг Скотт пен Дугал Хейстон 1975 жылдың 24 қыркүйегінде шыңға шықты. Бордман мен экспедицияның бас сердары Пертемба 26 қыркүйекте шыңға жетті. Төмен түскенде олар Мик Беркпен кездесті, ол шыңға қарай әлі де көтеріліп жатқан еді. Олар оны Оңтүстік шыңында ауа райы нашарлаған кезде күтті, бірақ Берк қайтадан тірі көрінбеді.

Чангабанг, Батыс қабырға, 1976 жыл

Бордман мен Джо Таскер алғашқы экспедицияларында Үндістанның Гархвал Гималайындағы Чангабангтың батыс қабырғасына (6,864м) алғаш көтерілді. Көтеріліс 1976 жылдың қыркүйек және қазан айларында 25 күнге созылды. Бұл "қазітке дейін жасалған ең керемет, жеңіл салмақты Гималай көтерілісі" деп есептелді. Чангабанг идеясы Джо Таскерге тиесілі болды; ол оны өткен жылы Дик Реншоумен Дунагириде болғанда көріп қалған. Реншоу қырынудан жазылып жатқанда Таскер Бордманнан Чангабангта жаңа бағытқа қызығушылық танысады деп сұрады. Бордман Таскердің ұсынысына құлшынып келісті: "Бұл мен қалағанның бәрі болар еді. Толығымен жауапкершілікке толы, менің өзімді құрметтеуімді Эверест үшін алған халықтың мойындауымен үйлестіретін нәрсе".

К2, Батыс қырқа, 1978 жыл

1978 жылы Крис Бонингтон Бордманды K2 (8611 м) экспедициясына қатысуға шақырды. Команда құрамына альпинисттер Пол Брейтуэйт, Ник Эсткорт, Даг Скотт және Джо Таскер, сондай-ақ дәрігер Джим Дафф және оператор Тони Райли кірді. Ол кезде К2 тауына бар болғаны екі рет ғана шаң қағып, ал Батыс қырқасына ешкім шыққан емес. Бордман мен Таскер шамамен 6700 метр биіктікке көтерілді, бірақ Эсткорт лавинада қаза болғандықтан экспедиция тоқтатылды.

Карстенц пирамидасы, 1978 жыл

1978 жылдың желтоқсанында Бордман мен Хиллари Коллинз Индонезияның Папуа провинциясындағы Жаңа Гвинея аралында Карстенц пирамидасының (4 884 м) оңтүстік бетіне алғашқы баруды жасады. 1979 жылдың қаңтар айының басында олар жақын орналасқан Дугундугу шыңына көтеріліп, екі француз альпинистерімен бірге Нга Пулудың үш шыңын бойлап өтті.

Канченджанга, Солтүстік қырқа, 1979 жыл

1979 жылы 16 мамырда Бордман, Дуг Скотт және Джо Таскер Канченджанганың (8586 м) шыңына Солтүстік қырқа арқылы жетті. Бұл тауға жалпы үшінші және осы маршрут бойынша алғашқы көтеріліс болды. Бұған дейін жасаған команданың екі әрекеті (оның құрамында француз альпинисі Жорж Беттембург та болған) таудың жоғары бөлігіндегі дауылдардың кесірінен сәтсіз аяқталды.

Гаури Санкар, Оңтүстік саммит, 1979 жыл

Бордман непалдық-британ экспедициясын басқарып, Непалдағы екі шыңды тау – Гаури Санкардың оңтүстік шыңына алғашқы көтеріліс жасады. Бордман, Пемба Лама, Тим Лич және Гай Нейтардттан құралған команда 1979 жылғы 9 қарашада Батыс қырқасы арқылы Оңтүстік шыңына (7010 м) жетті. Құлап жарақат алған экспедиция мүшесі Джон Барри төменгі лагерде күтіп отырды.

K2, Батыс қырқасы мен Абруцци шұбыры, 1980

1978 жылғы К2 экспедициясынан кейін Бордман мен Таскер бірден тауға тағы бір жорық жасауға рұқсат алуға өтініш берді. 1980 жылдың мамыр айында олар Дик Реншоу мен Даг Скоттпен бірге Батыс қырқаға қайта оралды. Олардың таңдалған бағыты 1978 жылы қар көшкісіне ұшыраған қауіпті еңістен өтті, бірақ ол тым қиын болып шықты. Команда, енді Скоттсыз, алғашқы бағытталғандардың таңдаған жолы – Абруцци шпорына көшті. Осы бағыт бойынша екінші жорықтарында олар 8077 метрлік биікке жетті, бірақ түн ортасында шатырларын қар көшкіні қамтыды, нәтижесінде таудан ұзақ және қауіпті шегініс жасауға мәжбүр болды. Үшінші және соңғы әрекет тау үстіндегі дауылдарға байланысты тоқтатылды.

