Кіріспе

Квебек либералды партиясы (QLP; , PLQ) – Квебек провинциясының саяси партиясы. Ол 1955 жылдан бері Канаданың федералды Либералды партиясынан тәуелсіз. QLP әрқашан қызыл түспен байланысты болған, ал әр түрлі кезеңдердегі оның негізгі қарсыластары көк түспен байланыстырылған. QLP дәстүрлі түрде Квебек федералистік идеологиясын қолдайды, бұл Квебектің Канада федерациясында қалуын және Квебекке маңызды автономияны қамтамасыз ететін реформаларды қолдауды қамтиды. Канаданың федералды саясаты контекстінде, ол басқа провинциялардағы консервативтік және либералдық партиялармен, мысалы, бұрынғы Британдық Колумбия либералдық партиясымен салыстырғанда, орталық саяси бағытты ұстанады.

Конфедерацияға дейінгі кезең

Либералдық партия 1837 жылғы Төменгі Канада көтерілісін қолдаған Parti canadien (немесе Parti Patriote) және Төменгі Канададағы Рим католик шіркеуінің билігіне қарсы күрескен Parti rouge партиясынан шыққан. Осы кезеңнің ең танымал тұлғасы – Луи Жозеф Папино болды.

Конфедерациядан кейінгі кезең

Либералдылар Канада Конфедерациясынан кейінгі алғашқы 20 жылдың көп бөлігінде үстем консерваторларға оппозицияда болды, тек 1878-1879 жылдары 18 айға либералдық азшылық үкіметі құрылғаннан басқа. Алайда, 1885 жылы федералды консервативтік үкімет Батыс Канаданың француз тілді метистерінің көшбасшысы Луи Риелге өлім жазасын жеңілдетуден бас тартқанда жағдай өзгерді. Бұл шешім Квебекте наразылық тудырды. Оноре Мерсье осы наразылық толқынымен 1887 жылы билікке келді, бірақ 1891 жылы бір даудан кейін құлап қалды. Кейін ол барлық айыптардан ақталды. Консерваторлар 1897 жылға дейін билікке оралды. Либералдылар 1897 жылғы сайлауда жеңіске жетті және келесі 39 жыл бойы үзіліссіз билікте болды; консерваторлар енді Квебекте билікті ұстаған жоқ. Бұл Оттавадағы жағдайды шағылыстырды, онда 1896 жылғы федералды сайлауда Уилфрид Лориердің келуі Канада Либералдық партиясының федералдық деңгейде үстемдік құруының басталуын білдірді. Осы дәуірде Квебектің ұзақ жылдар бойы қызмет еткен премьер-министрлері Ломер Гуэн және Луи-Александр Ташеро болды. 1935 жылға қарай консерваторлардың амбициялы жаңа көшбасшысы Морис Дюплессис болды. Дюплессис өзінің партиясын "Акция либераль националь" партиясын құрған бұрынғы либералдармен біріктірді. Дюплессис 1936 жылғы сайлауда жаңа партия – Ұлттық Одақтың (ҰО) билікке келуіне жетекшілік етті. Либералдылар 1939 жылғы сайлауда билікке оралды, бірақ 1944 жылғы сайлауда қайтадан жеңіліске ұшырады. Олар Дюплессис 1959 жылы қайтыс болғаннан кейін бір жылға дейін Ұлттық Одаққа оппозицияда болды. 1955 жылы ПЛК Канада Либералдық партиясымен байланысын үзіп жіберді.

