Кіріспе
Америка революциялық соғысы кезіндегі оқиға. Кип шығанағындағы қону – 1776 жылдың 15 қыркүйегінде Америка революциялық соғысының Нью-Йорк науқаны барысында британдықтардың амфибиялық шабуылы. Бұл оқиға сол кездегі Нью-Йорк қаласының солтүстігінде орналасқан Манхэттеннің Ист-Ривер жағалауында болды. Ист-Ривердегі британдық әскери-теңіз күштерінің қарқынды алдын ала атысы қону аймағын күзетіп тұрған тәжірибесіз милицияның қашуына себеп болды, бұл британдықтарға Кип шығанағына қарсылықсыз қонуға мүмкіндік берді. Қонудан кейін болған шайқастарда британдықтар сол милицияның бір бөлігін тұтқындады. Британдықтардың қонудан кейінгі маневрлері аралдың оңтүстік-шығысында орналасқан Континентальдық армия күштерінің қашу жолын жапқанға дейін жетті. Америкалық әскерлердің қашуы соншалықты жылдам болды, оларды қайта жинауға тырысқан Джордж Вашингтон британдықтардың қатарына қауіпті жақын қалды. Бұл операция британдықтар үшін сәтті аяқталды. Ол Континентальдық армияны Гарлем-Хайтсқа шегінуге мәжбүр етті, соның салдарынан аралдың оңтүстік жартысындағы Нью-Йорк қаласы британдықтардың бақылауына көшті. Алайда, генерал Вашингтон Гарлем-Хайтсте берік бекіністер құрды және келесі күні екі армия арасындағы қатал шайқаста оны қорғады. Генерал Хау, қымбатқа түсетін тікелей шабуылға баруға дайын болмағандықтан, тағы екі ай бойы аралды басып алуға тырыспады.
The Landing at Kip's Bay was a British amphibious landing during the New York Campaign in the American Revolutionary War on September 15, 1776. It occurred on the East River shore of Manhattan north of what then constituted New York City. Heavy advance fire from British naval forces in the East River caused the inexperienced militia guarding the landing area to flee, allowing the British to land unopposed at Kip's Bay. Skirmishes in the aftermath of the landing resulted in the British capture of some of those militia. British maneuvers following the landing very nearly cut off the escape route of some Continental Army forces stationed further southeast on the island. The flight of American troops was so rapid that George Washington, who was attempting to rally them, was left exposed dangerously close to British lines. The operation was a British success. It forced the Continental Army to withdraw to Harlem Heights, ceding control of New York City on the lower half of the island. However, General Washington established strong positions on Harlem Heights, which he defended in a fierce skirmish between the two armies the following day. General Howe, unwilling to risk a costly frontal attack, did not attempt to advance further up the island for another two months.
Өмірбаян
1775 және 1776 жылдың басында Америка Тәуелсіздік соғысы британ әскері үшін жақсы қалыптаспады. Қоршаудағы Бостонға Континенттік армия лагеріне ауыр артиллерия жеткізілгеннен кейін генерал Уильям Хоу 1776 жылдың наурыз айында Бостоннан Галифаксқа, Новая Шотландияға қайта шегінуге мәжбүр болды. Ол онда қайта топтасып, жабдықтар мен күштерді жинап, маусым айында Нью-Йорк қаласын бақылауға алу науқанына кірісті. Британдықтардың Нью-Йоркқа келесі шабуыл жасауын күтіп, генерал Джордж Вашингтон өзінің әскерін генерал Путнамға қорғанысқа дайындалуда көмектесу үшін сол жерге жеткізді. Бұл міндет британдықтардың көптеген ықтимал қону орындарының болуымен қиындатылды. Хоудың әскері шілде айының басында қарсылықсыз Стейтен аралына десант жасады, ал 22 тамызда Вашингтонның Континенттік армиясы маңызды қорғаныс құрған Лонг-Айлендке де қарсылықсыз десант жасады. 27 тамызда Хоу Лонг-Айленд шайқасында Вашингтонның қорғанысын айналып өтіп, Вашингтонды тар Бруклин биіктіктерінде қиын жағдайға түсірді, ал британдық армия алдында, ал Ист-Ривер артында болды. 29-30 тамыз түнде Вашингтон өзінің 9000 әскерін Йорк аралына (сол кезде Манхэттен деп аталған) сәтті эвакуациялады. Эвакуация кезінде тәртіп пен бірлік көрсетілгеніне қарамастан, әскер тез арада үмітсіздік пен ашуға берілді. Жазғы мерзімі аяқталған көптеген милиция сарбаздары үйлеріне қайтып кетті. Әскер қатарында басшылыққа деген күмән туды, сарбаздар ашық түрде түрлі-түсті және харизматикалық генерал Чарльз Лидің оралуын тіледі. Вашингтон Филадельфиядағы Екінші Континенттік Конгреске хат жолдап, Нью-Йорк қаласын, сол кезде Манхэттен аралының оңтүстік ұшын ғана алып тұрған, тастап, толығымен өртеу керек пе деп сұрады. "Олар бір жағынан үлкен пайда көреді, ал екінші жағынан көп мүлік жойылады", - деп жазды Вашингтон.
