Кіріспе
Жеке телекоммуникациялық тізбек
Жалға алынған желі – коммерциялық шарт бойынша екі немесе одан көп орналасқан нүктелер арасындағы жеке телекоммуникациялық тізбек. Ол кейде жеке схема ретінде, ал Ұлыбританияда дерек желісі ретінде де белгілі. Әдетте, жалға алынған желілер бизнестерге географиялық тұрғыдан алыс кеңселерді қосу үшін қолданылады. Қоғамдық телефон желісіндегі (PSTN) дәстүрлі телефон желілерінен айырмашылығы, жалға алынған желілер көбінесе коммутацияланбайтын тізбектер болып табылады, сондықтан оларға телефон нөмірі тағайындалмайды. Тізбектің екі шеті де тұрақты түрде қосылған, әрқашан жұмыс істеп тұрады және бір-біріне арналған. Жалға алынған желілер телефон, интернет немесе басқа деректерді жіберу қызметтері үшін пайдаланылуы мүмкін. Олардың кейбіреулері тікелей қоңырау қызметтері болып табылады, ал кейбіреулері жеке филиалтық коммутаторға (PBX) немесе желілік маршрутизаторға қосылады. Жалға алу төлемдеріне әсер ететін негізгі факторлар – нүктелер арасындағы қашықтық және тізбектің өткізу қабілеті. Қосылыс үшінші тараптардың байланысын жүзеге асырмағандықтан, оператор белгілі бір сапа деңгейін кепілдей алады. Интернетке жалға алынған желі – бұл жоғары сапалы интернет байланысы, әдетте талшықты желі арқылы ұсынылады, ол толық дуплекстік трафикпен, шектелмеген және симметриялық өткізу қабілетін қамтамасыз етеді. Ол сондай-ақ Ethernet жалға алынған желісі, арнайы желі, дерек тізбегі немесе жеке желі деп те аталады.
Тарих
Жалға алынған желілік қызметтер (немесе жеке желілік қызметтер) 1970-ші жылдары Bell магистральдық желісін аналогтықтан цифрлық схемаларға ауыстыру арқылы цифрлық форматқа көшті. Бұл AT&T компаниясына Dataphone Digital Services (кейіннен цифрлық деректер қызметтері деп қайта аталды) ұсынуға мүмкіндік берді, бұл ISDN және T1 желілерін клиенттердің үй-жайларына қосуды бастады. Жалға алынған желілер IBM-нің жүйелік желілік архитектурасы (1974 жылы құрылған) немесе DEC-тің DECnet (1975 жылы құрылған) арқылы негізгі компьютерлерді терминалдармен және қашықтағы сайттармен байланыстыру үшін пайдаланылды. 1980-ші жылдары цифрлық қызметтердің кеңеюімен жалға алынған желілер клиенттердің үй-жайларын Frame Relay немесе ATM желілеріне қосу үшін қолданылды. Деректерді жіберу жылдамдығы бастапқы T1 опциясынан, ең жоғары 1,544 Мбит/с жылдамдығымен T3 схемаларына дейін артты. 1990-шы жылдары Интернеттің дамуымен жалға алынған желілер клиенттердің үй-жайларын интернет-провайдерлердің байланыс нүктелеріне қосу үшін де пайдаланылды, ал келесі онжылдықта аталған қызметтер (Frame Relay, ATM, бизнеске арналған Интернет) MPLS интеграцияланған ұсыныстарымен біріктірілді. Деректерді жіберу жылдамдығы 21-ші ғасырдың басында Интернеттік жарылыс және ұзақ қашықтықтағы оптикалық желілердің немесе қалалық аймақтардағы желілердің ұсыныстарының артуымен 10 Гбит/с жылдамдыққа дейін күрт өсті.