1960 - 1995 жылдар

Жан Лезжа басшылығымен партия 1960 жылы тарихи сайлау жеңісіне жетіп, ұлттық консервативті Ұлттық одақтың он алты жылдық үкімдігін аяқтады. Бұл Квебек қоғамын түбегейлі өзгерткен Тыныш революцияның басталуын білдірді. Осы кезеңде партия ішіндегі әлеуметтік-демократиялық фракция ерекше көзге түсті. 1960 жылы «Өзгеріс уақыты келді» (C'est l'temps qu'ça change) және 1962 жылы «Өз үйіміздегі шеберлер» (maîtres chez nous) ұрандарымен Квебек үкіметі бірқатар маңызды бастамаларды іске қосты, олардың ішінде:
Жекеменшік 11 компанияны мемлекеттік Hydro Québec компаниясымен біріктіру арқылы электр энергетикасын толық мемлекеттік меншікке көшіру. Барлық провинцияларда бар Канада зейнетақы қорынан (Canada Pension Plan) бөлек, Régie des rentes du Québec (QPP/RRQ) мемлекеттік зейнетақы жоспарын және Caisse de dépôt et placement du Québec (CDPQ) құру. Мемлекеттік бастауыш және орта мектептерде оқу ақысын жою және Квебек білім беру министрлігін құру. Мектептер мен ауруханаларды секулярландыру. Société générale de financement (SGF) құру. Француз тілі жөніндегі кеңсе – Office québécois de la langue française (OQLF, бастапқыда OLF) құру. 25 000 доллардан астам сомадағы мемлекеттік тапсырыстар бойынша міндетті түрде тендер жариялау (René Lévesque, 1960). 1963 жылы «Квебек үнемдеу облигацияларын» (Obligations d'épargne du Québec) шығару. Мемлекеттік қызметкерлердің ереуілге шығу құқығы (1964). Парижде кеңсе ашу, Gérin Lajoie доктринасын енгізу (Квебек өзінің ішкі құзыретімен үйлесетін халықаралық қатысу құқығына ие дегенді білдіреді). Лесадж басшылығымен либералдар Квебек ұлтшылдығының қанатын дамытты. 1964 жылдың шілдесінде Лесадж басқарған Квебек либералдық федерациясы Канаданың федералды либералдық партиясынан ресми түрде бөлініп, Квебек либералдық партиясын федералды партиядан ерекше ұйымға айналдырды. 1967 жылдың қазан айында бұрынғы министр Рене Левеск партияның егемендік-қауымдастық жоспарын мақұлдауды ұсынды. Ұсыныс қабылданбады, нәтижесінде Левеск және тағы бірқатар либералдар либералдық партиядан шығып, егемендік қозғалысына қосылып, Левеск басшылығымен Квебек партиясын (PQ) құруға қатысты. Алайда, партия 2008 жылғы сайлауда көпшілік дауысқа ие болып, ADQ қолдауының төмендеуіне және Квебек партиясының негізгі оппозициялық күшке айналуына куә болды. Сайлауға қатысу көрсеткіші Тыныш революциядан бері ең төмен деңгейге жетті. Соңғы сайлаудан бері либералдық үкімет бірқатар даулы жағдайларға тап болды, оның ішінде Квебек депозиттік және орналастыру қорындағы тарихи шығындар, либералдық партияның қайырымдастарындағы бағалы субсидияланған балабақша орындарының бөлінуі, сондай-ақ 2009 жылғы Монреаль қалалық сайлауы кезінде туындаған құрылыс индустриясындағы жүйелі сыбайлас жемқорлық туралы айыптаулар. Халықтың қысымынан кейін либералдық үкімет қоғамдық сауалнама комиссиясын құруға мәжбүр болды. Жан Шарестің жеке беделі кейде басқа премьер-министрлерге қарағанда төмен болды. 2012 жылы либералдық үкімет 2012 мен 2017 жылдар аралығында университет оқу ақысын 2,168 доллардан 3,793 долларға дейін кезең-кезеңмен көтеруді жариялады. Бұл қадам даулы болды және Квебектегі жоғары білім алушы студенттердің көп бөлігінің наразылық акцияларына әкелді. Либералдық үкімет келіспеушілікке жауап ретінде 78-заң жобасы арқылы студенттік наразылықтарды шектеуге бағытталған төтенше жағдай заңын енгізді, студенттердің ереуілге шығу және бейбіт митингілер өткізу құқығына нұқсан келтірді, сондай-ақ көптеген студенттердің сабақтан қалуының нәтижесінде туындаған әкімшілік мәселелерді шешті. Он жылға жуық билікте болғаннан кейін Жан Шарест басқарған либералдық үкімет 2012 жылғы провинциялық сайлауда Паулин Маруа басқарған Квебек партиясынан жеңіліске ұшырады. Шарест өзінің сайлау округінде жеңіліп, партия басшысы лауазымынан кетті. Олар 2014 жылғы сайлауда Филипп Куйяр басшылығымен қайтадан билікке оралды. 2018 жылғы сайлауда олар ресми оппозицияға айналды. Қазіргі Квебек либералдық партиясы – кең ауқымды федералистік және мультикультуралық коалиция, оның құрамында федералды либералдар, Жаңа демократиялық партия, Квебек блогы, жасылдар және консерваторлардың қолдаушылары бар. Сайлаушылардың қолдауы тұрғысынан алғанда, ол әрқашан Квебектегі франкофон емес халықтың басым көпшілігіне, яғни англофондар мен аллофондардың басым көпшілігіне сене алады.

