Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Топ мүшелерінің сұрақсыз қабылдаған сенімдері, орнықты сенімдер, доктриналар немесе теологиялық немесе философиялық қағидалар жиынтығы.
Belief(s) accepted by members of a group without question
established beliefs, doctrines or sets of theological or philosophical tenets
Догма, ең кең мағынасында, сұрақсыз және қорғалмайтын нақтылықпен ұсталатын кез келген сенім. Ол діндердің, мысалы, яһудилік, Рим католицизмі, протестантизм немесе исламның ресми қағидалар мен доктриналар жүйесінің түрінде болуы мүмкін, сондай-ақ философтың немесе философиялық мектептің, мысалы, стоицизмнің ұстанымдары да болуы мүмкін. Ол фашизм, прогрессивизм, либерализм және консерватизм сияқты саяси сенім жүйелерінде де кездеседі. Пежоративті мағынада, догма – агрессивті саяси мүдделердің немесе биліктің қабылдаған шешімдеріне жатады. Көбірек жалпылаған түрде, ол жақтастары рационалды түрде талқылауға дайын емес, берік сенімге қолданылады. Бұл көзқарас догматикалық деп аталады немесе догматизм, және көбінесе дінге қатысты мәселелерге сілтеме жасау үшін қолданылады. Алайда, ол тек теистік көзқарастармен ғана шектелмейді және саяси немесе философиялық догмаларға қатысты да жиі қолданылады.
Dogma, in its broadest sense, is any belief held unquestioningly and with undefended certainty. It may be in the form of an official system of principles or doctrines of a religion, such as Judaism, Roman Catholicism, Protestantism, or Islam, as well as the positions of a philosopher or of a philosophical school, such as Stoicism. It may also be found in political belief systems such as fascism, progressivism, liberalism, and conservatism. In the pejorative sense, dogma refers to enforced decisions, such as those of aggressive political interests or authorities. More generally, it is applied to some strong belief that its adherents are not willing to discuss rationally. This attitude is named as a dogmatic one, or dogmatism, and is often used to refer to matters related to religion. However, it is not limited to theistic attitudes alone and is often used with respect to political or philosophical dogmas.
Этимология
Догма сөзі 17 ғасырда «догма» сөзінен қабылданып алынған, ол грек тіліндегі «δόγμα» сөзінен ( [[:wikt:δόγμα]) шыққан, ал ол «δοκεῖ» сөзінен ( [[:wikt:δοκεῖ]) туындаған. Көпше түрі «dogmata» (wikt:dogmata) негізінде жасалған, алайда ағылшын тілінде «dogmas» сөзі жиірек қолданылады.
The word dogma was adopted in the 17th century from dogma, derived from the [[:wikt:δόγμα from the [[:wikt:δοκεῖ. The plural is based on the wikt:dogmata, though dogmas may be more commonly used in English.
Пирондық
Пирронизмде "догма" – бұл нақты дәлелдемесі жоқ мәселе бойынша пікірге келісім білдіреді. Пирронизмнің басты қағидасы – акаталепсия, ол нәрселердің өзінің табиғатындағы шындығына қатысты тұжырымдарға келісім беруден тартыну қабілетін көрсетеді; кез келген мәлімдемеге қарсы оның керісі де бірдей негізбен келтірілуі мүмкін. Осыдан келіп, пирронистер нақты дәлелдемесі жоқ пікірлерге, яғни догмаларға қатысты келісімді қабылдамайды. Пирронистер догматиктер – мысалы, стоиктер, эпикурейшілер және перипатетиктер – нақты дәлелдемесі жоқ мәселелерге қатысты өз тұжырымдарының шын екенін көрсетпегенін айтады.
In Pyrrhonism, "dogma" refers to assent to a proposition about a non evident matter. The main principle of Pyrrhonism is expressed by the word acatalepsia, which connotes the ability to withhold assent from doctrines regarding the truth of things in their own nature; against every statement its contradiction may be advanced with equal justification. Consequently, Pyrrhonists withhold assent with regard to non evident propositions, i. e., dogmas. Pyrrhonists argue that dogmatists, such as the Stoics, Epicureans, and Peripatetics, have failed to demonstrate that their doctrines regarding non evident matters are true.