Сайт-сайт деректер байланысы
Жалға алынған желіге екі маршрутизатор қосу арқылы желілік мүмкіндіктерді сайттар арасында кеңейтуге болады. Жалға алынған желілер алғаш рет 1970 жылдары IBM System Network Architecture және Digital Equipment DECnet сияқты меншік протоколдарды қолданатын кәсіпорындарда, сондай-ақ Интернет кеңінен қолжетімді болғанға дейін университеттер мен ғылыми-зерттеу желілерінде TCP/IP протоколымен пайдаланылды. Сондай-ақ, TCP/IP 2000 жылдарға дейін кең таралғанға дейін Novell IPX сияқты басқа 3-деңгейлі протоколдар корпоративтік желілерде қолданылған. Бүгінде нүктеден нүктеге деректерді тасымалдау схемалары әдетте TDM, Ethernet немесе 3-деңгейлі MPLS ретінде ұсынылады.
ПБХ-ның сайттан сайтқа қосылуы
Екі PBX-пен жалға алынған желіні тоқтату арқылы клиенттер сайттар арасындағы телефон байланысы үшін PSTN желісін пайдаланбауға мүмкіндік алды. Бұл клиенттерге өздерінің қоңырау жоспарын басқаруға (және ішкі телефон нөмірлері үшін қысқа нөмірлерді пайдалануға) және желі арқылы жеткілікті дауыс трафигі жіберілген жағдайда айтарлықтай үнемдеуге мүмкіндік берді (әсіресе телефон шоттарындағы үнем жалға алынған желінің тұрақты төлемінен асып түскенде).
Сайттың желіге қосылуы
Деректер желісіне деген сұраныс артқан сайын, телекоммуникация операторлары өздерінің инфрақұрылымы негізінде пакеттік коммутацияны пайдаланып, жаңа, озық желілерді құруға кірісті. Осының нәтижесінде, көптеген телекоммуникация компаниялары өздерінің қызметтерінің тізіміне ATM, Frame Relay немесе ISDN сияқты ұсыныстарды қосты. Клиент орналасқан жерді телекоммуникация желісіне қосу үшін жалға алынатын желілер қолданылды.
Халықаралық жеке жалға алынған конвейер
Халықаралық жеке жалға алынған контур (IPLC) нүктеден нүктеге жеке желі ретінде жұмыс істейді. IPLC-лер әдетте көптеген клиенттер арасында бір контурды пайдаланатын уақытты бөліп мультиплекстеу (TDM) контурлары болып табылады. TDM-нің ерекшелігі CSU/DSU және маршрутизаторды пайдалануды қажет етеді. Көбінесе маршрутизатор CSU/DSU-ны өз ішіне қамтиды. Кейіннен Интернет келді (1990-шы жылдардың ортасында) және содан бері жалға алынған желінің ең көп қолданылатын мақсаты – клиентті оның ISP байланыс нүктесіне қосу. Интернет желілік салаға әкелген өзгерістермен бірге, кадрлық релелік немесе ATM желілеріне балама ұсыну үшін VPN (аппараттық және бағдарламалық қамтамасыз ету) және MPLS желілері сияқты басқа технологиялар да жасалды (бұл, әдетте, қолданыстағы ATM/кадрлық релелік инфрақұрылымдардың TCP/IP-ге жаңартылған нұсқасы).
Ұлыбританияда
Ұлыбританияда жалға алынған желілер 64 кбит/с жылдамдықпен басталады, содан кейін 64 кбит/с қадамдармен 2,048 Мбит/с дейін арналы E1 құйрықтық тізбегі арқылы және 2,048 Мбит/с-тан 34,368 Мбит/с дейін арналы E3 құйрықтық тізбектері арқылы қолжетімді. NTE тізбекті аяқтап, қажетті форматты ұсынады, көбінесе X.21, бірақ G.703 немесе 10BASE T сияқты жоғары жылдамдықты интерфейстер де бар. Кейбір провайдерлер бұл терминді еркірек қолданады, жалға алынған желіні "жалға алынған талшықты байланыс арқылы жеткізілетін арнайы өткізу қабілеті қызметі" деп анықтайды. 2018 жылдың наурыз айына қарай, жалға алынған желілер қызметтері көбінесе 100 Мбит/с-тан 1 Гбит/с дейін қолжетімді. Мысалы, Лондон сияқты ірі қалаларда 10 Гбит/с жылдамдыққа қол жеткізуге болады.
