Кіріспе

Австралиядағы спорт ұйымы. Австралиялық спорт институты (AIS) – Австралиядағы жоғары деңгейдегі спорттық дайындық орталығы. Институттың бас кеңсесі 1981 жылы ашылды және Канберра қаласының Брюс атты солтүстік аймағында орналасқан. AIS – Австралиялық спорт комиссиясының (ASC) бөлімшесі, ол Австралия Үкіметінің Денсаулық сақтау және егде жастағы азаматтарға көмек көрсету министрлігіне бағынады.

Тарих

АХЖ-ны әзірлеудің негізінде екі есеп тұрды: Джон Блумфилдтің «Австралиядағы демалыстың рөлі, көлемі және дамуы» (1973) және Аллан Коулз төрағалық еткен Австралия спорт институтының зерттеу тобының есебі (1975). Австралия Олимпиада құрамасы Монреаль Олимпиадасында алтын медаль ұта алмағандықтан, Австралия үшін ұлттық ұятқа толы жағдай туды, бұл 1976 жылы АХЖ қажеттілігін одан әрі күшейтті. Институттың қаржыландырылған бағдарламалары (және жалпы алғанда, Австралия мен штат үкіметтерінің элиталық спорттық бағдарламаларды кең көлемде қаржыландыруы) Австралияның халықаралық спорт жарыстарындағы соңғы табыстарының маңызды себебі деп есептеледі. 2011 жылы Спорт министрі Марк Арбиб АХЖ-ның Австралиядағы жоғары нәтижелі спорттың стратегиялық бағытын анықтауға жауапкершілікті қабылдайтынын жариялады. 2012 жылдың қараша айында ASC «Австралияның жеңіс шегі 2012–2022» жоғары нәтижелі спорт жоспарын жариялады, онда АХЖ-ның жаңа рөлі, әсіресе жаттықтырушыларды дамыту және таланттарды анықтау салаларында баса назар аударылды, бірақ 1981 жылдан бері жүзеге асырып келгендей, ұлттық спорт ұйымдарының элиталық спортшылар бағдарламаларын тікелей басқарудан бас тартты.