Христиандық
Христиан дінінде догма – құдайлық аян арқылы жеткізілген және шіркеу анықтаған сенім. Ұйымның ресми діни ұстанымдары жаңа мүшелерге оқытылуы немесе ұйымға қосылуды таңдағандарға жеткізілуі мүмкін. Ұйымның ресми ұстанымдарымен келісу, көбінесе, қатысу шарттарына қойылмайды, бірақ кейбір шіркеу шараларына мүшелік талап етуі мүмкін. Шіркеудің құдайлық аянды ресми түсіндіруінің тар мағынасында дінтанушылар анықталған және анықталмаған догмаларды ажыратады. Анықталған догмалар – католик шіркеуі үшін Рим куриясы сияқты беделді органдар белгілегендер, ал анықталмаған догмалар – барлық уақытта қабылданып келген, бірақ ресми түрде бекітілмегендер. Мысалы, Мәсіхтің жалпыға бірдей құтқарушы ретіндегі табиғаты. Бұл термин грек философиясының кейінгі кезеңдеріндегі заңдық қолданыстан шыққан, онда ол жарлық немесе бұйрық деген мағынаны білдірген, және ерте христиан теологиясында да солай қолданылған. Протестанттар түрлі дәрежеде доктринаға формалды қатыспайды, көбінесе тармаққа тән нанымдарға сүйенеді, бірақ осы нанымдарды догма деп сирек атайды. Христиан шіркеуінде догманың алғашқы бейресми институтын қасиетті Иринейдің "Апостолдық ілімнің көрнекі дәлелі" атты еңбегі құрады, ол "ақиқаттың денесін" құрайтын "негізгі нұсқаулықты" ұсынады.
In Christianity, a dogma is a belief communicated by divine revelation and defined by the Church, The organization's formal religious positions may be taught to new members or simply communicated to those who choose to become members. It is rare for agreement with an organization's formal positions to be a requirement for attendance, though membership may be required for some church activities. In the narrower sense of the church's official interpretation of divine revelation, theologians distinguish between defined and non defined dogmas, the former being those set out by authoritative bodies such as the Roman Curia for the Catholic Church, the latter being those which are universally held but have not been officially defined, the nature of Christ as universal redeemer being an example. The term originated in late Greek philosophy legal usage, in which it meant a decree or command, and came to be used in the same sense in early Christian theology. Protestants to differing degrees are less formal about doctrine, and often rely on denomination specific beliefs, but seldom refer to these beliefs as dogmata. The first unofficial institution of dogma in the Christian church was by Saint Irenaeus in his Demonstration of Apostolic Teaching, which provides a 'manual of essentials' constituting the 'body of truth'.
Католицизм мен Шығыс христиандығы
Католицизм және Шығыс христиандығы үшін догмалар Никейлік Символ мен екі, үш, жеті немесе жиырма экуменикалық кеңестің канондық заңдарында қамтылған (аталған шіркеуге байланысты – Шығыс, Орталық Шығыс православие, Шығыс православие немесе Рим католик шіркеуі). Бұл қағидаларды Иоанн Дамаскилік өзінің "Православтық сенімнің толық түсіндірмесі" атты еңбегінде, оның "Білім қайнар көзі" атты негізгі еңбегінің үшінші кітабында жинақтаған. Бұл кітапта ол әрбір сенім туралы мәлімдемені екі жолмен түсіндіреді: біріншісі – христиандарға арналған, онда ол Киелі кітаптан және кейде басқа шіркеу әулиелерінің еңбектерінен цитаталар келтіреді, ал екіншісі – христиан емес діндердің өкілдеріне және атеистерге арналған, олар үшін ол Аристотельдік логика мен диалектиканы пайдаланады. Католиктер догматикалық деп санайтын кейінгі он төрт кеңестің шешімдері және папалық қатесіздік құқығын қолданатын папалардың шығарған бірнеше жарлықтары (мысалы, Таза ұғым және Марияның аспанға көтерілуі) Католик шіркеуінің қасиетті доктринасының бір бөлігі деп есептеледі.
