Кіріспе

Ырым-жымды еңсеру
2=1999 жылғы ғылыми фантастикалық фильм

Он үшінші қабат – көп қабатты ғимараттың бір деңгейінің атауы, ол бақытсыз сан деп есептелетін елдерде көбінесе жіберіліп қалады. Он үшінші қабатты жіберу әртүрлі формада болуы мүмкін; ең көп кездесетіні – әдетте он үшінші қабат деп есептелерлік деңгейді 14-ші деңгей деп белгілеу, он үшінші қабатқа "12A" немесе "M" (латын алфавитінің он үшінші әрпі) сияқты басқа атау беру, немесе он үшінші қабатты жалпы пайдалануға жабық ету (мысалы, оны техникалық қабат деп белгілеу арқылы). Он үшінші қабатты жіберудің себептері ғимарат иесінің немесе құрылысшысының трискайдекафобиясы, немесе ғимарат иесінің немесе жалға берушінің ырымшыл тұрғындармен, иеленушілермен немесе клиенттермен туындауы мүмкін проблемаларды болдырмау ниеті болуы мүмкін. 2002 жылы ішкі тізімдерді қарап шыққаннан кейін, Otis Elevators компаниясының Дилип Рангнекар Otis лифтілері бар кемінде он үш қабаты бар ғимараттардың 85%-ында 13-ші қабат деп аталатын қабат жоқ екенін анықтады. Алғашқы биік ғимараттардың архитекторлары 13-ші қабатта өрт шығуынан немесе тұрғындардың ырым-жымдарынан қорқып, лифттердегі қабаттар тізімінен 13-ші қабатты алып тастауға шешім қабылдады.

Шығу тегі

Лифтілерді орнату кезінде он үшінші қабатты жіберудің шығу тегі белгісіз. Алайда, алғашқы қалың қабатты ғимараттар пайда болған кезде Нью-Йорк сәулетшілері құрылыс салушыларды 13-ші қабаттан биіктеп кетпеуге ескерткен. Бұл сәулетшілер 13-ші қабаттан жоғары көтерілген (40 метр) ғимараттар көшеде тығырықтарды, қоңыр көлеңкелерді және жылжымайтын мүліктің құнын төмендетуге алып келеді деп талап еткен. Дегенмен, 1939 жылы жарияланған еңбегінде социолог Отто Нейрат экономикадағы ақша қолданылуын, оны қажетсіз деп есептеген, он үшінші қабатты орнатпаудың бос сенімімен салыстырды: ол тек әлеуметтік келісім.

Үзілді

Көбінесе 13-ші қабат жіберіліп кетеді, мысалы: 12, 14, 15. Лифттегі "14" деп белгіленген қабат – он үшінші қабат, ал лифт панелінде 13 саны көрсетілмейді. Мұндай ғимараттарда 12-ден кейінгі қабаттардың нөмірі нақты қабаттан бірге артық болады.

12А, 12В, 14А және 14В

Кейде сандарды сақтап қалу үшін 13-ші қабатты жай ғана 12А немесе 12В деп қайта нөмірлейді, мысалы: 12, 12А, 14 немесе 12, 12В, 14; бұл жоғары қабаттардың нөмірлеріне әсер етпейді. Сондай-ақ, 13-ші қабатты 14 деп, ал 14-ші қабатты 14А немесе 14В деп белгілеуге болады.

Арнайы атаулар

Басқа ғимараттар кейбір қабаттарға 13-ші нөмірді тағайындаудан жаңылғандықтан, оларға арнайы атаулар береді. Мысалы, Манитоба штатындағы Виннипег қаласындағы "Радисон" қонақ үйінде 13-ші қабат "бассейн қабаты" деп аталады. Тағы бір мысал – Онтарио штатындағы Ниагара шарлауындағы "Шератон" қонақ үйінде 13-ші қабатта тек мейрамхана орналасқан. Үшінші мысал – Иллинойс штатындағы Чикаго қаласындағы "Трамп Интернешнл" қонақ үйі мен мұнарасында 13-ші қабат – мезаннин қабаты.

Тұрғындар тұрмайтын 13-қабат

Кейде еден басқа мақсаттар үшін қолданылады, мысалы, механикалық еден ретінде. Мұндай қолданыс кейде артық ойлар мен құпия теориялардың нысаны болады (төменде қараңыз).

М әріп

Вирджиния штатының Ричмонд қаласындағы Монро Парк Тауэрс ғимаратында 13-ші қабат бар, бірақ ол механикалық жабдықтарға арналған және тек жүк лифтісімен немесе баспалдақпен қол жетімді. Осы ғимаратта жүк лифтісінің батырмаларындағы "M" әрпі механикалық қабатты немесе аралық қабатты білдіруі мүмкін.

Бөлек-қабатты пәтерлер

Кейде тұрғын үйлерде екі деңгейлі пәтерлер кездеседі, онда пәтерлердің ішінде ішкі баспалдақтар болады, сондықтан ғимараттың негізгі лифттері әр қабатта тоқтамайды. Мысалы, Онтарио штатының Кингстон қаласындағы Princess Towers ғимараты, шатырынан басқа 16 жарым қабаттан тұрады. Лифттер тек B (жер асты), G (бірінші), 3, 6, 9, 12 және 15-ші қабаттарда тоқтайды. Осы жағдайда, белгіленбеген 11-ші және 13-ші қабаттарға 12-ші қабаттағы пәтерлерден ішкі баспалдақтар арқылы қол жеткізіледі.

