Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жыл сайын табыс етілетін Нобель сыйлығының пародиасы
Annually awarded parody of the Nobel Prize
Иг Нобель сыйлығы (/ɪɡnoʊˈbɛl/) – 1991 жылдан бері жыл сайын ғылыми зерттеулердегі ерекше немесе мардымсыз он жетістікті атап өту үшін берілетін сатирикалық сыйлық. Оның мақсаты – "ең алдымен адамдарды күлдіріп, содан кейін ойға салуға жетелейтін жетістіктерді құрметтеу". Сыйлықтың атауы Нобель сыйлығын пародиалайды және "арсыз" деген мағынаны білдіреді. Ғылыми-күлкі журнал "Ықтимал емес зерттеулер туралы жылнама" (AIR) ұйымдастырған Иг Нобель сыйлығы Гарвард университетінің Сандерс театрында Нобель лауреаттарымен салтанатты түрде табыс етіледі, ал одан кейін Массачусетс технология институтында жеңімпаздардың ашық лекциялары өтеді.
The Ig Nobel Prize (,/ɪ//ɡ//n//oʊ/'/b//ɛ//l/) is a satiric prize awarded annually since 1991 to celebrate ten unusual or trivial achievements in scientific research. Its aim is to "honor achievements that first make people laugh, and then make them think." The name of the award is a pun on the Nobel Prize, which it parodies, and on the word ignoble. Organized by the scientific humor magazine Annals of Improbable Research (AIR), the Ig Nobel Prizes are presented by Nobel laureates in a ceremony at the Sanders Theater at Harvard University, and are followed by the winners' public lectures at the Massachusetts Institute of Technology.
Тарих
Иг Нобель сыйлығы 1991 жылы «Импробабельді зерттеулер журналының» редакторы және негізін қалаушы Марк Абрахамс, сондай-ақ «Қайта өндірілмейтін нәтижелер журналының» бұрынғы бас редакторы, барлық марапаттау салтанаттарының төрағасы болған адам тарапынан құрылды. Ол кезде «қайталанбауы тиіс немесе қайталанбаған» жаңалықтар үшін сыйлықтар табыс етілді. Жыл сайын физика, химия, физиология/медицина, әдебиет, экономика және бейбітшілік сияқты, сонымен қатар халық денсаулығы, инженерия, биология және пәнаралық зерттеулер сияқты көптеген санаттар бойынша он сыйлық беріледі. Иг Нобель сыйлығы алғашқы жылы берілген, Джозиа С. Карберри, Пол ДеФанти және Томас Кайл есімді ойдан шығарылған ғалымдарға арналған үш сыйлықтан басқа, нақты жетістіктерді мойындайды. Сыйлықтар кейде сатира арқылы сын ретінде беріледі, мысалы, гомеопатиялық зерттеулер үшін тағайындалған екі сыйлық, эволюцияны оқыту жөніндегі ұстанымдары үшін Канзас штатының білім департаменті мен Колорадо штатының білім беру кеңесіне «ғылым білімі» сыйлығы және Сокал ісінен кейін Social Text журналына берілген сыйлық. Дегенмен, көбінесе олар қызықты немесе күтпеген ерекшеліктері бар ғылыми мақалаларға назар аударады. Мысалдар: адамның болуы страустарды жыныстық қызығуға итермелейтіні, қара тесіктер тозақтың орналасқан жері болу үшін барлық техникалық талаптарды орындайтыны, сондай-ақ «бес секунд ережесі» туралы зерттеу – егер жерге түскен тамақ бес секунд ішінде жиналса, ол ластанбайды деген ой. 2000 жылы магнит арқылы бақаны ауаға көтергені үшін Иг Нобель сыйлығын алған сэр Андре Гейм 2010 жылы графеннің электромагниттік қасиеттері жөніндегі жұмысы үшін физика саласындағы Нобель сыйлығымен марапатталды. 2023 жылға дейін ол Нобель және Иг Нобель сыйлықтарын екеуін де алған жалғыз адам.
The Ig Nobels were created in 1991 by Marc Abrahams, editor and co founder of the Annals of Improbable Research, a former editor in chief of the Journal of Irreproducible Results, who has been the master of ceremonies at all awards ceremonies. Awards were presented at that time for discoveries "that cannot, or should not, be reproduced". Ten prizes are awarded each year in many categories, including the Nobel Prize categories of physics, chemistry, physiology/medicine, literature, economics, and peace, but also other categories such as public health, engineering, biology, and interdisciplinary research. The Ig Nobel Prizes recognize genuine achievements, with the exception of three prizes awarded in the first year to fictitious scientists Josiah S. Carberry, Paul DeFanti, and Thomas Kyle. The awards are sometimes criticism via satire, as in the two awards given for homeopathy research, prizes in "science education" to the Kansas State Department of Education and Colorado State Board of Education for their stance regarding the teaching of evolution, and the prize awarded to Social Text after the Sokal affair. Most often, however, they draw attention to scientific articles that have some humorous or unexpected aspect. Examples range from the discovery that the presence of humans tends to sexually arouse ostriches, to the statement that black holes fulfill all the technical requirements for being the location of Hell, to research on the "five second rule", a tongue in cheek belief that food dropped on the floor will not become contaminated if it is picked up within five seconds. Sir Andre Geim, who had been awarded an Ig Nobel Prize in 2000 for levitating a frog by magnetism, was awarded a Nobel Prize in physics in 2010 for his work with the electromagnetic properties of graphene. He is the only individual, as of 2023, to have received both a Nobel and an Ig Nobel.