Конгур, 1981 жыл

Бордман Қытайдағы Конгур (7719 м) тауына алғашқы көтеріліс жасаған британдық команданың құрамында болды. Бордман, Крис Бонингтон, Ал Рауз және Джо Таскерден тұратын альпинистер тобына оператор Джим Курран және экспедиция мүшелеріндегі биіктіктің әсерін зерттейтін медициналық топ қосылды. Көтеріліс 1981 жылдың 12 шілдесінде оңтүстік-батыс қыры арқылы альпинисттік стильде жасалды.

Эверест, Солтүстік-шығыс қырқасы, 1982 жыл

Британ альпинистері Эвересттің солтүстік жағына соңғы рет 1930 жылдары барған болатын. 1982 жылғы экспедицияға рұқсат Қытай үкіметі тауларды шетелдік экспедицияларға ашуды бастағаннан кейін алынды. Солтүстік-шығыс қырқасы «табиғи таңдау [ ] әдемі, беймәлім және біздегі азаған фотосуреттерден көрінетіндей, қиын, бірақ мүмкін» болды. Солтүстік-шығыс қырқасы Рафу-Ладан (6,510м) Солтүстік-шығыс иығына (8,393м) және Солтүстік қырқамен қосылатын жерге дейін шамамен үш километрге созылады. Одан шыңға дейін тағы шамамен бір километрдей жол бар. Солтүстік-шығыс қырқасының қиын тұсы – Солтүстік қырқамен қосылар алдындағы қырқаның жоғары бөлігіндегі бірнеше тік шыңдар. Экспедиция құрамында Бордман, Крис Бонингтон, Дик Реншоу және Джо Таскер болды, оларға экспедиция дәрігері Чарльз Кларк, Адриан Гордон және Қытай базалық лагерінің қызметкерлері көмектесті. Таскер экспедиция туралы деректі фильм түсіруге жауапты болды. Экспедиция 1982 жылдың 16 наурызында Базалық лагерьге келді және Ронгбук мұздығының жоғарырақ бөлігінде лагерьлер құрумен және акклиматизациямен айналысты. Сәуір айында команда қырқаға көтеріле бастады, 6850 м және 7256 м биіктіктегі қар үңгірлерін жасады. Мамыр айының басында олардың үшінші және ең биік қар үңгірі 7850 м биіктікте орнатылды. 8000 метрден жоғары, Бірінші тік шыңға көтерілгенде Реншоу жеңіл инсульт алды. Базалық лагерде екінші инсульт алғаннан кейін, дәрігерлердің кеңесімен Реншоу Чэндуға дейін Кларкпен бірге үйіне қайтты. Осы кезде Бонингтонның қосымша оттегісіз тауға жоғары көтеріле алмайтынын түсінді және көмекші рөлге ауысты. Ол Гордонмен бірге Солтүстік тұғырына көтеріліп, Бордман мен Таскер Үш тік шыңды басып өтуге тырысқанда күтуді жоспарлады. Бордман мен Таскер 15 мамырда Аванс базалық лагерінен шығып, сол күні екінші қар үңгіріне жетті. 16 мамырда олар үшінші қар үңгіріне жетіп, сол күні кешке Бонингтонмен соңғы радиобайланыс жасады. 17 мамырда олар баяу жылжып, Бірінші тік шыңнан өтті және сағат 21:00-де Екінші тік шыңның табанында 8250 м биіктікте 14 сағат көтерілгеннен кейін соңғы рет көрінді. 21 мамырға дейін Бордман мен Таскерден төрт күн бойы хабар болмағандықтан, Бонингтон мен Кларк жоғалған альпинистердің іздерін табу үшін Кангшунг аңғарына, қырқаның екінші жағына сапар жасады, ал Гордон Аванс базалық лагерінде күтіп отырды. Маусымның басында экспедиция Базалық лагерьге оралды, ал Бонингтон Бордман мен Таскердің отбасыларына олардың қазасы туралы хабар жеткізу үшін Чэндуға сапарлады.

Өлім

Бордманның қазасы туралы хабар Лейзиндегі Хилари Бордманға, Манчестердегі Дороти Бордманға жеткізілді және бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланды. 1982 жылдың 11 шілдесінде Стокпорттағы Сент-Джордж шіркеуінде Бордманды еске алу рәсімі өтті. 1982 жылдың қыркүйегінде Хилари Бордман және Джо Таскердің әйелі Мария Коффи Эвересттің солтүстік беткейіне, Алдыңғы базалық лагерьге дейін барып, Бордман мен Таскердің соңғы жолынан өтті.