Уақыт шкаласы

ААЖ тарихы туралы қысқаша мәлімет келесідей. Жыл Оқиғасы 1980 Австралиялық спорт институтының (ААЖ) құрылуы туралы 1981 жылғы 25 қаңтарда Ішкі істер және қоршаған орта министрі Боб Элликотт жариялады. ААЖ 26 қаңтарда премьер-министр Малкольм Фрейзер ресми түрде ашты. Дон Талбот ААЖ-ның алғашқы директоры, ал Кеван Госпер ААЖ Басқармасының төрағасы болып тағайындалды. Негіз қалаушы спорт түрлері: баскетбол, гимнастика, нетбол, жүзу, теннис, жеңіл атлетика, футбол және ауыр атлетика. 1982 жылғы Брисбенде өткен Ұлттар Достастығы ойындарында 37 қазіргі және бұрынғы ААЖ спортшысы үш спорт түрінде жарысып, 12 алтын, 12 күміс және 7 қола медаль жеңіп алды. Австралия 107 медаль жеңіп алды. 1983 жылғы жайластыру жұмыстары: гимнастика жаттығу залы, жабық және ашық теннис корттары, жүзу кешені аяқталды. 1984 жылғы жайластыру жұмыстары: нетбол, баскетбол және ауыр атлетика үшін Франк Стюарт оқу орталығы аяқталды. Брисбенде су спорты және Пертте хоккей бағдарламалары құрылды. Доктор Джон Шефферс ААЖ Олимпиада ойындарының директоры болып тағайындалды. Лос-Анджелес, АҚШ – 33 қазіргі және бұрынғы спортшы төрт спорт түрінде жарысып, 5 күміс және 2 қола медаль жеңіп алды. Австралия 24 медаль жеңіп алды. 1985 жылғы Брисбендегі сквош бағдарламасы, Канберрадағы ерлер су полосы және ескек спорты құрылды. 1986 жылғы Аделаидадағы ерлер крикет бағдарламасы құрылды. Эдинбург, Шотландия – 75 қазіргі және бұрынғы ААЖ спортшысы бес спорт түрінде жарысып, 19 алтын, 16 күміс және 17 қола медаль жеңіп алды. Австралия 121 медаль жеңіп алды. 1987 жылғы Аделаидадағы велосипед спорты бағдарламасы құрылды. Австралиялық спорт комиссиясы мен ААЖ бірігуі туралы хабарланды. Рональд Харви ААЖ директоры болып тағайындалды. 1988 жылғы Брисбен, Сидней және Канберрадағы Олимпиада ойындары. Сеул, Оңтүстік Кореяда өткен Олимпиада ойындарында 118 спортшы және бұрынғы спортшылар он үш спорт түрінде жарысып, 1 алтын, 2 күміс, 3 қола медаль жеңіп алды. Австралия 14 медаль жеңіп алды. Паралимпиада ойындары, Сеул, Оңтүстік Корея – 1 қазіргі спортшы 2 алтын медаль жеңіп алды. Австралия 96 медаль жеңіп алды. 1989 жылғы жайластыру жұмыстары: ААЖ каноэ-слалом кешені Алтын жағалауда ашылды. 1990 жылғы Сиднейдегі ерлер волейболы бағдарламасы құрылды. Роберт де Кастелла ААЖ Ұлттық спорттық ақпараттық орталығының директоры болып тағайындалды. Окленд, Жаңа Зеландиядағы Ұлттар Достастығы ойындары – 87 қазіргі және бұрынғы ААЖ спортшысы алты спорт түрінде жарысып, 25 алтын, 25 күміс және 27 қола медаль жеңіп алды. Австралия 162 медаль жеңіп алды. 1991 жылғы Канберрадағы Океания Олимпиадалық оқу орталығы құрылды. Элиталық спортшылар үшін өмірлік дағдылар бағдарламасы (LEAP) басталды. 1992 жылғы Барселона, Испаниядағы Олимпиада ойындары – 139 қазіргі және бұрынғы спортшылар он үш спорт түрінде жарысып, 3 алтын, 5 күміс және 6 қола медаль жеңіп алды. Австралия 27 медаль жеңіп алды. Барселона, Испаниядағы Паралимпиада ойындары – 12 қазіргі және бұрынғы спортшы екі спорт түрінде жарысып, 10 алтын, 8 күміс және 6 қола медаль жеңіп алды. Австралия 76 медаль жеңіп алды. 1993 жылғы Канберрадағы әйелдер велосипед спорты, Брисбендегі әйелдер софтболы және Перттегі әйелдер волейболы бағдарламалары құрылды. 1994 жылғы Виктория, Канададағы Ұлттар Достастығы ойындары – 87 қазіргі және бұрынғы ААЖ спортшысы бес спорт түрінде жарысып, 35 алтын, 16 күміс және 15 қола медаль жеңіп алды. Австралия 184 медаль жеңіп алды. 1995 жылғы Канберрадағы тау велосипедтері бағдарламасы құрылды. Джон Боултби ААЖ директоры болып тағайындалды. 1996 жылғы Атланта, АҚШ-тағы Олимпиада ойындары – 207 қазіргі және бұрынғы ААЖ спортшысы он үш спорт түрінде жарысып, 4 алтын, 7 күміс және 17 қола медаль жеңіп алды. Австралия 41 медаль жеңіп алды. Атланта, АҚШ-тағы Паралимпиада ойындары – 26 қазіргі және бұрынғы ААЖ спортшысы жеті спорт түрінде жарысып, 22 алтын, 22 күміс және 5 қола медаль жеңіп алды. Австралия 106 медаль жеңіп алды. 1997 жылғы Канберрадағы бокс, күрес, садақ ату, ату және Мельбурндағы Австралия футболы бағдарламалары құрылды. 1998 жылғы әйелдер футболы Олимпиадалық спортшылар бағдарламасының (OAP) бастамасы ретінде 1998 жылдың шілдесінде басталды. 