Зерттеу

2007 жылы Gallup сауалнамасында американдық ересектердің 13 пайызы қонақүйдің он үшінші қабатында бөлме берілсе, оларға ұнамас екенін, ал 9 пайызы басқа қабатта бөлме сұрауға дейін толқуға ұшырар екенін мәлімдеді. Он үшінші қабаттың жылжымайтын мүлік құнына тигізетін әсері туралы зерттеулер әртүрлі нәтижелер көрсетеді. Көптеген белгілі американдық жылжымайтын мүлік салушылар он үшінші қабаттағы кеңселер мен пәтерлердің құнының төмендегенін ешқашан байқамағанын айтты.

Түрі

Сол сияқты, Қытайдың кейбір аймақтарындағы жаңа ғимараттар төртінші, он төртінші, жиырма төртінші қабаттарды және т.б. қалдырмайды, себебі "төрт" (ханзи: 四) сөзі "өлім" (死) сөзімен ұқсас дыбысталады – мандарин тілінде және қытай тілінің көптеген нұсқаларында олар тиісінше "sì" және "sǐ" деп айтылады. Аз ғимараттар американдық дәстүр бойынша он үшінші қабатты жіберіп, он бесінші қабатты он екінші қабаттан кейін орналастырады. Вьетнамда 13-ші және 14-ші қабаттар тиісінше "12А" және "12В" деп аталады. Оңтүстік Кореяда ғимараттар корей тіліндегі ұқсас айтылу мәселелеріне қарамастан төртінші қабатты сақтайды, бірақ кейбір жаңа ғимараттар 4 санының орнына F әрпін қолдануы мүмкін. Италияда 17 саны бақытсыз саналғандықтан, MSC Cruises компаниясы салған және басқаратын круиздік кемелерде 17-ші палуба болмайды.

Он үшінші бөлме

Кейбір ғимараттарда 13-ші бөлме нөмірі де жіберіліп кетеді. Мысалы, АҚШ-тың 66-шы бағдарламалық жолындағы (1946 жылғы мәлімет бойынша) "Бутс Корт" мотелінде 13-ші бөлме жоқ; оның бөлмелері 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12 және 14 ретімен нөмірленген.

Танымал мәдениетте

Кейбір теорияшылдар үкіметтік ғимараттардағы он үшінші қабаттың жоқ емес, шын мәнінде құпия үкіметтік бөлімдерді қамтығанын, немесе жалпы алғанда, бірдеңе жасырын немесе құпия болып жатқанының дәлелі екенін айтады. Бұл ой көбінесе мәдениетте ашық немесе жасырын түрде көрініс береді, мысалы: "Он үшінші қабат", "13-ші қабаттағы қорқыныш" және "1408" фильмдерінде. "Макс Хедрум" телебағдарламасындағы 23-ші желінің жасырын ғылыми-зерттеу және әзірлеу зертханалары. "Галактикалық саяхатшының нұсқауы" сериясының бесінші кітабындағы құпия ғылыми-зерттеу бөлімі. Virgin Interactive компаниясының "13-қабат" компьютерлік ойыны. "Қызыл ергежейлі" ғылыми-фантастикалық комедиясында "13-қабат" бірнеше деңгейлі құпия түрмеге сілтеме жасайды. Макс Барридің "Компания" кітабы. "Action Comics" журналының #448 санындағы (1975 жылғы маусым) Супермен туралы оқиғада басқа планетадан келген шетелдік туристерді Жерге телепорттау үшін пайдаланылатын жасырын он үшінші қабат суреттелген. "Бэтмен" комиксіндегі "Көкөрістер түні" сюжеті Готэм қаласының он үшінші қабаттарын ұрпақтар бойы Готэмді басқарып келген құпия қоғамның кісі өлтірушілерінің базасы ретінде көрсетеді. "Tomb Raider: Chronicles" компьютерлік ойынындағы "13-қабат" деңгейі. "Вавилон 5" телесериалының "Грей 17 жоғалып кетті" эпизодында "жоғалған" қабат нөмірінің тақырыбына ұқсас сюжет бар, онда шын мәнінде қараңғы құпияларды қамтитын жасырын қабат жасырылған. Психоделикалық рок тобы "13-қабаттағы лифттер". "Рокфорд файлдары" эпизоды "Таяқтар мен тастар сүйектеріңді сындыра алады, бірақ Уотербери сені жерге көмеді" деген атпен белгіленген. "X-файлдар" телесериалының бірінші маусымындағы "Машинадағы рух" эпизодында Орталық операциялық жүйе лифт көтерілгенде он үшінші қабатты өткіріп жіберіп, әрбір қабатты дауыстап оқитын көрініс бар. Marvel Comics оқиғасы "Iron Man 2020" Манхэттендегі кез келген лифт арқылы қол жетімді, қатты жарықтан жасалған, басқа өлшемді әлемдегі бүлікші роботтар мен жасанды интеллекттердің қауіпсіз баспанасы болып табылатын "Он үшінші қабат" туралы айтады. Оған кіру үшін лифттегі қабаттар панелінің жанында тек киборгтар ғана көре алатын, он үшінші қабатқа арналған қосымша батырма пайда болады. "Ешкім елге жол таба алмайды" фильмінде Карсон Уэллс (Вуди Харрельсон) Уэллсті (Стивен Рут) жалдаған адамға ғимараттағы бір қабаттың жоқ сияқты екенін айтады. Канадалық мультсериалы "Қызық оқиғалар" есепші 13-ші қабатты табуға құмар болады, бірақ олардың ортақ құштарлығынан ондағандай адамдармен бірге тұтқынға түседі.