Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шахматтық мат позициясы
Checkmate position
Шахматта, ғалымның маты – келесі жүргізілістермен немесе осыған ұқсас жүргізілістермен қол жеткізілетін шахматтық мат:
In chess, scholar's mate is the checkmate achieved by the following moves, or similar:
1. e4 e5
2. Qh5 Nc6
3. Bc4 Nf6
4. Qxf7
1. e4 e5
2. Qh5 Nc6
3. Bc4 Nf6
4. Qxf7
Осы мат беру үлгісіне әртүрлі жүргізілістер арқылы да жетуге болады. Мысалы, ақ 2. Bc4 жүргізе алады. Барлық нұсқалардағы негізгі идея бірдей: патшайым мен піл бірлесіп, ақ үшін f7 немесе қара үшін f2-де орын алатын қарапайым матты жасайды. Ғалымның маты кейде "төрт жүргізілістік мат" деп те аталады, бірақ төрт жүргізілісте мат берудің басқа да жолдары бар.
The same mating pattern may be reached by various move orders. For example, White might play 2. Bc4. In all variations, the basic idea is the same: the queen and bishop combine in a simple , occurring on f7 for White or on f2 for Black. Scholar's mate is sometimes referred to as the four move checkmate, although there are other ways for checkmate to occur in four moves.
Тарих
Ғалымның серігі Фрэнсис Билдің 1656 жылғы «Шахмат ойынының Рояльдық ойыны» деген еңбегінде аталып, сипатталған. Бұл еңбек шахмат жазушысы Джоахино Греконың еңбектерін негізге алған. Жоғарыда келтірілген мысал Билдің баяндамасына сәйкес бейімделген. Қазіргі заманғы көзқарас бойынша барлық мәліметтер дұрыс, бірақ егер қараның піядасы бір ғана шаршыға жылса, ақ патшайымға мат беру үшін ақ епископтың көмегі жетпейді. Билдің мәтіні шахматтың ережесі мен тактикасы туралы ерте заманғы есеп болды, оның ішінде піяданың алғашқы қозғалысында екі шаршыға жылжу мүмкіндігі, en passant айласы және піяда алмасу сияқты ұғымдар қамтылған. Дегенмен, бұл құжат баспаның алғашқы кезеңіндегі сирек кездесетін тақырыпты қарастырғандықтан, баспагер басылымнан кейін қателер тізімін қосады. Сондықтан, бірінші қозғалысты (бір шаршыға жылжуды) сипаттайтын «бір үй» деген сөз қате болуы мүмкін. 2023 жылғы Әлем чемпионатының жылдам шахмат ойынының сегізінші турында Сурия Шехар Гангули (ақ түспен ойнаған) Мухиддин Мадаминовтан 8 қозғалыста шотландтық ойынында шашка-матты жеңіліске ұшырады.
Scholar's mate was named and described in The Royall Game of Chesse Play, a 1656 text by Francis Beale which adapted the work of the early chess writer Gioachino Greco. The example given above is an adaptation of that reported by Beale. All of the details are coherent from the modern perspective except for the first moves by each player—if Black's pawn advances only one square, this prevents White's bishop from supporting the white queen to give mate. Beale's text was an early modern account of the rules and tactics of chess, including concepts such as the ability of a pawn to advance two squares on its first move, the en passant capture, , and exchanges. However, the document treated a then exotic subject during the early days of printing; consequently the publisher attached a list of errata at the back, following publication. Thus, the text "one houſe" describing the first move (advancing one square) may have been a mistake. During the eighth round of the World Rapid Chess Championship 2023, Surya Shekhar Ganguly as white was checkmated in 8 moves by Mukhiddin Madaminov in a Scotch Game that ended in a scholar's mate.
Алдын алу
Ақымақтың жолынан айырмашылығы, ол ешқандай деңгейде сирек кездеседі, білімді жолымен аяқталатын ойындар жаңа ойнаушылардың арасында жиі болады. Дегенмен, оны қабылдау қиын емес.
Unlike fool's mate, which rarely occurs at any level, games ending in scholar's mate are quite common among beginners. It is not difficult to parry, however.
1-ші қозғалыс
1. e4 кейін қаралар 1 e5 орнына жартылай ашық қорғаныс таңдай алады. Француз қорғанысы (1 e6) немесе Скандинавия қорғанысы (1 d5) сияқты ашылулар «ғалымның жұбайы» комбинациясын мүмкін етпейді, ал Сицилия қорғанысы (1 c5) сияқты басқа ашылулар 2. Bc4 жүруін нашар қадам етеді (1. e4 c5 2. Bc4 e6, d5-ті ойластырып, c4 бишопына шабуылдап, артықшылыққа қол жеткізу).
After 1. e4, Black can play a semi open defense instead of 1 e5. Openings such as the French Defense (1 e6) or the Scandinavian Defense (1 d5) render the scholar's mate unviable, while other openings such as the Sicilian Defense (1 c5) make 2. Bc4 a bad move (1. e4 c5 2. Bc4 e6, intending d5, gaining by attacking the c4 bishop and attaining easy ).