2000 жылдың мамыр айында әйелдер футболы тұрақты бағдарламаға айналды. Австралиялық Олимпиада комитеті мен ААЖ құрған Австралиялық қысқы спорт институты (AIWS). Куала-Лумпур, Малайзиядағы Ұлттар Достастығы ойындары – 138 қазіргі және бұрынғы ААЖ спортшысы он екі спорт түрінде жарысып, 34 алтын, 29 күміс және 21 қола медаль жеңіп алды. Австралия 200 медаль жеңіп алды. Наганодағы қысқы Олимпиада ойындары – 8 спортшы үш спорт түрінде жарысып, 1 қола медаль жеңіп алды. Австралия 2 медаль жеңіп алды. 2000 жылғы Сиднейдегі Олимпиада ойындары – 319 қазіргі және бұрынғы спортшы он тоғыз спорт түрінде жарысып, 8 алтын, 11 күміс және 13 қола медаль жеңіп алды. Австралия 58 медаль жеңіп алды. Сиднейдегі Паралимпиада ойындары – 54 қазіргі және бұрынғы спортшы 29 алтын, 17 күміс және 15 қола медаль жеңіп алды. Австралия 149 медаль жеңіп алды. Сиднейдегі жүзу және каноэ-слалом спорты, сондай-ақ әйелдер крикеті мен триатлон бағдарламалары құрылды. 2001 жылғы Майкл Скотт ААЖ директоры болып тағайындалды. Децентрализацияланған регби және мүгедектерге арналған шаңғы спорты бағдарламалары құрылды. 2002 жылғы Солт-Лейк-Сити, АҚШ-тағы қысқы Олимпиада ойындары – 23 қазіргі және бұрынғы спортшы бес спорт түрінде жарысып, 2 алтын медаль жеңіп алды. Австралия 2 медаль жеңіп алды. Солт-Лейк-Сити, АҚШ-тағы қысқы Паралимпиада ойындары – 6 қазіргі және бұрынғы спортшы бір спорт түрінде жарысып, 6 алтын және 1 күміс медаль жеңіп алды. Австралия 7 медаль жеңіп алды. Манчестер, Англиядағы Ұлттар Достастығы ойындары – 168 қазіргі және бұрынғы ААЖ спортшысы он бес спорт түрінде жарысып, 45 алтын, 23 күміс және 34 қола медаль жеңіп алды. Австралия 207 медаль жеңіп алды. 2003 жылғы жайластыру жұмыстары: садақ ату орталығы және ААЖ ескек орталығының кеңейтілген бөлімі ашылды. ААЖ гольф кешені Виктория штатының Морнингтон түбегіндегі Рай ауданындағы Муна Линкс орналасқан жерде ашылды. 2004 жылғы Афина, Грециядағы Олимпиада ойындары – 289 қазіргі және бұрынғы спортшы жиырма спорт түрінде жарысып, 10 алтын, 10 күміс және 12 қола медаль жеңіп алды. Австралия 49 медаль жеңіп алды. Афина, Грециядағы Паралимпиада ойындары – 47 қазіргі және бұрынғы спортшы 13 алтын, 27 күміс және 23 қола медаль жеңіп алды. Австралия 100 медаль жеңіп алды. Крикет академиясы Брисбенге көшті. 2005 жылғы профессор Питер Фрикер ААЖ директоры болып тағайындалды. ААЖ су спорты жаттығу кешеніне жаңа кеңейтім ашылды. ААЖ/AVF пляж волейболы Ұлттық оқу орталығы іске қосылды. 2006 жылғы жайластыру жұмыстары: 17 миллион долларлық жаңа су спорты жаттығу және қалпына келтіру орталығы салынды. 50 метрлік жаттығу бассейнінде жоғары технологиялық өнімділік талдау құралдары мен биомеханикалық жүйелер, соның ішінде жабдықталған старт алаңдары және бұрылыс қабырғалары, уақыт өлшеу қақпалары, стратегиялық түрде орналасқан камералар, түсірілім долысы және жолдары бар. Турин, Италиядағы қысқы Олимпиада ойындары – 23 қазіргі және бұрынғы спортшы алты спорт түрінде жарысып, 1 алтын және 1 қола медаль жеңіп алды. Австралия 3 медаль жеңіп алды. Турин, Италиядағы қысқы Паралимпиада ойындары – 9 қазіргі және бұрынғы спортшы бір спорт түрінде жарысып, 1 күміс және 1 қола медаль жеңіп алды. Австралия 2 медаль жеңіп алды. Мельбурндағы Ұлттар Достастығы ойындары – 177 қазіргі және бұрынғы ААЖ спортшысы он үш спорт түрінде жарысып, 42 алтын, 34 күміс және 34 қола медаль жеңіп алды. Австралия 222 медаль жеңіп алды. 2007 жылғы жайластыру жұмыстары: ААЖ хабы ашылды. ААЖ хабында 110 метрлік жабық жүгіру жолы (секіру алаңымен), жаңа физиологиялық зертханалар және күшейтілген күштік жаттығу залы бар. Жаңа ААЖ спортшылар үйі ашылды. 2008 жылғы Бейжің, Қытайдағы Олимпиада ойындары – 263 қазіргі және бұрынғы ААЖ спортшысы 7 алтын, 9 күміс және 7 қола медаль жеңіп алды. Австралия 46 медаль жеңіп алды. Бейжіңдегі Паралимпиада ойындары – 47 қазіргі және бұрынғы ААЖ спортшысы 18 алтын, 12 күміс және 13 қола медаль жеңіп алды. Австралия 79 медаль жеңіп алды. 2010 жылғы Ванкувер, Канададағы қысқы Олимпиада ойындары – 22 қазіргі және бұрынғы ААЖ спортшысы 1 алтын және 1 күміс медаль жеңіп алды. Ванкувер, Канададағы қысқы Паралимпиада ойындары – 9 қазіргі ААЖ спортшысы 1 күміс және 3 қола медаль жеңіп алды. Австралия барлығы 4 медаль жеңіп алды. Нью-Дели, Үндістандағы Ұлттар Достастығы ойындары – 158...