Мәйіттің табылғаны

Солтүстік-шығыс қырқаға 1985, 1986 және 1987 жылдары жасалған экспедициялар Бордман мен Таскердің ең жоғары нүктесіне жете алмады. 1988 жылдың тамызында Рассел Брайс пен Гарри Тейлор Пиннаклдардан өтіп, бағыттың бұрын шығылмаған бөлігін аяқтады, содан кейін Солтүстік қырқа арқылы түсті. Ауыр муссонды қардың жамылуына байланысты Бордман мен Таскердің ізіне таппады. Келесі экспедиция 1992 жылы өтті, онда жапон-қазақ бірлескен экспедициясы Пиннаклдардан өтті, бірақ шыңға көтеріле алмады. Олар Ронгбук қыратының бойында, шамамен 8200 метр биіктікте, екінші шыңнан кейін бір дене тапты. Владимир Сувига түсірген және Крис Бонингтонға жіберген фотосуреттер киім-кешектері мен сыртқы белгілері арқылы дененің Питер Бордман екенін анықтауға мүмкіндік берді. 1995 жылы жапондық экспедиция қырқаның барлық бөлігіне шықты. Олар сондай-ақ бастапқыда Джо Таскер деп ойланған бір денеге тапты. Барлық мәліметтерді қайта қарағаннан кейін Крис Бонингтон екі көрініс те Бордманға тиесілі екеніне қорытынды жасады: "Алғашқыда бұл Джо Таскер деп болжанған еді, бірақ әр экспедиция ұсынған жазбаша сипаттамалар мен фотосуреттерді мұқият салыстырғаннан кейін, мен бұл алғашқы көрініспен бірдей екеніне және демек Питтің денеі екеніне сенімді болдым".

Жазу

Бордманның 1976 жылғы Чангабанг экспедициясы туралы "Жарқалған тау" атты кітабы альпинистік әдебиеттің ең көрнекті туындыларының бірі саналады және 1979 жылы Джон Ллвеллин Рис әдебиет сыйлығына ие болды. Оның екінші кітабы "Сакрлы шыңдар", 1979 жылы Карстенц пирамидасы, Кангченджанга және Гаури Санкардағы өрлеу шараларын сипаттайды және автордың қазасынан кейін жарық көрді. 1995 жылы осы кітаптар, Джо Таскердің кітаптарымен бірге, Boardman Tasker Omnibus жинағында қайта басылды.

Еске алу

Тау әдебиеті үшін Boardman Tasker сыйлығы 1983 жылы екі альпинистің туыстары мен достары олардың әдеби мұрасын құрметтеу мақсатымен құрылды. 2008 жылы Стокпорт грамматикалық мектебінде Питер Бордман атындағы альпинистік қабырға ашылды. 2012 жылы Boardman мен Tasker жоғалып кеткенінің 30 жылдығын белгілеу үшін 2013 жылға арналған күнтізбе жарық көрді. 2016 жылы Питер Бордманның альпинист ретіндегі және Нотингем университетінің түлегі ретіндегі еңбегін құрметтеу үшін Нотингем университетінің Нинбо (Қытай) бөлімшесінде Питер Бордман атындағы альпинистік қабырға ашылды.

Мақалалар

"Рок-рэш", Ноттингем университетінің альпинистік клубының журналы, №9, 1971 жылғы желтоқсан. 24–28 беттер. "Хиндукуш – Альпілік стиль", Альпинг журналы, 1974. 110–114 беттер. "Ұзын мойындар Хиндукушта", Маунтин, №36, 1974 жылғы маусым. 15–21 беттер. (Р. Ричардспен бірге) "Британдық Эверест экспедициясы, Оңтүстік-Батыс беткейі, 1975", Альпинг журналы, 1976. 3–15 беттер. "Эверест жеке іс емес", Маунтин Лайф, 1975 жылғы желтоқсан/1976 жылғы қаңтар. "Питер Пан", Крэгс, №4, 1976. 8–9 беттер. "Чангабанг туралы пікір", Маунтин, №55, 1977 жылғы мамыр/маусым. 15–27 беттер. "Батыстың сәні", The Listener, 1978 жылғы 2 наурыз. 266–267 беттер. "Енді Гималай батырлары болмайды", Climber and Rambler, 1979 жылғы қараша. 34–41 беттер. "Жаяу баспаған шың", The Observer Magazine, [шығарылымы нақтыланбаған]. "Гаури Санкар есебі", Climber and Rambler, 1980 жылғы сәуір. 40–42 беттер. "Егер сен Эверестке көтерілгіш болсаң", Маунтин, №76, 1980 жылғы қараша/желтоқсан. 26–29 беттер. "Гауришанкар, Оңтүстік шыңы", Америка Альпі журналы, 1980. 616–617 беттер. "Британдық-Непалдық Гаури Шанкар экспедициясы, 1979", Гималай журналы, 1979–80, 37 том. 15 бет. "1980 жылғы K2 экспедициясы", Америка Альпі журналы, 1981. 286–289 беттер. "Қиын тауда өмір үшін күрес", The Observer Magazine, 1981 жылғы 15 ақпан. "Конгур тауы", The Observer Magazine, 1981 жылғы 15 қараша.