Кіріспе
Жаңа Брансуиктегі саяси партия, Канада. Parti Acadien – 1970 және 1980 жылдары Канаданың Жаңа Брансуик провинциясындағы саяси партия. Партия 1972 жылы құрылды. Оның негізін қалаушылар – провинцияның франкофондық аймақтарындағы тұрғындардың өмір жағдайы ағылшын тілінде сөйлейтін аймақтарға қарағанда нашарлауына наразы болған акадиялықтар. Жаңа Брансуик экономикасы Фредериктон, Сент-Джон және Монктон қалаларында шоғырланған. Ал провинцияның шығысы мен солтүстігі, басым көпшілігі франкофондық аймақтар, негізінен қалыптасқан және маусымдық балық аулау және ағаш өңдеу өнеркәсібіне негізделген экономиканың салдарынан салыстырмалы түрде кедей болды. Луи Робишо, 1960 және 1970 жылдар аралығында провинцияның премьер-министрі болған акадиялық, білім беруге және бизнеске инвестициялар арқылы жаңғыртуға тырысқанына қарамастан, кейбір акадиялықтар өздерінің басқаруымен жақсы қызмет көрсететінін сезінді. Осының нәтижесінде Parti Acadien Канада құрамында жеке Акадия провинциясын құруды жақтады, бұл үшін провинциялық референдумнан кейін Канада Конституциясына түзету енгізу қажет болар еді. Parti Acadien өзінің радикалды элементтерінен алшақтауға тырысты, тіпті «ұлтшыл» сөзін қолданудан да тартынды. Олардың бағдарламасында бірнеше социалистік саясаттар болды, бірақ ресми түрде олардың мақсаты – Жаңа Брансуик заңдарының қолданыстағы шеңберін пайдалана отырып, реформалар жүргізу болды. Олар өздері ағылшын тілдес халқына қарсы емес екенін, бірақ провинциядағы капиталистік жүйе басым ағылшын тілдес оңтүстікті жақтайтынын түсіндірді. Көптеген радикалдар жаңа мәдени ұйымға, Société Acadienne du Nouveau Brunswick (SANB) қосылды. Евклид Чиассон партияның алғашқы президенті және жетекшісі болды. Партия 1974 жылғы провинциялық сайлауда провинцияның 58 округінде 13 үміткерді, 1978 жылғы провинциялық сайлауда 23 үміткерді және 1982 жылғы провинциялық сайлауда 10 үміткерді ұсынды, бұл партияның соңғы сайлауы болды. Партия Жаңа Брансуик Жаңа Демократиялық партиясымен (НДП) одақ құруды немесе бірігуді қарастырды, Parti Acadien үміткері жоқ округтердегі сайлаушыларды НДП-ға дауыс беруге шақырды. Бірақ ешқандай ресми келісімге қол жеткізілген жоқ. 1975 жылы Жан-Пьер Лантень партияның жетекшісі болып сайланды. Ол жаңа Акадия провинциясын құру туралы талаптардан бас тартып, Жаңа Брансуик үшін әлеуметтік-демократиялық бағдарламаны сақтауға тырысты. Бұл партияда жарылыс туды, кейбір мүшелер Квебек провинциясындағы егемендікке ұмтылған Parti Québécois партиясының табысы акадиялық ұлтшылдыққа да үміт сыйлап, оны жандандырады деп үміттенді. Алайда Лантень өзінің партиясы Parti Québécois партиясының Жаңа Брансуик филиалы емес екенін мәлімдеді.