География
Йорк аралының оңтүстік ұшын (қазіргі Төменгі Манхэттен) Нью-Йорк қаласы, батыс ұшын Гринвич-Виллидж, ал солтүстігін Харлем ауылы алып жатты. Аралдың сирек қоныстанған орталық бөлігінде бірнеше төменгі төбелер болды, олардың ішінде Индианбург және Крон Хайтс ең негізгілері. Паромдық қатынастар аралды айналасындағы жерлермен байланыстырды, Вестчестер округінің (қазіргі Бронкс) құрлығына бағытталған негізгі паром аралдың солтүстік ұшына жақын Король көпірінен Харлем өзені арқылы өтетін. Арал батысында Гудзон өзенімен, ал шығысында Лонг-Айлендтен бөліп тұратын Ист-Ривермен шектесетін. Кип шығанағы аралдың шығыс жағалауындағы шағын шығанақ болатын, ол қазіргі 32-шы және 38-шы көшелер арасында, және батысқа қарай Екінші авенюге дейін созылды. Қазір бұл шығанақ жойылған, оның орны толтырылған, бірақ 1776 жылы ол десанттық операция үшін өте қолайлы орын болды: жағалауға жақын терең су және десанттанған әскерді жинауға арналған кең шалғын. Лонг-Айлендтегі шығанақтың қарсы жағында, Ньютаун ағысының кең аузы, сонымен қатар шалғынды жерлермен қоршалған, осындай қолайлы бағытталған жерді ұсынды.
Жоспарлау
Вашингтон генерал Хоудың келесі қадамы туралы бейхабар болғандықтан, әскерлерін Йорк аралы мен Вестчестер жағалауы бойына жұқалатып таратып, Хоудың жоспарларына нұсқау болатын барлау ақпаратын іздестірді. Ол сондай-ақ генерал Хоудың інісі және Нью-Йорктегі Корольдік флоттың бас қолбасшысы адмирал Ричард Хоудың флагманы "Игл" кемесіне қарсы шабуыл жасауға бұйрық берді. 7 қыркүйекте, су асты кемелері соғысының алғашқы құжатталған жағдайында, сержант Езра Ли су асты кемесі "Тортулланы" "Иглге" бағыттап, кемеге жарылғыш заттарды орнатуға ерікті болды; су асты кемесінің бұрғысы темір жолақты соқты, оны бұзу мүмкін болмады, және Ли қажетті жарылғыш заттарды орната алмады. Ли қашып құтыла алды, бірақ ол бетін бағыттау үшін су бетіне шыққанда, британдықтар тергеу үшін жіберген шағын қайықтарды тойтару үшін жарылғыш жүгін босатуға мәжбүр болды. Жүк шығыс өзенінде зиянсыз жарылды. Осы уақытта генерал Хоу бастаған британдық әскерлер Ист-Ривердің шығыс жағалауынан солтүстікке қарай Кингс-Бриджке қарай жылжыды. 3 қыркүйек түнінде британдық фрегат солтүстік ағысты пайдаланып, отыз қайықты сүйреп, Ист-Риверге көтеріліп, Ньютаун-Крик сағасының аузына бекінді. Келесі күні тағы да көліктер мен қайықтар Ист-Ривер бойымен жылжыды. Үш әскери кеме – және шхуна HMS Tryal Гадсонға қарай жүзіп кетті. 5 қыркүйекте ауыр сырқаттан кейін қызметке оралған генерал Натанаэль Грин Вашингтонға Нью-Йорктен дереу кетуге шақыратын хат жолдады. Грин Нью-Йорк Лонг-Айлендті басып алмаса, оны ұстап тұру мүмкін емес екенін айтты. Әскерлер Йорк аралында шашырап орналасқандықтан, америкалықтар британдық шабуылды тоқтата алмайды. Оның пікірінше, тағы бір шешуші жеңіліс адам шығыны мен моральдық құлдырау тұрғысынан апатты болар еді. Ол сондай-ақ қаланы өртеп жіберуді ұсынды; британдықтар бақылауға алғаннан кейін, оны тең немесе жоғары теңіз күштерісіз қайтару мүмкін емес. Грин Нью-Йорк қаласын сақтап қалудың америкалықтарға ешқандай пайдасы жоқ екенін және Вашингтонға соғыс кеңесін шақыруды ұсынды. Бірақ кеңес 7 қыркүйекте жиналған кезде Джон Хэнкоктан Конгресс шешімін жариялаған хат келді, онда Нью-Йорк қиратылмауы керек болса да, Вашингтон оны қорғауға міндетті емес екені айтылды. Конгресс сондай-ақ Лорд Хоумен, Джон Адамс, Бенджамин Франклин және Эдвард Ратледжбен келісу үшін үш адамнан тұратын делегацияны жіберу туралы шешім қабылдады.
