Кіріспе

Жыл сайынғы Ресей табиғат және гуманитарлық ғылымдарының сыйлығы – Ресей ғалымы және көп салалы ғалым Михаил Ломоносовтың есімімен аталған Ломоносовтың алтын медалі (Большая золотая медаль имени М. В. Ломоносова Bol'shaya zolotaya medal' imeni М. В. Ломоносова). 1959 жылдан бері КСРО Ғылым академиясы, ал кейіннен Ресей Ғылым академиясы (РАН) табиғи және гуманитарлық ғылымдар саласындағы ерекше жетістіктері үшін әр жыл сайын табыстап келеді. 1967 жылдан бастап жыл сайын екі медаль беріледі: біреуі ресейлік ғалымға, екіншісі – шетелдік ғалымға. Бұл академияның ең жоғары наградасы.

1959 жыл

Петр Леонидович Капица: төмен температуралар физикасы саласындағы жиынтық еңбектері үшін.

1961 жыл

Александр Николаевич Несмеянов: химия саласындағы жиынтық еңбектері үшін.

1963 жыл

Син Итиро Томонага (Жапон ғылым академиясының мүшесі, Жапонияның Ғылыми кеңесінің төрағасы): физиканы дамытуға елеулі ғылыми үлес қосқаны үшін. Хидеки Юкава (Жапон ғылым академиясының мүшесі, Киото университетінің Негізгі зерттеулер институтының директоры): теориялық физиканы дамытудағы көрнекті еңбегі үшін.

1964 жыл

Сэр Говард Уолтер Флори (профессор, Ұлыбритания Корольдік қоғамының президенті): медицинаны дамытуға ерекше үлес қосқаны үшін.

1965 жыл

Николай Васильевич Белов: кристаллография саласындағы жиынтық еңбектері үшін.

1968 жыл

Владимир Александрович Энгельгардт: биохимия және молекулалық биология саласындағы көрнекті еңбектері үшін. Истван Русняк (Мажар Халық Республикасы Ғылым академиясының президенті): медицина саласындағы көрнекті еңбектері үшін.

1970 жыл

Иван Матвеевич Виноградов: математика саласындағы көрнекті зерттеулері үшін. Арно Денжой (Француз академиясының мүшесі): математика саласындағы ерекше жетістіктері үшін.

1971 жыл

Виктор Амазаспович Амбарцумян: астрономия және астрофизика саласындағы көрнекті жетістіктері үшін. Ханнес Альфвен (профессор, Швецияның Стокгольмдегі Корольдік ғылым академиясының мүшесі): плазма физикасы және астрофизика саласындағы көрнекті жетістіктері үшін.

1972 жыл

Николоз Мушкелишвили: математика және механика саласындағы көрнекті жетістіктері үшін. Макс Штенбек (Германия Демократиялық Республикасы Ғылым академиясының толық мүшесі): плазма физикасы және қолданбалы физика саласындағы көрнекті жетістіктері үшін.

1973 жыл

Александр Павлович Виноградов: геохимия саласындағы көрнекті еңбектері үшін. Владимир Зубек (Чехословакия Ғылым академиясының толық мүшесі): геология саласындағы көрнекті еңбектері үшін.

1974 жыл

Александр Иванович Целиков: металлургия және металл технологиясы саласындағы көрнекті еңбектері үшін. Ангел Балевский (Болгария Ғылым академиясының толық мүшесі): металлургия және металл технологиясы саласындағы көрнекті еңбектері үшін.

1975 жыл

Мстислав Всеволодович Келдыш: математика, механика және ғарыш зерттеулеріндегі көрнекті жетістіктері үшін. Руа, Морис (ғалым) (Француз академиясының толық мүшесі): механика және оның қолданылуындағы көрнекті жетістіктері үшін.

1976 жыл

Семен Исакович Волфкович: химия және фосфор технологиясы саласындағы көрнекті жетістіктері және КСРО-дағы ауыл шаруашылығын химияландырудың ғылыми негіздерін дамытқаны үшін. Герман Клэр (Германия Демократиялық Республикасы Ғылым академиясының толық мүшесі): жасанды талшықтар химиясы және технологиясы саласындағы көрнекті жетістіктері үшін.

1977 жыл

Михаил Алексеевич Лаврентьев: математика және механика салаларындағы көрнекті жетістіктері үшін. Линус Карл Полинг (АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшесі): химия және биохимия салаларындағы көрнекті жетістіктері үшін.

