Жасанды интеллект және қарттардың денсаулығы

Кіріспе

Жасанды интеллект
Жасанды адам серіктестері – адамға серіктестік көрсету үшін жасалған кез келген аппараттық немесе бағдарламалық құрал болуы мүмкін. Мұндай құралдарға танымал Тамагочи сияқты цифрлық үй жануарлары немесе Sony AIBO сияқты роботтар жатады. Виртуалды серіктестерді көңіл көтеру үшін пайдалануға болады, сондай-ақ олар медициналық немесе қолданбалы мақсатта, егде жастағы адамдарға лайықты өмір деңгейін сақтауға көмектесу үшін де қолданылуы мүмкін.

Кіріспе

Батыс елдерінде қарт адамдардың саны артып келеді. Брайтон университетінің профессоры Джудит Мастофтың айтуынша, олар көбінесе жалғыз өмір сүреді және әлеуметтік байланыстары шектеулі. Зерттеулер сондай-ақ, мұндай жағдайда өмір сүретін қарт адамдарда депрессия мен деменция қаупі жоғары екенін, ал әлеуметтік желісі жақсы дамыған қарт адамдарға қарағанда өмір сүру ұзақтығы қысқа болатынын көрсетеді. Геронтологтар үй жануарларының, әсіресе мысықтар мен иттер сияқты әртүрлі мінез-құлықтар мен эмоцияларды көрсететін жануарлардың қарт адамдардағы депрессияны алдын алуға көмектесетінін біраз уақыттан бері біледі. Зерттеулер Sony компаниясының Aibo және Omron компаниясының NeCoRo сияқты электрондық үй жануарларынан да кейбір пайдалы нәтижелерді көрсетіп тұр, алайда мұндай жасанды үй жануарларының терапиялық құндылығы технологияның мүмкіндіктерімен шектеледі. Технологияның физикалық шектеулеріне жаңа шешім GeriJoy компаниясынан келді, ол қарт адамдарға арналған виртуалды үй жануарларын ұсынады. Қарт адамдар GeriJoy үй жануарларымен стандартты тұтынушы планшеттерінің көп тиісті интерфейсі арқылы өзара әрекеттесе алады, тіпті олармен интеллектуалды әңгімелесуге болады. Теледидар көру қарт адамдардың ояу уақытын өткізудің маңызды бөлігін құрайды, және жас ұлғайған сайын бұл көрсеткіш тікелей артады. Қарт адамдар көбінесе жалғыздықтан құтылу үшін теледидар көреді, бірақ теледидар әлеуметтік өзара әрекеттесуді шектейді, осылайша жаман шеңбер құрайды. Мастоф теледидар көрермендеріне табиғи әңгімелесуге және осы әңгімелерден үйренуге мүмкіндік беретін, сондай-ақ 2-ші типті қант диабетін басқаруға көмектесетін, жекелендірілген және интерактивті теледидарды жасау мүмкіндігі бар екенін айтады. Мұндай қолданбалар ондаған жылдар бойы қолданылып келеді. Ең ертедегі, мысалы, "психолог" бағдарламасы ELIZA, пайдаланушыға кілт сөздерді анықтап қайтарудан басқа ештеңе істемеді, бірақ Кеннет Колбидің 1972 жылы Стэнфорд университетіндегі PARRY бағдарламасы ELIZA-дан әлдеқайда жоғары деңгейде болды және қазіргі зерттеушілер диалог жүйесіне енгізуге тырысатын көптеген мүмкіндіктерді көрсетті, ең бастысы – эмоционалдық жауап беру қабілеті және ELIZA сияқты толығымен пассивті болмай, "айтары бар" нәрсеге ие болу. Қазіргі кезде Интернетте көптеген чат-боттар бар, бірақ олардың әңгімелесуші ретінде сенімділігі соңғы 40 жылдағы жүйелерден де жоғары емес, және көптеген пайдаланушылар бірнеше әңгімеден кейін олардан шаршайды. Осы уақыт аралығында екі жаңалық осы саланың дамуына әртүрлі жолмен үлкен үлес қосты: біріншісі – Лобнер сыйлығы, ең жақсы компьютерлік әңгімелесушіні анықтауға арналған жыл сайынғы бәйге, жүйелердің өнімділігін едәуір жақсартты. Оның жеңімпаздары ең жақсы чат-боттар деп саналуы мүмкін, бірақ олардың ешқайсысы сайттан көрінетіндей адам деңгейіне жете алмайды. Екіншіден, өнеркәсіптік және академиялық зерттеулердің көп бөлігі тиімді әңгімелесушілерді жасауға жұмсалды, әдетте нақты міндеттер үшін, мысалы, пойыз немесе әуе билеттерін сату үшін. Мұндай жүйелердің барлығындағы негізгі мәселе – диалог менеджері, ол жүйенің келесі не айту керектігін анықтайды және осылайша интеллектуалды немесе тапсырмаға сәйкес келеді. Бұл зерттеулер, сондай-ақ эмоцияларды есептеу, сөйлеуді зерттеу және денеленген әңгімелесу агенттері (ECA) бойынша жұмыстар қарт адамдар үшін серіктестік жүйелердің пайда болуына әкелді. Еуроодақ қолдауымен жүзеге асырылып жатқан "Компаньон" жобасы – Шеффилд университетінде құрылып жатқан мұндай серіктерді жасауға арналған 4 жылдық, 15 нысанды жоба.