Дайындықтар
10 қыркүйекте британдық әскерлер Лонг-Айлендтен Монтресор аралына, Гарлем өзенінің сағасындағы шағын аралды басып алу үшін көшті. Бір күннен кейін, 11 қыркүйекте Конгресс делегациясы Стейтен аралына жетіп, адмирал Лорд Хаумен бірнеше сағат кездесті. Лорд Хау Конгресс делегациясы талап еткен шарттарды беруге уәкілетті болмағандықтан, кездесу нәтижесіз аяқталды. Дегенмен, бұл Вашингтонға жаумен қайда және қашан кездесу керектігін шешу үшін қосымша уақыт берді. 12 қыркүйектегі соғыс кеңесінде Вашингтон және оның генералдары Нью-Йорк қаласын тастап кету туралы шешім қабылдады. Генерал Израиль Путнам басқаратын төрт мың континенттік әскер қала мен төменгі Манхэттенді қорғау үшін қалды, ал негізгі әскер солтүстікке қарай Гарлем және Кингс-Бриджге жылжыды. 13 қыркүйек күні түстен кейін британдықтардың ірі қозғалысы басталды. Соғыс кемелері мен "Феникс" фрегаты, сондай-ақ "Орфей" және "Карисфорт" фрегаттары Шығыс өзенімен жоғары көтеріліп, Бушвик сағасында тоқтады. Олардың жалпы саны 148 зеңбірек пен алты әскер тасымалдау кемесін құрады. 14 қыркүйекке қарай америкалықтар атыс қаруын, басқа да жабдықтарды және американдық науқастарды Оранжтаунға (Нью-Йорк штаты) жеделдетіп көшірді. Джозеф Рид бұл шараны "үлкен әскери күш-жігер" деп сипаттады және барлық қолданыстағы аттар мен арбалар жұмылдырылды. Генерал Хау бастапқыда 13 қыркүйекке десантты жоспарлаған, бұл 1759 жылы Авраам жазықтары шайқасы алдында Джеймс Вулф жасаған маңызды десант күнін еске түсірді. Ол генерал Клинтонмен шабуыл бағыты бойынша келіспеді, Клинтон Кингс-Бриджге десант жасау Вашингтонды толығымен оқшаулап тастайды деп мәлімдеді. Бастапқыда Хау екі жерге десант түсіруді жоспарлаған: біреуі Кип шығанағында, екіншісі Хорнс Хукта, солтүстікке қарай (қазіргі 90-шы көшеге жақын) шығыс жағалауында. Ол соңғы нұсқадан бас тартты, өйткені кеме пилоттары Харлем өзені мен Лонг-Айленд саңылауының Ист-Ривермен кездесетін қауіпті сулары – Hell Gate туралы ескертті. Қолайсыз желдің салдарынан кешігулерге ұшырағаннан кейін, Кип шығанағына бағытталған десант 15 қыркүйек күні таңертең басталды.
