Кіріспе

Трансұлттық радикалдық партия (ТРП), оның ресми атауы – зорлықсыз радикалдық партия, трансұлттық және транспартиялық (НРПТТ) – әртүрлі ұлттық және саяси көзқарастағы азаматтар, парламент мүшелері және үкімет мүшелерінің саяси бірлестігі. Олар жеке тұлғаларды, адам, азаматтық және саяси құқықтарды құрметтейтін, сондай-ақ демократия мен саяси бостандықты бекітетін тиімді халықаралық құқық жүйесін құру үшін зорлықсыз әдістерді пайдалануға ниетті. ТРП сайлауға қатыспайды және «партия» деген атауына қарамастан, 1995 жылдан бері Біріккен Ұлттар Ұйымының (БҰҰ) Экономикалық және әлеуметтік кеңесінде (ЭКОСОК) консультативтік мәртебесі бар үкіметтік емес ұйым (ҮЕҰ) болып табылады. Ол өзінің конгресс ұсыныстарының мақсаттарына жетуге бағытталған саяси күштер арасындағы синергияны құруға қабілетті. ТРП – 1955 жылдан 1989 жылға дейін Италияда белсенді болған Радикалдық партияның тікелей жалғасы. Ол 2001 жылы PRT-нің елдегі бөлімі ретінде құрылған, бұрын байланысты болған итальяндық Радикалдар партиясынан ерекшеленеді. ТРП өзінің материалдарында эсперантоның халықаралық қолданысын жиі жақтайды.

Тарих

ТРП-ның алғашқысы, Радикалдық партия (PR), 1955 жылы оңшыл-орталық итальяндық Либералдық партиядан (PLI) солшыл топтың бөлінуі нәтижесінде, Марко Паннелла басшылығымен құрылды. 1989 жылы PR, ТРП-ға айналдырылды. 1992 жылы Италия радикалдарының көпшілігі Италия саясатында ұлттық деңгейде Панелла тізімін құрды. 1999 жылдан бастап радикалдар сайлауға Эмма Бонино атымен аталған Бонино тізімімен қатысты. 1999 жылғы Еуропалық парламент сайлауларындағы үлкен табыстан кейін Италия радикалдары Италиялық радикалдарды (RI) құрды.

Негізгі деректер

1979 жылғы Еуропалық Парламент сайлауында, сайлаушылар алғаш рет тікелей Еуропалық Парламентке дауыс бергенде, PR ел бойынша ең жақсы нәтижеге қол жеткізді (дауыстардың 3,7% -ын алып, үш Еуропарламент депутаты сайланды, оның ішінде Паннелла да болды). Сайлаудан кейін PR Еуропалық жасыл және радикалдық партиялардың координациялық кеңесіне (CEGRP) және жасыл және радикалдық саясат үшін бірыңғай жалпыеуропалық платформа құруға жасалған сәтсіз әрекеттерге қатысты. Одан да маңыздысы, сол кезден бастап партия халықаралық саясат аренасына енді. 1988 жылы, он жыл бойы ұлттық шекарадан асып өтетін мәселелер мен құндылықтарға баса назар аударғаннан кейін, PR-дың съезі 1989 жылы партияны ТРП-ға трансформациялауға және соңғысы сайлауға қатыспауға (басқа партиялармен бәсекелесуден аулақ болу және ынтымақтастықты ынталандыру мақсатында) шешім қабылдады. Махатма Гандидің стилденген суреті бейнеленген жаңа символ PR-дың мәселелерге бағытталған науқандардың толық ықтиярындағы саяси күрес құралына айналуының шешімді нүктесі болды. Бұл радикалдар арасында үлкен пікір қақтығысын тудырды. Кейбір көп жылдық мүшелер өздерінің қызметін басқа партияларда жалғастыру үшін немесе қоғамдық өмірден шеттеу үшін партияны тастап кетті. Алайда, ТРП-ның көптеген радикалдары саясатқа белсенді қатысуын жалғастырды, кейде ТРП-ның өзі қолдады, кейде дәстүрлі партияларда қолдау тапты немесе жаңа сайлау тізімдерін құрды. 1989 жылғы Еуропалық Парламент сайлауында Паннелла PLI (оның бұрынғы партиясы) және Италия Республикалық партиясының бірлескен тізімінен сәтті кандидат болып сайланды, ал кейбір радикалдар «Есірткіге тыйым салуға қарсы тізімді» (1 Еуропарламент депутаты) құрды, ал басқалары «Жасыл радуганы» (2 Еуропарламент депутаты) құрады. 1992 жылғы жалпы сайлауға дайындық кезеңінде Паннелла тізімі құрылды. Серхио Станзани және Эмма Бонино партияның бірінші хатшысы және президенті болып тағайындалды. 1993 жылы Бонино, 1995 жылы Еуропалық комиссияға тағайындалатын, Станзанидің орнын басып, Паннелла президент болды.