АҚШ-та
АҚШ-та төмен жылдамдықты жалға алынған желілер (56 кбит/с және одан төмен) көбінесе аналогты модемдерді пайдаланып ұсынылады. Жоғары жылдамдықты жалға алынған желілер әдетте FT1 (Fractional T1) арқылы іске асырылады: 1-ден 24-ке дейін 56к немесе 64к уақыт тілімдері бар T1 тасымалдау тізбегі. Клиенттер әдетте өздерінің желілік терминалды құрылғыларын басқарады, оларға арналық қызмет бірлігі және деректер қызметі бірлігі (CSU/DSU) кіреді.
Гонконгта
Гонконгта жалға алынатын желілер әдетте 64к, 128к, 256к, 512к, T1 (арналанған немесе арналмаған) немесе E1 (сирек кездесетін) жылдамдықтарында қолжетімді. Жылдамдығына қарамастан, телекоммуникациялық операторлар әдетте CSU/DSU құрылғысын қамтамасыз етеді және V.35 интерфейсі арқылы клиентке ұсынады. Талшықты желілер дәстүрлі желілерді бірте-бірте ығыстырып шығарып, кез келген ені бар қолжетімді.
Үндістанда
Үндістанда жалға алынған желілер 64 кбит/с, 128 кбит/с, 256 кбит/с, 512 кбит/с, 1 Мбит/с, 2 Мбит/с, 4 Мбит/с, 8 Мбит/с, 1000 Мбит/с Т1 (1,544 Мбит/с) немесе Е1 (2,048 Мбит/с) жылдамдықтарымен және 622 Мбит/с дейін қолжетімді. Тұтынушылар OFC, телефон желілері, ADSL немесе Wi-Fi арқылы қосылады. Тұтынушылар өздері желілік терминалды жабдықтарын, атап айтқанда арналық қызмет бірлігі мен деректерді беру бірлігін басқаруға тиіс.
Италияда
Италияда жалға алынған желілер 64 кбит/с жылдамдықпен (DCE2 немесе DCE2plus модемімен аяқталады) немесе 128 кбит/с-тан бастап фреймделген немесе фреймделмеген E1 (DCE3 модемі) дейін 64 кбит/с-қа еселенген сандық түрде (PDH қызметі, CDN, Circuito Diretto Numerico деп белгілі) қолжетімді. Жергілікті телефон компаниялары екі ғимарат арасындағы ешқандай желілік терминалсыз қара мыс жұптан тұратын CDA (Circuito Diretto Analogico) қызметін де ұсынуы мүмкін: бұрын (2002 жылға дейін) толық аналогтық негізгі жолақ қамтамасыз етілді, бұл клиенттерге сайттар арасында xDSL технологиясын енгізуге мүмкіндік берді. Бүгінде бәрі 4 кГц тасымалдау арнасымен шектелген, сондықтан қызмет тек POTS қосылысы болып табылады, онда ешқандай баптау арнасы жоқ. Көптеген жағдайларда жалға алынған желілер DSL және метро Ethernet арқылы біртіндеп алмастырылуда.
Жалға алынған желілердің баламалары
Жалға алынған желілер (ADSL, SDSL сияқты) басқа байланыс қызметтерінен қымбат, себебі олар жалға алушыға ғана арналған. Сондықтан кейбір интернет-провайдерлер стандартты Ұлыбританияның ұлттық кеңжолақты желісі арқылы жалға алынған желі сияқты қызметтерді (эфирлік Ethernet негізінде, даусыз, кепілді қолжетімділік) ұсынуға бағытталған, бірақ қарапайым өткізу қабілетімен балама өнімдерді әзірледі. Жалға алынған желі толық дуплекс болса, жалға алынған желілердің көпшілігі жартылай дуплекс немесе көбінесе асимметриялық қызмет көрсетеді.