Senior citizens make up an increasing percentage of the population in the Western nations, and, according to Judith Masthoff of the University of Brighton, they tend to live alone and have a limited social network. Studies also show that those elderly living in such circumstances have an increased risk of developing depression and dementia and have a shorter life span than more socially connected seniors. It has been known to gerontologists for some time that pets particularly those such as cats and dogs that exhibit a range of behaviors and emotions help prevent depression in the elderly. Studies also show some beneficial results from electronic pets such as Sony's Aibo and Omron's NeCoRo; however, the therapeutic value of such artificial pets remains limited by the capabilities of technology. A recent solution to physical limitations of technology comes from GeriJoy, in the form of virtual pets for seniors. Seniors can interact with GeriJoy's pets by petting them through the multitouch interface of standard consumer grade tablets, and can even have intelligent conversations with the pets. Television viewing among the elderly represents a significant percentage of how their waking hours are spent, and the percentage increases directly with age. Seniors typically watch TV to avoid loneliness; yet TV limits social interaction, thus creating a vicious circle. Masthoff purports that it is possible to develop an interactive, personalized form of television that would allow the viewer to engage in natural conversation and learn from these conversations, as well as becoming more physically active which can help in the management of Type 2 Diabetes. Such applications have existed for decades. The earliest, such as the "psychologist" program ELIZA, did little more than identify key words and feed them back to the user, but Kenneth Colby's 1972 PARRY program at Stanford University far superior to ELIZA exhibited many of the features researchers now seek to put into a dialog system, above all some form of emotional response and having something "it wants to say", rather than being completely passive like ELIZA. The Internet now has a wide range of chatterbots but they are no more advanced, in terms of plausibility as conversationalists, than the systems of forty years ago and most users tire of them after a couple of exchanges. Meanwhile, two developments have advanced the field in different ways: first, the Loebner Prize, an annual competition for the best computer conversationalist, substantially advanced performance. Its winners could be considered the best chatterbots, but even they never approach a human level of capacity as can be seen from the site. Secondly a great deal of industrial and academic research has gone into effective conversationalists, usually for specific tasks, such as selling rail or airline tickets. The core issue in all such systems is the dialog manager which is the element of system that determines what the system should say next and so appear intelligent or compliant with the task at hand. This research, along with work on computing emotion, speech research and Embodied Conversational Agents (ECAs) has led to the beginnings of more companionable systems, particularly for the elderly. The EU supported Companions Project is a 4 year, 15 site project to build such companions, based at the University of Sheffield.