Қарсылық

Квебек либералды партиясы тарихында түрлі оппозициялық партиялармен күресіп келді. Конфедерациядан (1867 жылдан) бастап 1930 жылдарға дейін оның басты қарсыласы Квебек консерваторлық партиясы болды. Осы партияның ізбасары – Ұлттық Одақ, 1970 жылдарға дейін либералдарға басты оппозиция болып табылды. Содан бері либералдар Parti Québécois – Квебек тәуелсіздігін жақтаушы, өзін әлеуметтік демократиялық партия деп сипаттаушы және соңғы кезде Coalition Avenir Québec – Квебек автономиясын жақтаушы және консервативті партиямен билікте кезектесіп отыр.

Жалпы сайлау нәтижесі

Сайлау жетекшісіКандидаттар саныОрын саныӨзгеріс +/-Тұрақтанған үлесі%Халық дауысыЗаң шығару рөліҮкімет1867Анри Гюстав Жоли де Лотбиньер40 12 2-орын35.4%Консерваторлар көпшілігі187138 2 2-орын39.4%Консерваторлар көпшілігі187546 2-орын38.8%Консерваторлар көпшілігі187859 12 1-орын47.5%Либералдар азшылығы188146 17 2-орын39.0%Консерваторлар көпшілігі1886Оноре Мерсье49 19 1-орын39.5%Консерваторлар үш ай бойы азшылық үкімет ретінде қалуға тырысты, содан кейін отставкаға кетіп, тар либералдық көпшілікпен ауыстырылды.189068 10 1-орын44.5%Бастапқы либералдық көпшілік, кейін депутаттардың кетуі салдарынан азшылыққа айналды, содан кейін либерал премьер-министрі лейтенант-губернатор тарапынан қызметтен алынғаннан кейін консерваторлармен ауыстырылды.1892Феликс Габриэль Маршан62 22 2-орын43.7%Консерваторлар көпшілігі189778 30 1-орын53.3%Либералдар көпшілігі1900Симон Наполеон Парен77 16 1-орын53.1%Либералдар көпшілігі190487 1 1-орын55.5%Либералдар көпшілігі1908Ломер Гуэн76 11 1-орын54.2%Либералдар көпшілігі191283 5 1-орын53.5%Либералдар көпшілігі191685 13 1-орын64.0%Либералдар көпшілігі191999 1 1-орын65.4%Либералдар көпшілігі1923Луи Александр Ташеро92 11 1-орын52.9%Либералдар көпшілігі192786 9 1-орын60.3%Либералдар көпшілігі193190 5 1-орын54.9%Либералдар көпшілігі193591 31 1-орын46.8%Либералдар көпшілігі1936Аделар Годбу89 34 2-орын40.0%Union Nationale көпшілігі193987 56 1-орын54.1%Либералдар көпшілігі194491 21 2-орын39.4%Union Nationale көпшілігі194893 29 2-орын36.2%Union Nationale көпшілігі1952Жорж Эмиль Лапальм92 15 2-орын45.8%Union Nationale көпшілігі195693 3 2-орын44.9%Union Nationale көпшілігі1960Жан Лесаж95 31 1-орын51.3%Либералдар көпшілігі196297 12 1-орын56.40%Либералдар көпшілігі1966108 13 2-орын47.29%Union Nationale көпшілігі1970Роберт Бурасса108 22 1-орын45.40%Либералдар көпшілігі1973110 30 1-орын54.65%Либералдар көпшілігі1976110 76 2-орын33.77%Parti Québécois көпшілігі1981Клод Райан122 16 2-орын46.07%Parti Québécois көпшілігі1985Роберт Бурасса122 57 1-орын55.99%Либералдар көпшілігі1989125 7 1-орын49.95%Либералдар көпшілігі1994Даниель Джонсон кіші125 48 2-орын44.40%Parti Québécois көпшілігі1998Жан Шарест125 1 2-орын43.55%Parti Québécois көпшілігі2003125 28 1-орын45.99%Либералдар көпшілігі2007125 28 1-орын33.07%Либералдар азшылығы2008125 18 1-орын42.06%Либералдар көпшілігі2012125 16 2-орын31.20%Parti Québécois азшылығы2014Филипп Куйяр125 20 1-орын41.50%Либералдар көпшілігі2018125 39 2-орын24.82%Coalition Avenir Québec көпшілігі2022Доминик Англад125 7 2-орын14.4%Coalition Avenir Québec көпшілігі