The Parti Acadien was a political party in New Brunswick, Canada in the 1970s and 1980s. The party was founded in 1972 by Acadians who were upset over poorer living conditions in predominantly francophone areas of the province versus those areas dominated by anglophones. The economy of New Brunswick was concentrated in the cities of Fredericton, Saint John and Moncton, while the eastern and northern parts of New Brunswick, predominantly Francophone, was relatively poorer as a result of an economy based primarily on entrenched and seasonal commercial fishing and lumber industries. Despite efforts by Louis Robichaud, an Acadian who served as the province's premier between the 1960 and 1970 elections, to modernize through investment in education and business promotion by instituting what was called an equal opportunity program, some Acadians felt they would be better served by their own administration. As a result, the Parti Acadien advocated the formation of a separate Acadian province within Canada, a proposition that would require an amendment to the Canadian Constitution following a provincial referendum. The Parti Acadien tried to distance itself from its more radical elements, even hesitating to use the word "nationalist". Their platform had several socialist policies, though officially their goal was to work for reforms using the already existing framework of New Brunswick law. They also explained that they were not anti anglophone per se, but felt that the capitalist system in place in the province favoured the predominantly English south. Many of the radicals joined a new cultural organization, the Société Acadienne du Nouveau Brunswick (SANB). Euclide Chiasson was the party's first president and leader. The party nominated 13 candidates in the province's 58 ridings in the 1974 provincial election, 23 candidates in the 1978 provincial election, and 10 candidates in the 1982 provincial election, which was the party's last. The party considered an alliance or merger with the New Brunswick New Democratic Party (NDP), encouraging voters in ridings with no Parti Acadien candidate to vote for the NDP instead. No formal agreement was ever reached. In 1975, Jean Pierre Lanteigne was elected leader. He sought to abandon demands for a new Acadian province, instead maintaining a social democratic agenda for New Brunswick as a whole. This caused a rift in the party, with some members hoping that the success of the sovereigntist Parti Québécois in the Province of Quebec would spark hopes for Acadian nationalism as well. Lanteigne insisted, however, that his party was not a New Brunswick branch of the Parti Québécois.
1978 жылғы провинциялық сайлау
Парти Акадиен SANB мүшелерінің көпшілігімен (бірақ барлығы емес) бірге тағы да жеке провинция құруды қолдауға шешім қабылдады. Партия 1978 жылғы сайлауға тәуелсіздік платформасымен түсті. Дегенмен, Ричард Хэтфилд пен үкіметтік прогрессивті консерваторлар да провинциядағы акадиялықтар мен олардың мәдениетінің рөлін арттыруға уәде берген платформаны ұсынды. Партияның платформасы сайлау кезінде тұманды болғандықтан, олар кейіннен өз ұстанымдарын нақтылады. Партия провинциялық биліктің орталықсыздануын және провинция бойынша француз тіліндегі әкімшілік бірліктерді жақтады. 1979 жылы Parti Acadien қолдаушыларының, SANB мүшелерінің және басқа акадиялықтардың съезі Жаңа Брансуиктен бөлінуге дауыс беру, немесе іштен реформа жасау мәселесінде жарылысқа алып келді. SANB (әлі де негізінен мәдени бірлестік бола тұра) Канада үкіметінен қаржыландыруын жоғалту қаупіне тап болды, себебі съездің консенсусқа келмегенін және міндетті емес екенін түсіндірді. 1978 жылғы сайлау Parti Acadien үшін ең сәттісі болды. Олардың кандидаттары орташа есеппен 12% дауыс алды, ал Рестигуш-Уэсттен сайланған Арман Плурд екінші орынды иеленді, жеңіске жеткен кандидаттан бар болғаны 170 дауыс қалып қойды. Бұл партияның екінші орынға ие болған жалғыз жағдайы болды және жеңіске ең жақын келген сәт еді. Сайлауда акадиялық Джозеф Дейгл басқарған Либералдық партия халықтың 44,36% дауысын жинады, бұл жеңіске жеткен прогрессивті консерваторлардан 0,03% ғана кем, және консерваторлардың отызына қарсы жиырма сегіз орынды жеңіп алды. Parti Acadien-ге берілген дауыстар бұрын либералдарға берілетін, және Parti Acadien либералдардың сайлауда жеңілуіне себепкер болды деп кеңінен сенеді. 1980 жылы SANB мүшелерінің көпшілігі бөлінуді жақтады. Осының салдарынан, радикалдар ұйымды (және де, Parti Acadien-ді) басып алды деген қорқынышпен федералды және провинциялық үкіметтерден қаржыландыруын жоғалтты. Партияның орталықтандырылған топтары, көбінесе консерваторларға өтті. 1982 жылғы сайлауға қарай консерваторлардың франкофондық құқықтарға қатысты саясаты акадиялық сайлаушылармен сәйкес келді, және Хэтфилдтің партиясы бұрын-соңды болмаған көлемде акадиялық орындарды жеңіп алды. Хэтфилдтің акадиялықтарға жасаған ұсыныстары көптеген ағылшын тілді Жаңа Брансуик тұрғындарына ұнаған жоқ, олар кейіннен Жаңа Брансуик аймақтарының конфедерациясын құрды, олардың платформасы Жаңа Брансуикте ағылшын тілін жалғыз ресми тіл деп жариялауды көздеді. Parti Acadien 1978 жылдан бері қолдауының 75% -ын жоғалтты және 1986 жылы ресми түрде таратылды.