2 және 3-ші қимылдар
Қараның қорғанысы Ақтардың 2. Qh5 (Дэнверс ашылуы) немесе 2. Bc4 (Епископ ашылуы) жүруіне байланысты.
Black's defense depends on whether White goes for 2. Qh5 (the Danvers Opening) or 2. Bc4 (the Bishop's Opening).
2-ден кейін
Ақ әлі Qxf7#-ге қауіп төндірмесе де, Qxe5+ қауіптілігі бар. Осыған қарсы ең тиімді қорғаныс – 2 Nc6, атты дамыту және пияданы қорғау. (2 d6 да жақсы нұсқа.) 3. Bc4 соңынан қара 3 g6 жүрісімен шахтан қорғануға болады; ақ 4. Qf3 арқылы қайтадан шахқа шабуға мүмкіндік алады, бірақ бұл 4 Nf6 арқылы тойтарылуы мүмкін. Қара кейін f8 слонын (Bg7) фианкеттеуге дайын болуы керек.
White does not threaten Qxf7# yet, but does threaten Qxe5+. The cleanest way to defend against this is 2 Nc6, developing a knight and protecting the pawn. (2 d6 is also good.) After 3. Bc4, Black can stop the mate with 3 g6; White can threaten mate again with 4. Qf3, but this can be stopped with 4 Nf6. Black can later fianchetto the f8 bishop ( Bg7).
2-ден кейін
2. Bc4-ке ең көп қолданылатын жауап – 2. Nf6, Берлин қорғанысы, ол бірден ғалымның шахматын қолдану мүмкін емес етеді. 2. Bc5 (Классикалық қорғаныс) жалғасында 3. Qh5, қаралар ғалымның шахматына да, қауіпті 4. Qxe5+ шабуылына да 3. Qe7 арқылы қарсы тұра алады, кейін 4. Nf6 жүрісімен темп алуды көздейді. Алғашқы жалғасы 4. Nf3 (Nxe5 қауіпті) Nc6 5. Ng5 g6 (сурет) 6. Qf3? Qxg5 7. Qxf7+ Kd8 нәтижесінде ақтар шахмат қоймайды және c2 пішініне қауіп төндіретін Nd4 және патшаларды алмастыратын Qf6 шабуылдарынан қорғануға жарамды жолы болмайды.
The most popular response to 2. Bc4 is 2 Nf6, the Berlin Defence, which immediately renders the scholar's mate non viable. In the continuation 2 Bc5 (the Classical Defence) 3. Qh5, Black can defend against both scholar's mate and the threatened 4. Qxe5+ with 3 Qe7, intending to gain a tempo later with 4 Nf6. The further continuation 4. Nf3 (threatening Nxe5) Nc6 5. Ng5 g6 (diagram) 6. Qf3? Qxg5 7. Qxf7+ Kd8 leaves White with no checkmate and no good way to defend against both Nd4, threatening the c2 pawn, and Qf6, exchanging queens.
Басқа тесіктерде
F7-дегі жылдам мат бастауыш деңгейдегі ойыншылардың арасында сирек кездеседі, бірақ оның негізгі идеясы – f7 және f2, патшалардың ғана қорғауындағы алаңдар әлсіз және ерте шабуыл үшін қолайлы нысаналар – көптеген шахмат ашылуларының түйінді қағидасы болып табылады. 1. e4 e5 2. Nf3 Nc6 3. Bc4 Nf6 (Екі жылқы қорғанысы) партиясында ақтардың ең танымал жалғасы – 4. Ng5, ол f7-ге шабуыл жасайды, бұл қара үшін қорғануды қиындатады. Фридливер шабуылында тіпті f7-дегі жылқыны құрбан ету де қарастырылады. Вена ойынының Франкенштейн-Дракула вариациясында (1. e4 e5 2. Nc3 Nf6 3. Bc4 Nxe4) 4. Qh5 шахматпен қауіп төндіру – ақтардың басымдыққа ие болуының жалғыз жолы. Қазіргі заманғы қорғаныстың "Маймылдың сегіздігі" вариациясында ақтар ерте Qf3 арқылы ғалымның матын жасауға тырысады.
Although a quick mate on f7 is almost never seen in play above beginner level, the basic idea underlying it—that f7 and f2, squares defended only by the kings, are weak and therefore good targets for early attack—is the motivating principle behind a number of chess openings. After 1. e4 e5 2. Nf3 Nc6 3. Bc4 Nf6 (the Two Knights Defense), White's most popular continuation is 4. Ng5, attacking f7, which is awkward for Black to defend. The Fried Liver Attack even involves a sacrifice of the knight on f7. In the Frankenstein–Dracula Variation of the Vienna Game (1. e4 e5 2. Nc3 Nf6 3. Bc4 Nxe4), threatening checkmate with 4. Qh5 is the only way for White to play for an advantage. The Modern Defense, Monkey's Bum variation involves White threatening a Scholar's mate with an early Qf3.