1978 жыл

Анатолий Петрович Александров: ядролық ғылым және технология саласындағы көрнекті жетістіктері үшін. Александр Робертус Тодд (профессор, Ұлыбритания Корольдік қоғамының президенті): органикалық химия саласындағы көрнекті жетістіктері үшін.

1979 жыл

Александр Иванович Опарин: биохимия саласындағы көрнекті еңбектері үшін. Бела Скёкефалви Наг (Мажарстан Ғылым академиясының толық мүшесі): математика саласындағы көрнекті еңбектері үшін.

1980 жыл

Борис Евгеньевич Патон: металлургия және металл технологиясы саласындағы көрнекті жетістіктері үшін. Ярослав Кожешник (Чехословакия Ғылым академиясының толық мүшесі): қолданбалы математика және механика саласындағы көрнекті жетістіктері үшін.

1981 жыл

Владимир Александрович Котельников: радиофизика, радиотехника және электроника саласындағы көрнекті еңбектері үшін. Павле Савич (Сербия ғылым және өнер академиясының толық мүшесі, Югославия Социалистік Федеративтік Республикасы): химия және физика саласындағы көрнекті еңбектері үшін.

1982 жыл

Юлий Борисович Харитон: физика саласындағы көрнекті жетістіктері үшін. Дороти Кроуфут Ходжкин (профессор, Лондон Корольдік қоғамының мүшесі): биохимия және кристалдық химия саласындағы көрнекті жетістіктері үшін.

1983 жыл

Андрей Львович Курсанов: өсімдіктер физиологиясы және биохимиясы саласындағы көрнекті жетістіктері үшін. Абдус Салам (профессор, Пәкістан): физика саласындағы көрнекті жетістіктері үшін.

1984 жыл

Николай Николаевич Боголюбов: математика және теориялық физика саласындағы көрнекті жетістіктері үшін. Рудольф Мёссбауэр (профессор, Германия Федеративтік Республикасы): физика саласындағы көрнекті жетістіктері үшін.

1985 жыл

Михаил Александрович Садовский (КСРО академигі): геология және геофизика саласындағы көрнекті жетістіктері үшін. Гильермо Харо (профессор, Мексика): астрофизика саласындағы көрнекті жетістіктері үшін.

1986 жыл

Святослав Николаевич Федоров: офтальмология және көз микрохирургиясындағы көрнекті жетістіктері үшін. cs (академик, Чехословакия Ғылым академиясының төрағасы): биохимия саласындағы көрнекті жетістіктері үшін.

1987 жыл

Александр Михайлович Прохоров: физика ғылымындағы көрнекті жетістіктері үшін. Джон Бардин (профессор, АҚШ): физика ғылымындағы көрнекті жетістіктері үшін.

1988 жыл

Сергей Львович Соболев (қайтыс болғаннан кейін): математика саласындағы ерекше жетістіктері үшін. Жан Лерей (профессор, Франция): математика саласындағы ерекше жетістіктері үшін.

1989 жыл

Николай Геннадиевич Басов: физика саласындағы көрнекті жетістіктері үшін. Ханс Бете (профессор, АҚШ): физика саласындағы көрнекті жетістіктері үшін.

1993 жыл

Дмитрий Сергеевич Лихачев: гуманитарлық ғылымдардағы көрнекті еңбектері үшін. Джон Кеннет Галбрайт (профессор, АҚШ): экономикалық және әлеуметтік ғылымдардағы көрнекті еңбектері үшін.

1994 жыл

Николай Константинович Кочетков: көмірсулар химиясы және органикалық синтез саласындағы көрнекті жетістіктері үшін. Джеймс Д. Уотсон (профессор, АҚШ): молекулалық биология саласындағы көрнекті жетістіктері үшін.

1995 жыл

Виталий Лазаревич Гинзбург: теориялық физика және астрофизика саласындағы көрнекті жетістіктері үшін. Анатоль Абрагам (профессор, Франция): қысыңқы күйдегі физика және ядролық физика зерттеу әдістеріндегі көрнекті жетістіктері үшін.

1996 жыл

Николай Николаевич Красовский: бақылау математикалық теориясы және дифференциалдық ойындар теориясындағы көрнекті жетістіктері үшін. Фридрих Хирцебрук (профессор, Германия Федеративтік Республикасы): алгебралық геометрия және алгебралық топология салаларындағы көрнекті жетістіктері үшін.

1997 жыл

Борис Сергеевич Соколов: Жердің алғашқы биосферасын зерттеудегі көрнекті жетістіктері, ежелгі Венд геологиялық жүйесін ашқаны және қазба кораллдар саласындағы классикалық еңбектері үшін. Франк Пресс (профессор, АҚШ): қатты Жер физикасы саласындағы көрнекті жетістіктері үшін.

