Карло Руббия: Нобель сыйлықты ұтып алған италиялық физик
Carlo Rubbia
Карло Руббия – италиялық бөлшек физигі, 1984 ж. физикадан Нобель сыйлығының лауреаты. W және Z бөлшектерін ашқандығымен әйгілі. Биографиясы мен еңбектері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Италиялық бөлшек физигі және Нобель сыйлығының лауреаты (1934 жылы туған)
Italian particle physicist and Nobel Prize winner (born 1934)
Карло Руббия (31 наурыз 1934 жылы туған) – итальяндық бөлшек физигі және өнертапқыш, 1984 жылы Симон ван дер Мирмен бірге CERN-де W және Z бөлшектерін ашуға әкелген жұмыстары үшін физика саласындағы Нобель сыйлығымен марапатталды.
Carlo Rubbia (born 31 March 1934) is an Italian particle physicist and inventor who shared the Nobel Prize in Physics in 1984 with Simon van der Meer for work leading to the discovery of the W and Z particles at CERN.
Ерте өмір және білім
Руббиа 1934 жылы Италияның Словениямен шекаралас Гориция қаласында дүниеге келді. Соғыс салдарынан оның отбасы Венецияға, содан кейін Удинге көшті. Әкесі электр инженері болғандықтан, ол физиканы оқығысы келсе де, оны сол мамандықты оқуға ынталандырды. Жергілікті ауылдарда ол тастап кетілген әскери байланыс құралдарын жинап, тәжірибелер жасады. Физиканы оқу үшін Scuola Normale Superiore di Pisa-ға емтихан тапсырғанда, қажетті ондыққа іліге алмады (он бірінші орын алды), сондықтан 1953 жылы Миланда инженерлік курсын бастады. Бірақ, жақын арада Пизадан бір студент оқуын тастағандықтан, Руббиаға мүмкіндік туды. Ол салыстырмалы түрде қысқа мерзімде ғарыш сәулелерін зерттеу тақырыбында дипломдық жұмысын қорғап, ғылым кандидаты атағын алды; оның ғылыми жетекшісі Марчелло Конверси болды. Пизада ол болашақ әйелі Марисамен танысты, ол да физика факультетінің студенті еді.
Rubbia was born in 1934 in Gorizia, an Italian town on the border with Slovenia. His family moved to Venice then Udine because of wartime disruption. His father was an electrical engineer and encouraged him to study the same, though he stated his wish to study physics. In the local countryside, he collected and experimented with abandoned military communications equipment. After taking an entrance exam for the Scuola Normale Superiore di Pisa to study physics, he failed to get into the required top ten (coming eleventh), so began an engineering course in Milan in 1953. Soon after, a Pisa student dropped out, presenting Rubbia with his opportunity. He gained a degree and doctorate in a relatively short time with a thesis on cosmic ray experimentation; his adviser was Marcello Conversi. At Pisa, he met his future wife, Marisa, also a Physics student.
Колумбия университеті
Диплом алғаннан кейін ол АҚШ-қа постдокторанттық зерттеулер жүргізуге барып, мюондардың ыдырауы және ядролық тұтқындалуы бойынша тәжірибелер жасады. Бұл Руббианың әлсіз өзара әрекеттесулер саласындағы ұзақ тәжірибелер тізбегінің біріншісі болды және оның Нобель сыйлығымен танылған CERN-дегі жұмысына әкелді.
Following his degree, he went to the United States to do postdoctoral research, performing experiments on the decay and the nuclear capture of muons. This was the first of a long series of experiments that Rubbia has performed in the field of weak interactions and which culminated in the Nobel Prize winning work at CERN.
CERN
Ол 1960 жылы жаңадан құрылған CERN-ге кірмес бұрын Рим университетінде тағылымдамадан өту үшін Еуропаға оралды, онда ол әлсіз өзара әрекеттесулердің құрылымын зерттейтін эксперименттер жүргізді. CERN жаңадан ғана жаңа типтегі үдеткішті іске қосқан болатын, ол – бір-біріне қарсы айналып, соқтығысатын протондық сәулелерді пайдаланатын, қиылысатын сақтау сақиналары еді. Руббиа және оның әріптестері сол жерде әлсіз күшті зерттеу үшін тағы да эксперименттер жүргізді. Бұл саладағы маңызды нәтижелер – серпімді шашырау процесіндегі құрылымды байқау және шармаланған бариондарды алғаш рет анықтау болды. Бұл эксперименттер кейіннен басқа типтегі бөлшектерді ұрғышу үшін қажетті техникаларды жетілдіруде маңызды рөл атқарды. 1993 жылы оның қызмет мерзімінде "CERN кез келген адамға веб-протоколын және кодты тегін пайдалануға рұқсат беруге келісті, ешқандай роялти немесе басқа да шектеулерсіз".
He moved back to Europe for a placement at the University of Rome before joining the newly founded CERN in 1960, where he worked on experiments on the structure of weak interactions. CERN had just commissioned a new type of accelerator, the Intersecting Storage Rings, using counter rotating beams of protons colliding against each other. Rubbia and his collaborators conducted experiments there, again studying the weak force. The main results in this field were the observation of the structure in the elastic scattering process and the first observation of the charmed baryons. These experiments were crucial in order to perfect the techniques needed later for the discovery of more exotic particles in a different type of particle collider. During his mandate, in 1993, "CERN agreed to allow anybody to use the Web protocol and code free of charge without any royalty or other constraint".