Институт

AIS-де негізінен спорттық ғылым мен спорттық медицина салаларында жұмыс істейтін бірқатар қызметкерлер жұмыс істейді, оған спорттық тамақтану, нәтижелерді талдау, дағдыларды қалыптастыру, физиология, қалпына келтіру, биомеханика, спортшының мансабына бағдар беру, күштік жаттығулар және дене шынықтыру, психология, физиотерапия, талантты анықтау және қолданбалы нәтижелерді зерттеу сияқты пәндер кіреді. Брюс кампусы аумағында Джон Робинсонның «Акробаттар», «Гимнаст», «Қозғалыс бағанасымен жүгіруші» және «Футболшылар» сияқты, сондай-ақ Гай Бойдтың «Жүзуші» мүсіндері орналасқан. 2000 жылғы Сидней Олимпиадасынан кейін, Олимпиадаға дейін Сидней мұнарасында орналасқан үш мүсіннің екеуі – «Гимнаст» және «Инвалідтік коляскадағы баскетболшы» – AIS-ке орнатылды. AIS Arena – 5200 орындық жабық стадион, ол баскетбол, гимнастика және волейбол сияқты спорт түрлеріне, сондай-ақ музыкалық концерттерге пайдаланылады. Институттың тікелей жанында, бірақ оның құрамына кірмейтін, Австралиядағы футболдың барлық негізгі түрлерінің ойындары өткізілетін 25 000 орындық Канберра стадионы орналасқан. 2005, 2009 және 2010 жылдары институт беделді Канберра және Елордалық аймақ туризмі саласындағы сыйлықтарды жеңіп алды. Бұл сыйлықтар күнделікті жүргізілетін экскурсияларға байланысты табылды. Әрбір экскурсия институттың бірнеше ғимараттарын, аренаны және Sportex аймағын қамтиды, оны қазіргі уақытта жаттығудан өтіп жатқан спортшылар жүргізеді.