Халықаралық іс-шаралар және ЭКОСОК-тың мойындауы

ТЖК көп ұзамай әлемдегі әртүрлі демократиялар арасындағы заң үстемдігінің жағдайын салыстыруға кірісті. Партия мүшелері мен экономикалық ресурстары негізінен Италиядан түскенімен, бүкіл әлемде, әсіресе посткоммунистік Шығыс Еуропа елдерінде өз қызметін күшейтті. Осыған байланысты ТЖК көптілді телематикалық жүйені іске қосты, бұл Италиядағы алғашқы хабар алмасу жүйелерінің бірі болып, партияның ықпалы мен мүшелігі бар көптеген елдермен бір уақытта бірнеше байланыс орнатуға мүмкіндік берді. 1995 жылы институционалдық тұрғыдан қарқынды жұмыстардан кейін ТЖК адам құқықтары заңнамасын ілгерілету және бүкіл әлемде демократия мен бостандықты нығайту мақсатындағы үкіметтік емес ұйымға айналды. Осылайша, оған Біріккен Ұлттар Ұйымының (БҰҰ) Экономикалық және әлеуметтік кеңесінің (ЭКОСОК) жалпы консультативтік мәртебесі берілді. 1995 жылы сондай-ақ, 1988 жылы Венгрияның Будапештіне көшіп, сол жерден ТЖК-ның Шығыс Еуропадағы қызметін үйлестірген Бельгиялық ұзақ жылғы радикал және ТЖК-ның негізін қалаушы мүшесі Оливье Дупуи партия хатшысы болып сайланды, ал ТЖК қолдауымен құрылған Еуропалық Радикалдық Альянс тобындағы Солтүстік Радикалдық партиясының француздық Еуропарламент депутаты Жан Франсуа Хори президент болды. 1996 жылы Дупуи Паннелланың Еуропалық парламенттегі орнын иеленді. БҰҰ аясында партия түрлі мәселелермен айналысты: өлім жазасына мораторий жариялау және оны толық жою туралы ұсыныс, жаһандық мафияға қарсы күрес, әділ сот жүйесі, ғылыми зерттеулердің бостандығы және әйелдердің генітальдік мүшелерін кесіп тастауға тыйым салу. Бұдан өзге, ТЖК кейбір мемлекетсіз ұлт өкілдеріне, соның ішінде тибеттіктерге, ұйғырларға және Монтагнардтарға БҰҰ отырыстарына қатысуға мүмкіндік берді, Украина мен Ресей сияқты қақтығыстарды жақыннан бақылады немесе Куба мен Түркия сияқты авторитарлық режимдерге қарсы шыққан диссиденттерге дауыс берді. Партия Ресеймен қарым-қатынаста қиындықтарға тап болды және оның мүшелері елден қуылмау үшін тәуекел етті.

"Италия обасы", құлдырау және ішкі дағдарыс

Радикалдар итальяндық БАҚ-ты өздерінің бастамаларын елемеуде және радикалдық ортадағы ішкі жанжалдарға ғана назар аударуда деп жиі айыптайды. Италиялық БАҚ-тың радикалдық бастамалар туралы берген ақпаратының жеткіліксіздігі TRP демеушілігімен жұмыс істейтін Centro d'Ascolto dell'Informazione Radiotelevisiva арқылы мұқият тексерілді және RAI, Италияның мемлекеттік телеарнасы, сондай-ақ коммерциялық телеарналарға өтемақы төлеу туралы бірнеше шешім қабылданды. Шатасудың себебі 2000 жылдардан бастап TRP шетелде кеңейгенін көрсету орнына, конституциялық саяси жүйенің "шынайы демократияға" дейін құлдырауының символы болған "Италия ісіне" көбірек назар аударды, яғни оның институттары конституцияға қарсы әрекет ететін формалды демократия. TRP-ның пікірінше, Италия "партиялық режимге" айналды және осылайша демократиялық әлемге "шынайы демократияның" "жарғағын" таратуды бастады. Бұл мәселе халықаралық ұйымдардағы радикалдар тарапынан айыпталып, "Италия обасы" тақырыбында "сары кітап" жарияланды. Дегенмен, TRP-де ішкі мәселелер де болды. 2003 жылы Дюпуи Паннелламен болған саяси келіспеушіліктерге байланысты хатшылық қызметінен кетті. 2011-2014 жылдары Мали саясаткері Демба Траоре қысқа мерзімге хатшы болып қызмет етті: ол өз елі үкіметіне қайта оралғаннан кейін, ресми түрде отставкаға кетпей партиядан шықты. Кейін TRP уақытша "сенат" деп аталатын комитетпен басқарылды, оны Паннелла басқарды және партияның жетекші мүшелері құрамына кірді.