For Catholicism and Eastern Christianity, the dogmata are contained in the Nicene Creed and the canon laws of two, three, seven, or twenty ecumenical councils (depending on whether one is Church of the East, Oriental Orthodox, Eastern Orthodox, or Roman Catholic). These tenets are summarized by John of Damascus in his Exact Exposition of the Orthodox Faith, which is the third book of his main work, titled The Fount of Knowledge. In this book he takes a dual approach in explaining each article of the faith: one, directed at Christians, where he uses quotes from the Bible and, occasionally, from works of other Church Fathers, and the second, directed both at members of non Christian religions and at atheists, for whom he employs Aristotelian logic and dialectics. The decisions of fourteen later councils that Catholics hold as dogmatic and a small number of decrees promulgated by popes exercising papal infallibility (for examples, see Immaculate Conception and Assumption of Mary) are considered as being a part of the Catholic Church's sacred body of doctrine.
Иудаизм
Яһуди түсіндірме дәстүрінде догма – раббанилердің Құдайдың және шындықтың бар екендігі туралы сенімдерін тексеруге тырысатын принцип; догма – рационалды ойлау үшін қажетті шындық. Яһуди кабаласында догма – Пардес немесе Тора Нистар, яғни Киелі кітаптың құпияларының архетипі. "Логикалық ойлау" мен "рационалды кабала" арақатынасында "Партзуф" – "догманы" анықтау құралы болып табылады.
In the Jewish commentary tradition, dogma is a principle by which the Rabbanim can try the proofs of faith about the existence of God and truth; dogma is what is necessarily true for rational thinking. In Jewish Kabbalah, a dogma is an archetype of the Pardes or Torah Nistar, the secrets of Bible. In the relation between "logical thinking" and "rational Kabbalah" the "Partzuf" is the means to identify "dogma".
Буддизм
Көрініс немесе ұстаным (;) – буддизмдегі батыстық догма түсінігімен сай келетін маңызды идея. Буддистік ойда көрініс – бұл қарапайым, абстрактілі пікірлер жиынтығы емес, тәжірибеге қатысты, ой-сезім мен іс-әрекетке күшті әсер ететін түсінік. Сондықтан, көріністерге дұрыс көзқараспен қарау буддалық жолдың маңызды бөлігі саналады, себебі кейде дұрыс көріністерді іске асыру және бұрыс көріністерден бас тарту қажет, ал кейде барлық көріністер ағартуға кедергі келтіретін нәрселер ретінде қарастырылады.
View or position (; ) is a central idea in Buddhism that corresponds with the Western notion of dogma. In Buddhist thought, a view is not a simple, abstract collection of propositions, but a charged interpretation of experience which intensely shapes and affects thought, sensation, and action. Having the proper mental attitude toward views is therefore considered an integral part of the Buddhist path, as sometimes correct views need to be put into practice and incorrect views abandoned, while at other times all views are seen as obstacles to enlightenment.
Ислам діні
Тәқлид (تَقْليد) – Исламда белгілі бір адамның үйретулеріне сәйкес келуді білдіретін термин. Бұл терминнің классикалық қолданылуы сунниттік және шииттік Ислам арасында өзгеше. Сунниттік Исламда тәқлид – бұл сұрақ қоймай немесе ойланбай, белгілі бір адамның үйретулеріне негізделмеген, дұрыс емеуге жататын сәйкестік, ал муджахидтің (өз бетінше іскерлікпен ойлауға қабілетті адам) үйретулеріне лайықты, негізді сәйкестіктен өзгеше. Шииттік Исламда тәқлид – муджахид емес адамдардың муджахидтің үйретулеріне жалпы сәйкестігін білдіреді, бұл жағымсыз мағынаға ие емес. Бұл қарама-қайшылық имаматқа қатысты шииттік және сунниттік көзқарастардың айырмашылығына байланысты. Тәқлидті догманың бір түрі деп қарастыруға болады, себебі ешбір ғалым әрқашан дұрыс бола алмайды, сондықтан олардың үкімдерін сынсыз қабылдауға болмайды.
Taqlid (تَقْليد) is a term in Islam that refers to conforming to the teachings of a particular person. Classical usage of the term differs between Sunni Islam and Shia Islam. In Sunni Islam, taqlid refers to the unjustified conformity to the teachings of a person without inquiring or thinking about said teachings, rather than the justified conformity of a layperson to the teaching of mujtahid (a person who is qualified for independent reasoning). In Shia Islam, taqlid refers to the general conformity of non mujtahid to the teaching of mujtahid, without a negative connotation. The discrepancy corresponds to differing views on Shia views on the Imamate and Sunni imams. Taqlid can be seen as a form of dogma, as no particular scholar can always be correct, so their rulings should not be taken uncritically.