Логотип

1981 жылы құрылғаннан кейін көп ұзамай, AIS "спортта басымдыққа қол жеткізу" мақсатын көрсететін символ үшін конкурс өткізді. 500-ден астам эскиз ұсынылды. Жеңімпаз – Виктория штатының Бендиго қаласынан келген дизайн студенті Роза Мари Деррико. Оның эскизі жеңіске жеткенін білдіретіндей, қолымен басын қоршаған спортшыны бейнеледі. Логотиптің түстері – қызыл, ақ және көк, бұл түстер Австралия туымен сәйкес келеді. 2014 жылдың 3 ақпанында AIS 2012 жылы іске қосылған Winning Edge бағдарламасында баяндалған жаңа бағытына сәйкес жаңа логотипті таныстырды. Landor Associates компаниясы жаңа бренд пен логотипті жасады. Брендтегі алтын түс Австралияның алтынға ұмтылысын көрсетеді.

Ұлттық оқу орталықтары

2014 жылдан бастап, Австралияның «Жеңіс стратегиясы 2012-2023» бағдарламасының нәтижесінде, Нетбол Австралияның Ұлттық оқу орталығы, Футбол федерациясы Австралияның Ұлттық оқу орталығы, Есу спорты Австралияның Ұлттық жаттығу орталығы, Волейбол Австралияның Ұлттық оқу орталығы және Су спорты Австралияның Ұлттық жаттығу орталығы құрылды. AIS басқа спорт түрлеріндегі спортшыларға қолдау көрсетуді жалғастырады, алайда олар өз қаражатымен қаржыландырылады және Ұлттық жаттығу орталығының туы астында емес.

Белгілі спортшылар

Көптеген танымал австралиялық спортшылар AIS стипендиясын алды. 2001 жылы AIS жоғары нәтиже көрсеткен AIS спортшыларын марапаттау үшін "Ең үздіктердің ең үздігі" сыйлығын құрды. 2011 жылға дейін келесі спортшылар танылды: Алиса Кэмплин, Роберт Де Кастелла, Джон Иалс, Саймон Фэрвезер, Нил Фуллер, Бриджетт Гастерсон, Решель Хоукс, Шейн Келли, Люк Лонгли, Мишель Мартин, Гленн Макграт, Майкл Клим, Майкл Милтон, Клинт Робинсон, Луиза Саувэйдж, Кейт Слаттер, Зали Стейгалл, Марк Видука, Вики Уилсон, Тодд Вудбридж, Лорен Джексон, Чантелл Ньюбери, Петрия Томас, Керри Саксби Джуна, Джейми Дуайер, Анна Миарес, Малкольм Пейдж, Рикки Понтинг, Оэнон Вуд және Мэтью Коудри. 2013 жылдың тамызында Стюарт О'Грейди 1998 жылы допинг қолданғанын мойындағандықтан "Ең үздіктердің ең үздігі" сыйлығынан белгісіз мерзімге шеттетілді. Австралиялық спорт институтының түлектері AIS-тің көптеген танымал австралиялық спортшыларға көмектескенін көрсетеді.

Белгілі жаттықтырушылар

AIS австралиялық спортшыларға жоғары деңгейдегі жаттықтыру қызметтерін ұсыну үшін құрылды. 1981 жылы құрылғаннан бері AIS жоғары білікті австралиялық және халықаралық жаттықтырушыларды жұмысқа алды. Алғашқы жаттықтырушылар Билл Суитенхэм мен Деннис Пурсли (жүзу), Вильма Шекспир (нетбол), Адриан Хёрли мен Патрик Хант (баскетбол), Питер Ллойд және Казую Хонда (гимнастика), Джимми Шоулдер (футбол), Рей Руффелс және Хелен Гурлей (теннис), Келвин Джайлс, Гэри Ноук және Мерв Кемп (жеңіл атлетика), және Лин Джонс (салмақ көтеру) болды. Басқа да белгілі AIS жаттықтырушылары – Чарли Уолш (велоспорт), Барри Дансер және Ричард Чарльсворт (хоккей), Терри Гатхерколь (жүзу), Марти Кларк (баскетбол).