Гран-Сассо зертханасы
Руббия сондай-ақ Гран-Сассо лабораториясының тереңдігінде протонның ыдырауының кез келген белгісін анықтауға бағытталған ынтымақтастық жұмысының жетекшілерінің бірі болды. Эксперимент материяның тұрақты екендігіне қатысты қалыптасқан сенімді жоққа шығаратын дәлелдерді табуды мақсат етеді. Біріктірілген өрістер теориясының ең қабылданған нұсқасы протонның мәңгілік емес екенін, ал орташа өмір сүру мерзімі кемінде 1032 жылдан кейін энергияға ыдырайтынын болжайды. ICARUS деп аталатын және таза сұйық аргон ішінде иондау оқиғаларын электрондық түрде анықтаудың жаңа әдісіне негізделген осы эксперимент, Күнден шығатын нейтриноларды тікелей анықтауға, сондай-ақ ғарыштық нейтрино сигналдарын зерттеуге арналған алғашқы, қарапайым нейтрино телескопы болуға мүдделі. Руббия сонымен қатар энергия күшейткішінің тұжырымын ұсынды – бұл қазіргі заманғы үдеткіш технологияларын пайдалана отырып, ядролық энергияны өндірудің жаңа және қауіпсіз тәсілі. Бұл технология бүкіл әлемде ядролық реакторлардан шыққан жоғары активті қалдықтарды жою және табиғи торий мен кедейтілген ураннан энергия өндіру мақсатында белсенді түрде зерттелуде. 2013 жылы ол көптеген шағын торий энергетикалық станцияларын салуды ұсынды.
Rubbia has also been one of the leaders in a collaboration effort deep in the Gran Sasso Laboratory, designed to detect any sign of decay of the proton. The experiment seeks evidence that would disprove the conventional belief that matter is stable. The most widely accepted version of the unified field theories predicts that protons do not last forever, but gradually decay into energy after an average lifetime of at least 1032 years. The same experiment, known as ICARUS and based on a new technique of electronic detection of ionizing events in ultra pure liquid argon, is aiming at the direct detection of the neutrinos emitted from the Sun, a first rudimentary neutrino telescope to explore neutrino signals of cosmic nature. Rubbia further proposed the concept of an energy amplifier, a novel and safe way of producing nuclear energy exploiting present day accelerator technologies, which is actively being studied worldwide in order to incinerate high activity waste from nuclear reactors, and produce energy from natural thorium and depleted uranium. In 2013 he proposed building a large number of small scale thorium power plants.
Басқа ұйымдық қатынастар
Руббия CIEMAT (Испания) ғылыми кеңесшісінің бастысы, 2007 жылы ЕО президенті Баррозу құрған жаһандық жылыну жөніндегі жоғары деңгейдегі консультативтік топтың және IMDEA Энергетика институтының қамқоршылар кеңесінің мүшесі болды. 2009–2010 жылдары ол Сантьяго (Чили) қаласында орналасқан Латын Америкасы және Кариб бассейні экономикалық комиссиясы (ECLAC) Бас хатшысының энергетика жөніндегі арнайы кеңесшісі қызметін атқарды. 2010 жылдың маусым айында Руббия Потсдамдағы (Германия) Жоғары тұрақтылықты зерттеу институтының ғылыми директоры болып тағайындалды. Ол Италия-АҚШ қорының мүшесі. ENEA президенті (1999–2005) қызметін атқарған кезінде энергия өндіру үшін күн энергиясын жоғары температурада шоғырландырудың жаңа әдісін ұсынды, ол «Архимед» жобасы деп аталады және қазіргі таңда өнеркәсіп тарапынан коммерциялық қолданысқа енгізу үшін әзірленуде.
Rubbia was principal Scientific Adviser of CIEMAT (Spain), a member of the high level Advisory Group on global warming set up by EU's President Barroso in 2007 and of the board of trustees at the IMDEA Energy Institute. In 2009–2010, he was Special Adviser for Energy to the Secretary General of ECLAC, the United Nations Economic Commission for Latin America, based in Santiago (Chile). In June 2010, Rubbia has been appointed Scientific Director of the Institute for Advanced Sustainability Studies in Potsdam (Germany). He is a member of the Italy USA Foundation. During his term as President of ENEA (1999–2005) he has promoted a novel method for concentrating solar power at high temperatures for energy production, known as the Archimede Project, which is being developed by industry for commercial use.
Жеке өмір
Мариса мен Карло Руббианың екі баласы бар. 2013 жылдың 30 тамызында президент Джорджио Наполитано Руббианы Италия Сенатына өмір бойына сенатор ретінде тағайындады. 8398 Rubbia астероиді оның құрметіне аталды. 1984 жылы ол Корольдік қоғамның шетелдік мүшесі болып сайланды. 1984 жылы Руббия Америка жетістіктері академиясының Алтын тақта сыйлығымен марапатталды.
Marisa and Carlo Rubbia have two children. On 30 August 2013, Rubbia was appointed to the Senate of Italy as a Senator for Life by President Giorgio Napolitano. Asteroid 8398 Rubbia is named in his honor. He was elected a Foreign Member of the Royal Society (ForMemRS) in 1984. In 1984, Rubbia received the Golden Plate Award of the American Academy of Achievement.