Әлеуметтік жұмыстағы технология және жасанды адам серіктері

Тарихи тұрғыдан алғанда, жасанды интеллект (ЖИ) тұжырымдамасы қоғамның көптеген түрлерін және әртүрлі еңбек күштерін қарқынды түрде өзгертті. Осы саладағы әлеуметтік жұмыс – ЖИ-дың артықшылықтарын пайдалана алатын және пайдаланған көптеген еңбек күштерінің бірі. Әлеуметтік жұмыс – ЖИ-ден ерекше пайда көре алатын сала, себебі оның салалық байланыстары өте кең. Мысалы, әлеуметтік жұмыс медицина, гериатрия, топтық жұмыс және тағы да көптеген салаларға бағытталған болуы мүмкін. Наруланың мақаласында ЖИ-дың көптеген түрлері мен мысалдары келтірілген, олардың көпшілігі әлеуметтік жұмыс саласында, әсіресе медициналық және гериатриялық салаларда қолданылуға жарамды. Соңғы онжылдықтарда гериатриялық әлеуметтік жұмыс банктік жүйелердегі ЖИ-дың алаяқтыққа қарсы күресіне үнемі көбірек тәуелді болып келеді. Қарлы жастағы адамдар қаржылық манипуляциялар мен зорлық-зомбылыққа осал болғандықтан, бұл ЖИ жүйесі осы жастағы адамдарды қорғау үшін өте маңызды. Дегенмен, соңғы онжылдықтарда ЖИ-дың пайдасын көрген әлеуметтік жұмыстың басқа да салалары бар. Мысалы, ЖИ көмегімен онлайн әлеуметтік терапиялық топтарды пайдалану. Д'Альфонсо жастардың психикалық денсаулығы саласындағы онлайн-араласуды жаңадан анықтау үшін пайдаланушы тәжірибесін және озық технологияны біріктірудің қажеттігін айта отырып, әлеуметтік қолдау топтарындағы ЖИ-дың әсері туралы жазды. Бұл ЖИ түрі тиімділігі мен тартымдылығының арқасында ерекше пайдалы және қажетті. Сонымен қатар, Куан Хаасе көтерген бақылау түрлері ЖИ мен технологияның әлеуметтік жұмыстағы маңыздылығы мен пайдалылығының артуын көрсетеді. Бақылаудағы өзгерістер осы өзгерістерді, әсіресе бақылау мен ЖИ-дың қоғамды қорғау және қауіпсіздікті қамтамасыз етудегі маңызды рөл атқаратын функционалдық көзқарастың мәнін көрсетеді. Бұдан өзге, әлеуметтік жұмыстың болашағына үлес қоса алатын ЖИ-дың басқа да түрлері бар. Де Грифф және Белпаем әлеуметтік роботтардың әлеуметтік оқытуының артып, алдағы онжылдықтарда одан да маңызды бола бастағанын жазды. Олардың пікірінше, әлеуметтік роботтар көбінесе кейіпкерді бейнелеу үшін жасалады, бұл адамдармен қарым-қатынас жасауға және адамдарға табиғи қарым-қатынас стилін ұсыну арқылы оларды антропоморфизациялауға ынталандырады. Роботтың сыртқы түрі мен мінез-құлқы адамдардың оны құрал емес, әлеуметтік агент деп қабылдауына көмектеседі. Бұл роботтар мен ЖИ-дың адамдармен қарым-қатынас жасау және қолдау көрсету үшін қолданылып жатқанын көрсетеді, ал ЖИ технология мен роботтардың тіл білімі мен әлеуметтік белгілерді меңгеруіне мүмкіндік беру үшін қолданылады.

Historically, the concept of artificial intelligence (AI) has rapidly changed numerous forms of society and different workforces. The field in it is focusing on, that being Social Work, demonstrates one of the numerous workforces that can and has utilized the benefits of AI. Social work is a field that can especially benefit from AI, because of the expansive number of fields that it has. As an example, Social Work can focus on the medical field, geriatrics, group work, and many more fields. In Narula's article, many forms and examples of AI are given, and a number of those examples are applicable to the field of Social Work, especially within the medical and geriatric fields. Within the realm of geriatric Social Work, in the last decades, it has been increasing dependent on AI's fraud prevention within banking systems. Because older adults are more vulnerable to financial manipulation and abuse, this system of AI is especially integral for the protection of the geriatric population. However, there are other realms of social work that have seen beneficial change from AI over the past decades. One example, is the use of AI assisted online social therapy groups. D'Alfonso wrote about the implications of AI within social support groups, stating that “integration of user experience with a sophisticated and cutting edge technology to deliver content is necessary to redefine online interventions in youth mental health”. The form of AI is especially beneficial and necessary due to the cost effective and engaging nature. Also, forms of surveillance, brought up by Quan Haase, demonstrate AI and technology's growing prominence and beneficial nature within Social Work. The changes of surveillance highlight these changes, especially the nature of the functional view, in which surveillance and AI are essential in the protection and safety of society. In addition, there are other forms of AI that could contribute to the future of social work. De Greeff and Belpaeme write that the social learning of social robots has increased and become more prominent in coming decades. It is written that “social robots often tend to be designed to portray a character, thus stimulating their anthropomorphisation by human interactants and inviting an interaction style that is natural to people. Both a robot's appearance and behaviour can strengthen interactants' interpretation of dealing with a social agent, rather than with a piece of equipment”. This substantiates that robots and AI are in the process of being used for communication and support for humans, and AI is used in order to allow technology and robots to become adept at linguistics and social cues.