Спорттық медицина және спорттық ғылым

АИС 1981 жылы құрылған кезде спорттық медицина және спорттық ғылым қызметтерін, сондай-ақ ғылыми-зерттеу бағдарламаларын құрды. Д-р Дик Телфорд спорттық ғылым мен медицинаның алғашқы үйлестірушісі болды. Басқа да көрнекті қызметкерлер: доктор Питер Фрикер, профессор Аллан Хан, профессор Луиза Берк, доктор Брюс Мейсон және Кит Лайонс. Қазіргі уақытта АИЖ-нің бас дәрігері – Дэвид Хьюз. АИС спорттық медицина бөлімі 2020 жылы спортшылардағы COVID-19 жұқпасын басқару бойынша нұсқаулықтарды және коронавирустық шектеулерден кейін Австралияда спортқа оралудың үлгісін жариялады. Бұл нұсқаулықтар Австралия үкіметінің Ұлттық кабинеті мен Австралияның әртүрлі штаттарының үкіметтері 2020 жылдың наурыз айының соңынан мамыр айының басына дейін спортты қайта бастау кезеңдерін ұсыну үшін пайдаланды. Жалпы алғанда, АИС-те жұмыс істейтін дәрігерлер Австралия және Жаңа Зеландия спорттық медицина және физикалық оқу колледжі арқылы біліктілігі бар спорт медицинасы мамандары болды. 2022 жылдың наурызында АИС Австралияның жоғары өнімділік спортын дамыту жүйесі үшін маңызды басымдықтарды анықтауға арналған Ұлттық жоғары өнімділік спортты зерттеулер күнтәртібін жариялады. 2022 жылдың шілдесінде АИС үздік спортшылардың, жаттықтырушылардың және қолдау қызметкерлерінің өнімділігін арттыру мақсатында алты австралиялық зерттеу тобына гранттар берді. Сондай-ақ 2022 жылы «Жоғары өнімділік спортта АИС қолдауымен зерттеу жүргізу жөніндегі ұсынымдар» құжаты жарияланды. Ұлттық спорттық зерттеулер күнтәртібі 2022 жылдың желтоқсан айында жарияланды. Элиталық студент-спортшыларды оқуларында қолдау көрсету үшін арнайы қызметкер тағайындалды. Бұл қызметкер студент-спортшыларға академиялық жоспарлау мәселелері бойынша кеңес беруге және академиялық талаптарды орындау үшін икемді жағдайларды ұйымдастыруға жауапты. Элиталық студент-спортшылардың қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін оқудың икемді түрлерін жасау немесе дамыту.

Көкбұл бағдарламасы

AIS ерлер баскетбол бағдарламасы 1982 және 2010 жылдар аралығында Оңтүстік-Шығыс Австралия баскетбол лигасында (SEABL) өнер көрсетті. Команданы 1982-1992 жылдары Патрик Хант, одан кейін Горди МакЛеод (1993-97), Фрэнк Арсего (1998-2002) және Марти Кларк (2003-10) жаттықтырды. Олар плей-оффқа бар болғаны алты рет ілікті, ал 2002 жылғы Ұлттық чемпионат финалында Хобарт Чарджерс клубына 98:93 есебімен жеңіліп қалды. 2010 жылғы маусымнан кейін бағдарлама бағытын өзгертіп, SEABL-ден шықты. 2014 жылы «Баскетбол Австралия» AIS баскетбол бағдарламасының жауапкершілігін өз мойнына алғаннан кейін, команда «Баскетбол Австралияның Ғылыми-әдістемелік орталығы» (BA CoE) деген жаңа атаумен SEABL-ге қайта оралды. SEABL таратылғаннан кейін, BA Centre of Excellence командаларының екеуі де 2019 жылы алғашқы NBL1 маусымында өнер көрсетті. 2020 және 2021 жылдары екі BA Ғылыми-әдістемелік орталық командасы да Варата лигасының турнирінде бақ сынады. Ерлер командасы 2021 жылғы маусымның тең чемпиондары атанды. 2022 жылы екі BA Ғылыми-әдістемелік орталық командасы NBL1-ге қатысты, барлық бес NBL1 аймақтық лигасының үздік командаларымен күш сынасқан «Жоқтар» конференциясының құрамында. 2023 жылы екі BA Ғылыми-әдістемелік орталық командасы да NBL1 Шығыс лигасында ойнады.