1998 жыл

Александр Солженицын: орыс әдебиетін, орыс тілін және орыс тарихын дамытуға көрнекті үлес қосқаны үшін. Накамура Йосиказу (профессор, Жапония): славистиканы зерттеуге және Жапонияда орыс әдебиеті мен мәдениетін таратуға қосқан ерекше үлесі үшін.

1999 жыл

Валентин Лаврентьевич Янин: орта ғасырлық Ресейдің археологиялық зерттеулеріндегі үлкен жетістіктері үшін. Майкл Мюллер Вилле (профессор, Германия): ерте орта ғасырлық Ресейдің сыртқы қатынастарын зерттеудегі үлкен жетістіктері үшін.

2000 жыл

Андрей Викторович Гапонов Грехов: электродинамика, плазма физикасы және физикалық электроника салаларындағы іргелі еңбектері үшін. Чарльз Хард Таунз (профессор, АҚШ): мазер мен лазерді жасауға негіз болған кванттық электроникадағы фундаментальдық жұмыстары үшін.

2001 жыл

Александр Сергеевич Спирин: нуклеин қышқылдарының құрылымын және рибосомалардың қызметін зерттеудегі жетістіктері үшін. Александр Рич (профессор, АҚШ): нуклеин қышқылдарының құрылымын және рибосомалардың қызметін зерттеудегі жетістіктері үшін.

2002 жыл

Ольга Александровна Ладыженская: математикадағы көрнекті жетістіктері үшін. Леннарт Карлесон (профессор, Швеция): математикадағы көрнекті жетістіктері үшін.

2003 жыл

Евгений Чазов: кардиология саласындағы көрнекті еңбектері үшін. Майкл Э. ДеБейки (профессор, АҚШ): кардиология саласындағы көрнекті еңбектері үшін.

2004 жыл

Гурий Иванович Марчук: жаңа ядролық реактор физикасы модельдерін және атмосфера мен мұхит физикасы мәселелерін шешу әдістерін жасауға зор үлес қосқаны үшін. Эдвард Н. Лоренц (профессор, АҚШ): атмосфераның жалпы айналымы теориясын және ыдырап баратын жүйелердің хаостық тартымдылықтары теориясын дамытудағы маңызды жетістіктері үшін.

2005 жыл

Юрий Андреевич Оссипян: қатты дене физикасындағы көрнекті еңбектері үшін. Питер Хирш (профессор, Ұлыбритания): қатты дене физикасындағы көрнекті еңбектері үшін.

2006 жыл

Николай Павлович Лаверов: геология және геофизика саласындағы көрнекті жетістіктері үшін. Родни Чарльз Юинг (профессор, АҚШ): ядролық отын циклы және ядролық қалдықтарды басқару бойынша жүргізген зерттеулері үшін.

2007 жыл

Андрей Анатольевич Зализняк: тіл білімі саласындағы көрнекті ғылыми еңбектері үшін. Саймон Франклин (профессор, Ұлыбритания): Ресей тарихы және мәдениетін зерттеудегі ерекше жетістіктері үшін.

2008 жыл

Евгений Максимович Примаков: әлеуметтік ғылымдарды дамытуға ерекше үлес қосқаны үшін. Hélène Carrère d’Encausse (профессор, Франция): Ресейдің кеңестік және посткеңестік дәуірлердегі саяси және әлеуметтік процестерді зерттеудегі көрнекті жетістіктері үшін.

2009 жыл

Вадим Тихонович Иванов: биоорганикалық химияны дамытуға елеулі үлес қосқаны үшін. Рёдзи Нойори (профессор, Жапония): органикалық химия және каталитикалық асимметриялық синтезді дамытуға елеулі үлес қосқаны үшін.

2010 жыл

Спартак Тимофеевич Беляев: физика ғылымына ерекше үлес қосқаны үшін. Жерард 'т Хоофт (профессор, Нидерланды): физика ғылымына ерекше үлес қосқаны үшін.

2011 жыл

Владимир Александрович Тартаковский: химия ғылымына ең үлкен үлес қосқаны үшін. Роалд Хоффман (профессор, АҚШ): химия ғылымына ерекше үлес қосқаны үшін.

2012 жыл

Глеб Всеволодович Добровольский: топырақ ғылымы саласына ең үлкен үлес қосқаны үшін. Ричард Уоррен Арнольд (профессор, АҚШ): теориялық және қолданбалы топырақ ғылымын дамытуға, сондай-ақ әлемнің түрлі ландшафттарында топырақтың қасиеттерін модельдеуге қосқан зор еңбегі үшін.

