Кіріспе

Израиль сыйлығы (; pras israél) – Израиль мемлекеті тағайындаған, ең жоғары мәдени награда саналатын сыйлық.

Тарих

Израиль сыйлығы жыл сайын Израильдің Тәуелсіздік күнінде Иерусалимде Мемлекет Президентінің, Премьер-Министрдің, Кнессет спикерінің (Израильдің заң шығарушы органы) және Жоғарғы Сот Төрағасының қатысуымен өтетін мемлекеттік салтанатта табыс етіледі. Бұл сыйлық 1953 жылы Білім министрі Бен Зион Динордың бастамасымен құрылды, ал ол өзі 1958 және 1973 жылдары осы сыйлықтың иегері атанды.

Алушылар

Белгілі жеңімпаздары: Шмуэль Йосеф Агнон, Мартин Бубер, Абба Эбан, А. Б. Ехошуа, Израиль Ауман, Голда Меир, Амос Оз, Ефрем Кишон, Наоми Шемер, Дэвид Бенвенисти, Лия Голдберг (өлімнен кейін) және Тедди Коллек, сондай-ақ Израиль филармониясы, Еврей агенттігі, Яд Вашем және Еврей ұлттық қоры сияқты ұйымдар. Бұл жүлде көбінесе тек Израиль азаматтарына беріледі, бірақ ерекше жағдайларда көп жылдар бойы Израильде тұрған Израиль азаматтары емес адамдарға да берілуі мүмкін. Зубин Мехта 1991 жылы Израиль жүлдесінің арнайы сыйлығымен марапатталды. Мехтаның туған жері Үндістан, ол 50 жыл бойы Израиль филармониясының музыкалық кеңесшісі, кейіннен музыкалық директоры болды және 2019 жылы зейнетке шықты.

Дау

Белгілі бір адамдарға сыйлық беру шешімі кейде қызу саяси пікірталасқа әкеліп соқты. 1993 жылы сол кездегі премьер-министр Ицхак Рабиннің Есхаяху Лейбовицтің үміткерлігіне қарсылығы Лейбовицтің сыйлықты қабылдамауына себеп болды. 2004 жылы Білім және мәдениет министрі Лимор Ливнат мүсінші Игал Тумаркинге сыйлық беру туралы шешімді сыйлық комитетіне қайтарды. Бұл шешім Израиль Жоғарғы Сотына журналист Шмуэль Шницер, саясаткер Шуламит Алони, профессор Зеев Стернхеллдің ісі бойынша қарастырылды. Нетаньяху "[көп жағдайда, сыйлықтарды экстремистік топ мүшелері өз достарына бергендей көрінетін" деді. Сыйлыққа үміткерлердің бірі, Бен-Гурион университетінің профессоры Игал Шварц өзінің үміткерлігін қайтарып алып, басқа үміткерлерді де солай етуге шақырды. Дэвид Гроссман өзінің үміткерлігінен бас тартып, "Нетаньяхудың бұл әрекеті – Израильдің рух, ой және шығармашылық еркіндігін бұзатын циникалық және деструктивті амал, мен онымен ынтымақтасудан бас тартамын" деді. 2021 жылдың қараша айында Шаша Битон Голдрайхтың сыйлықты алуына кедергі жасайтынын мәлімдеді. "Jerusalem Post" газетінің редакциондық мақаласында Голдрайхтың "кәсіби әріптестерін бойкотқа шақыруы – бұл аттауға болмайтын қызыл сызық" деп жазылды. "Хаарец" газетінің редакциондық мақаласында Шаша Битонның шешімі "Израильдің ең беделді сыйлығы ғылыми жетістіктерді емес, үкіметке адалдықты көрсететін белгіге айналады" дегенді білдірді. Жоғарғы Сот Голдрайхтың пайдасына шешім шығарып, ол сыйлықты алды. 2024 жылы Білім министрі Йоав Киш 2024 жылы дәстүрлі Израиль сыйлығының берілмейтінін, оның орнына 7 қазан күні болған қасіреттің салдарынан азаматтық ерлік пен өзара жауапкершілікті мойындау үшін бір ғана номинацияда сыйлықтар тапсырылатынын мәлімдеді. Бұл шешім үлкен қарсылық тудырды, әсіресе, бұл сыйлықты Хамас тарапынан қызы өлтірілген израильдік белсенді Эйал Валдманға беруден қашудың әрекеті ретінде қарастырылды. Израиль Жоғарғы Сотына шағым түсірілгеннен кейін және Бас прокурор министр Киштің қорғанысын сотта қабылдаудан бас тартқаннан кейін, шешім өзгертілді және марапаттау рәсімі әдеттегідей өтті.

Танымал мәдениетте

Фильмде әке мен ұл ғалымдар Израиль сыйлығы үшін тартысқа түседі, осылайша олардың бұрыннан күрделі болған қарым-қатынасын шиеленістіре түседі.