Құтқару
Адмирал Хоу 15 қыркүйек күні таңертеңгісін Гудзон өзенімен жоғары қарай Корольдік теңіз флотының кемелерін шумен көрсетті, бірақ Вашингтон мен оның көмекшілері мұны алдау амалы деп шешті және күштерін аралдың солтүстік жағында сақтап қалды. Кип шығанағындағы милиция бекіністерінде жатқанда, жағаға жақын орналасқан британдық кемелер де тыныш күйде болды. Күн қатты ыстық еді. Сағат 10 шамасында Хоуға қонуды тапсырған генерал Генри Клинтон кешігусіз бастауға бұйрық берді. Бірінші толқын – сексеннен астам қайық – 4000 британдық және гессен сарбазын алып, Ньютаун шығанағынан шығып, Ист-Ривер суларына кірді, Кип шығанағына қарай бет алды. Кейбір қашқандар кері қайтуға және гессендердің шабуылына қарсы тұруға бас тартқанда, Вашингтон олардың бірнеше офицерлерін жотасымен ұрып соқты. Гессендер капитуляцияға тырысқан американдық сарбаздарды атып немесе штыкпен қағып өлтірді. Генералдар Сэмюэл Парсонс пен Джон Феллоустың басшылығындағы 2000 континенттік әскер солтүстіктен келді, бірақ милицияның хаостық шегінісін көрген соң, олар да кері бұрылып қашты. Вашингтон әлі де ашумен, жаудан жүз метрдей қашықтықта, "қатты ашуынан сасқан, қозғалмай қалды, еш нәрсеге көңіл бөлмеді. Бір сарбаз оның атының тізгінін ұстап, Вашингтонды қауіпсіз жерге жеткізді". Британдық әскерлердің саны артып, жеңіл жаяу әскер, гранадерлер және гессен жагерлері де жағаға шықты. Олар таралып, бірнеше бағытта ілгеріледі. Кешке қарай Кип шығанағына тағы 9000 британдық әскер қонды, Хоу Нью-Йорк қаласына бригада жіберіп, ресми түрде иелік етті. Көптеген американдықтар солтүстікке қашып құтыла алса да, барлығы емес. "Мен гессен сарбазының бір бүлікшінің басын кесіп, қорғандағы бағанаға іліп қойғанын көрдім", - деп жазды британдық офицер. Оңтүстік бағыттағы әскерлер Уоттс фермасына дейін жарты мильге (0,8 км) (қазіргі 23-ші көшеге жақын) жетіп, американдықтардың қарсылығына тап болды. Солтүстік бағыттағы әскерлер Хоудың бұйрығымен, басып кіруші күштердің қалған бөлігін күту үшін Инкленбергте (қазіргі Мюррей төбесі, Кип шығанағының батысындағы төбешік), қазіргі Лексингтон даңғылының батысында тоқтады. Бұл басып кіру нүктесінен оңтүстікке қарай орналасқан мыңдаған американдық әскер үшін өте жақсы жағдай болды. Егер Клинтон батысқа қарай Гудзонға қарай жалғастырған болса, ол генерал Путнамның әскерін, Вашингтон күштерінің шамамен үштен бірін, негізгі армиядан бөліп, оларды төменгі Манхэттенде тұтқындап алған болар еді. Генерал Путнам десант басталғанда бір бөлігімен солтүстікке келген болатын. Вашингтонмен қаладағы әскерлерінің тұтқындалу қаупі туралы қысқаша кеңескеннен кейін, ол оңтүстікке қарай шегінуге жетекшілік етті. Оларды баяулатуы мүмкін жабдықтар мен мүлікті тастап, оның колоннасы, көмекшісі Аарон Беррдің басшылығымен, Гудзон өзені бойымен солтүстікке қарай бағытталды. Путнамның сарбаздарының күшпен жүрісі соншалықты жылдам болды, ал британдықтардың ілгерілеуі жеткілікті баяу болғандықтан, Путнам колоннасының соңғы бөлімдері ғана британдықтармен шайқасты. Путнам мен оның сарбаздары түнгі уақытта Харлемдегі негізгі лагерьге келгенде, оларды жоғалып кеткен деп есептегендіктен, қуанышпен қарсы алды. Генри Нокс Гудзон өзенінде қайықты тартып алып, аздан ғана құтылып келді, ол да ыстық қарсылыққа ие болды және тіпті Вашингтон оны құшақтады.
Салдары
Британдықтарды Нью-Йорк қаласындағы қалған тұрғындар құшақтап алды, Континенттік армияның туын түсіріп, Ұлыбритания туын көтерді. Нью-Йоркті жылдам және аз қан төгіліспен басып алуды ниеттенген Хау, бұл шабуылды толыққанды табыс деп санады. Сол күні американдықтармен шайқасуды жалғастыруға ықыласы болмаған Хау әскерін Харлемге дейін тоқтатты. Вашингтон өз әскерлерінің мінез-құлқына қатты ашуланып, олардың іс-әрекеттерін "ұятты" және "жағымсыз" деп бағалады. Келесі күні, 16 қыркүйекте, алғы шептердің қақтығысы Гарлем биіктіктерінде Вашингтонның позициясының астындағы үздіксіз шайқасқа ұласты. Бірнеше сағаттық мылтықпен атысқаннан кейін, екі тарап та бастапқы орналасқан жерлеріне қайтып келді, ал Манхэттендегі екі армияның орналасуы келесі екі ай бойы өзгеріссіз қалды. Таңдаулы британдық әскерлерге қарсы тұрып, американдық армия алдыңғы күні болған сәтсіздіктен кейін моральдық көтеріліс алды, ал британдықтар американдықтардың қарсы тұру және күресу қабілетіне деген құрметтерін арттырды.