Кіріспе

Америка революциялық соғысының шайқасы

Гарлем биіктіктерінің шайқасы Америка революциялық соғысының Нью-Йорк және Нью-Джерси науқаны барысында болды. Оқиға 1776 жылдың 16 қыркүйегінде қазіргі Морнингсайд Хайтс аймағында және Нью-Йорк қаласының солтүстік-батысындағы Манхэттен аралының болашақ Гарлем аудандарында өтті. Континенттік армия, бас қолбасшы генерал Джордж Вашингтон, генерал-майор Натанаэль Грин және генерал-майор Израиль Путнам бастауында, барлығы 9000 сарбаз Манхэттеннің жоғарғы бөлігіндегі бірнеше биік бекіністерді ұстады. Олардың алдында генерал-майор Генри Клинтон басқаратын 5000 сарбаздық британдық әскердің авангарды орналасқан еді. Ертеңгі шағын шайқаста Ноултон рейнджерлері мен британдық жеңіл жаяу әскерінің күзет тобы арасындағы қақтығыс британдықтар американдықтарды орман арқылы Вашингтонның Гарлем биіктігіндегі бекінісіне қарай қуғанда, үздіксіз шайқасқа ұласты. Өте сенімді британдық жеңіл әскерлер қолдау күші болмай, өз қатарларынан тым алыс жылжып, қарсы шабуылға ұшырады. Мұны байқаған Вашингтон британдық күшті кесіп тастауға әрекеттенген фланговый маневрге бұйрық берді, бірақ бұл шабуыл мен Гарлем биіктігінен келген күштердің қысымына қарамастан, британдықтар санын жеңіп, шегінді. Оңтүстіктен келген күштермен кездесіп, екі далалық зеңбірекпен күшейтілген британдық жеңіл жаяу әскері бұрылып, Морнингсайд Хайтстың ашық далаларында тұрақтап, қарсы тұрды. Америкалықтар да күшейтіліп, күшпен шабуылдады, содан кейін ұзақ атыс айырбастасы болды. Екі сағаттан кейін, оқ-дәрілері азайып, британдықтар өз қатарларына қайта шегіне бастады. Вашингтон британдық негізгі күшпен толыққанды шайқасқа түсуге ниеті болмағандықтан, қуғынды тоқтатты және өз бекіністеріне қайта шегінді. Бұл шайқас бірнеше жеңіліске ұшырағаннан кейін Континенттік армияның рухын көтеріп, сенімділігін қайта жаңғыртуға көмектесті. Бұл Вашингтонның соғыстағы алғашқы жеңісі болды. Бір ай бойы екі армия арасында ірі шайқастар болмағаннан кейін, британдықтар Вестчестер округіне жылжып, Манхэттеннен оңтүстікке қарай Вашингтонды қоршауға әрекеттенгендіктен, Вашингтон өз әскерін солтүстікке, Нью-Йорктің оңтүстік-шығысындағы Уайт-Плейнс қаласына көшіруге мәжбүр болды. Екі жеңіліске ұшырағаннан кейін Вашингтон Гудзон өзенінен батысқа шегінді.

Өмірбаян

1776 жылғы 27 тамызда генерал Уильям Хоудың басшылығымен британдық әскерлер Лонг-Айленд шайқасында американдық әскерді қоршап алып жеңді. Хоу өз күштерін жылжытып, американдықтарды Бруклин биіктігінде тұтқындады, ал американдықтардың артында Ист-Ривер өзені орналасқан еді. 29 тамыз күні түні Континенттік армияның Бас қолбасшысы генерал Джордж Вашингтон өзінің 9 мың сарбазы мен олардың жабдықтарын су арқылы Манхэттенге эвакуациялады. 15 қыркүйекте Хоу өз әскерін Манхэттеннің шығыс жағалауындағы Ист-Ривер бойындағы Кип шығанағына десант түсірді. Америкалықтардың жағалаудағы бекіністерін бомбалаудан кейін 4000 британдық және гессендік әскер кемеден түсе бастады. Американдық әскерлер жауды көріп қаша бастады, тіпті Вашингтон оқиға орнына келгеннен кейін дереу басшылыққа алып, сарбаздарына тұрып шайқасуға бұйрық берсе де, олар бұйрыққа бағынбай қашуын жалғастырды. Кип шығанағында американдықтарды шашыратқаннан кейін Хоу тағы 9000 әскерді түсірді, бірақ бірден аралдың оңтүстігіндегі Нью-Йорк қаласынан американдықтардың шегінуін тоқтатпады. Вашингтонның қаладағы барлық әскерлері Манхэттеннің батыс жағынан Харлем Хайтсқа қарай сағат 16:00-ге дейін жолға шықты және түнге дейін Хайтс бекіністеріне жетті.

Салдары

Британдықтардың жоғалғандары ресми түрде 14 қаза тапқан және 78 жараланған деп хабарланды, бірақ Хоудың штабының бір мүшесі күнделігінде 14 қаза тапқан және 154 жараланған деп жазды. Автор Дэвид Маккалоу "шамамен 90 қаза тапқан және 300-ге жуық жараланған" деген әлдеқайда жоғары сандарды келтіреді, бірақ бұл ақпараттың көзін көрсетпейді. Генри Джонстонның 1897 жылғы зерттеуі – бұл шайқастың ең толық зерттелуі болып табылады, онда британдықтардың жоғалғандары 14 қаза тапқан және 157 жараланған, ал американдықтардың жоғалғандары шамамен 30 қаза тапқан және 100 жараланған деп бағаланған, тіпті соғысқа қатыспағандардың арасында да. Уайт-Плейнс шайқасында және кейін Форт-Вашингтонда жеңілгеннен кейін Вашингтон және оның әскері британдықтардың қуып жететінінен қашып, Нью-Джерси арқылы Пенсильванияға шегінді. Ноултонның қаза болуы – жаңадан құрылған американдық барлау қызметіне ауыр соққы болды, өйткені ол Вашингтонның тапсырмасымен Континенттік армияның алғашқы осындай бөлімін құрып, басқарған еді.