2013 жыл

Людвиг Дмитриевич Фадеев: кванттық өріс теориясы және элементар бөлшектер теориясына көрнекті үлес қосқаны үшін. Питер Дэвид Лакс (профессор, АҚШ): гидродинамикалық солитон теориясына көрнекті үлес қосқаны үшін.

2014 жыл

Анатолий Деревянко: қазіргі заманғы адамның дене бітімі мен мәдениетін қалыптастырудың жаңа фундаментальды ғылыми тұжырымдамасын жасауға қосқан үлкен үлесі үшін. Сванте Паабо (профессор, Швеция): археология және палеогенетика саласындағы көрнекті жетістіктері үшін.

2015 жыл

Леонид Вениаминович Келдыш: туннельдік құбылыстар физикасына, соның ішінде жартылай өткізгіштердегі туннельдік эффектілерге елеулі үлес қосқаны үшін. Пол Коркум (профессор, Канада): ультражылдам физикаға, оның ішінде аттосекундтық диапазонға, және атомдар мен молекулалардағы электрондық толқындық функциялардың интерферометриялық процестеріне беспрецеденттік кеңістіктік және уақыттық ажыратымдылық үшін.

2016 жыл

Дмитрий Кнорре: нуклеин қышқылы химиясы, биополимерлердің аффинитеттік модификациясы саласындағы және фармакологияның маңызды салалары – терапиялық нуклеин қышқылдары мен гендік терапия техникаларын дамытуға қосқан ерекше үлесі үшін. Сидни Альтман (Канада және АҚШ): нуклеин қышқылдарының биохимиясы саласындағы еңбегі, нуклеин қышқылдарының каталитикалық активтілігін ашқандығы және жаңа биологиялық белсенді заттарды жасағаны үшін.

2017 жыл

Юрий Цолакович Оганесян: күрделі ядролардың өзара әрекеттесуі саласындағы іргелі зерттеулері және суперауыр элементтердің "тұрақтылық аралдары" бар деген гипотезаны тәжірибелік түрде растағаны үшін. Бьёрн Джонсон (профессор, Швеция): ядролық тұрақтылық шегіндегі экзотикалық ең жеңіл ядролардың ядролық құрылымын және ядролық тұрақтылығын зерттеуге маңызды үлес қосқаны үшін.

2018 жыл

Джозеф Исаевич Гительзон: биофизиканың экологиялық бағытын негіздеуі және дамытуы үшін, оның нәтижесінде бірқатар маңызды фундаменталды және қолданбалы нәтижелерге қол жеткізілді, әсіресе теңіз және зертхана жағдайында биолюминесценцияны зерттеуде. Мартин Чалфи (профессор, АҚШ): GFP люминесцентті ақуызын қолдана отырып, биолюминесцентті талдаудың жаңа әдістерін әзірлегені үшін.

2019 жыл

Георгий Сергеевич Голицын: Жер атмосферасы мен планеталар физикасын зерттеуге және климат теориясын, оның өзгеруін дамытуға елеулі үлес қосқаны үшін. Пол Жозеф Крутцен (профессор, Нидерланды): атмосфера химиясына елеулі үлес қосқаны және биогеохимиялық циклдердің климат қалыптасуындағы рөлін бағалауы үшін.

2020 жыл

Сергей Петрович Новиков: еліміздегі қазіргі топологияны қайта жаңғыртудағы басшылық рөлі үшін, топологияның, сызықтық емес толқындар теориясының, кванттық механиканың және өріс теориясының негізгі мәселелерін шешкені үшін. Джон Уиллард Милнор (профессор, АҚШ): көпөлшемді сфералардағы ерекше тегіс құрылымдарды ашқаны, топологияның және динамикалық жүйелер теориясының маңызды мәселелерін шешкені үшін.

2021 жыл

Георгий Павлович Георгиев: жоғары эукариоттар геномының құрылымын және экспрессиясын зерттеудегі классикалық еңбектері үшін. Ричард Джон Робертс (профессор, Ұлыбритания): про- және эукариот геномдарын, РНК тілімін, гендерді анықтауды, рестрикциялық ферменттер мен метилазаларды зерттеуге зор үлес қосқаны үшін.

2022 жыл

Юрий Викторович Наточин астронавттардағы су-тұз метаболизмінің механизмін зерттегені және инсульт кезінде оны қалыпқа келтіру жолдарын анықтағаны үшін. Денис Нобл жүректің электрлік құбылыстарының математикалық моделін жасағаны үшін.