Салтанатты рәсім
Сыйлықтарды көбінесе Нобель сыйлығының иегерлері тапсырады, бастапқыда MIT-тің дәріс залында, бірақ 1994 жылдан бері Гарвард университетінің Сандерс театрында. Іс-шарада бірнеше қайта-қайта орындалатын әзілдер бар, соның ішінде Мисс Свити Пу, кішкентай қыз, спикерлер тым ұзақ сөйлесе, жоғары дауыспен "Тоқтаңызшы: маған қызық емес!" деп айқайлайды. Сыйлықтарды табыстау рәсімі дәстүрлі түрде "Егер сіз сыйлық жеңіп алмасаңыз – әсіресе жеңіп алсаңыз – келесі жылы сәттілік тілейміз!" деген сөздермен аяқталады. Рәсімді Гарвард компьютерлік қоғамы, Гарвард-Рэдклифф ғылыми-фантастикалық қауымдастығы және Гарвард-Рэдклифф физика студенттер қоғамы бірлесіп ұйымдастырады. Сахнаға қағаз ұшақтар лақтыру – ұзақ жылдардан бері сақталған дәстүр. Көп жылдар бойы профессор Рой Глаубер ресми "Шүбіршік сақшысы" ретінде сахнаны ұшақтардан тазалап тұрды. Глаубер 2005 жылғы марапаттау рәсіміне қатыса алмады, өйткені ол физика саласындағы нағыз Нобель сыйлығын алу үшін Стокгольмге сапар шекті. "Құрметті қонақтардың шеруі" залына қолдау көрсететін топтар да кіреді. 1997 жылғы рәсімде "криогендік секс зерттеушілерінің" тобы "Төрт Кельвинде қауіпсіз секс" атты буклет таратты. Жаман өнер мұражайының өкілдері өз коллекцияларынан кейбір туындыларын көрсетуге жиі келеді.
The prizes are mostly presented by Nobel laureates, originally at a ceremony in a lecture hall at MIT but since 1994 in the Sanders Theater at Harvard University. The event contains a number of running jokes, including Miss Sweetie Poo, a little girl who repeatedly cries out, "Please stop: I'm bored", in a high pitched voice if speakers go on too long. The awards ceremony is traditionally closed with the words: "If you didn't win a prize—and especially if you did—better luck next year!" The ceremony is co sponsored by the Harvard Computer Society, the Harvard–Radcliffe Science Fiction Association and the Harvard–Radcliffe Society of Physics Students. Throwing paper planes onto the stage is a long standing tradition. For many years Professor Roy J. Glauber swept the stage clean of the airplanes as the official "Keeper of the Broom". Glauber could not attend the 2005 awards because he was traveling to Stockholm to claim a genuine Nobel Prize in Physics. The "Parade of Ignitaries" into the hall includes supporting groups. At the 1997 ceremonies, a team of "cryogenic sex researchers" distributed a pamphlet titled "Safe Sex at Four Kelvin." Delegates from the Museum of Bad Art are often on hand to display some pieces from their collection.
Қатысу
Салтанатты рәсім АҚШ-тағы Ұлттық қоғамдық радио арқылы тікелей эфирде және интернетте көрсетіледі. Жазбасы жыл сайын АҚШ-тың Алғыс айту күнінен кейінгі жұма күні "Science Friday" радио бағдарламасында таратылады. Осыған орай, көрермендер радиошоудың жүргізушісі Айра Флатовтың есімін айқайлайды. Кейбір жеңімпаздар туралы мақалалары бар екі кітап жарық көрді: "Иг Нобель сыйлығы" және "Иг Нобель сыйлығы 2", соңғысы кейіннен "Өзін-өзі клондауға тырысқан адам" деп қайта аталды. "Иг Нобель туры" 2003 жылдан бері Ұлыбританиядағы Ұлттық ғылым аптасының жыл сайынғы бөлігі болып табылады. Бұл турне сондай-ақ бірнеше рет Австралияға, 2009 жылдың сәуірінде Даниядағы Орхус университетіне, Италия мен Нидерландыға барды.
The ceremony is recorded and broadcast on National Public Radio in the US and is shown live over the Internet. The recording is broadcast each year, on the Friday after US Thanksgiving, on the public radio program Science Friday. In recognition of this, the audience chants the name of the radio show's host, Ira Flatow. Two books have been published with write ups on some winners: The Ig Nobel Prize and The Ig Nobel Prize 2, the latter of which was later retitled The Man Who Tried to Clone Himself. An Ig Nobel Tour has been an annual part of National Science week in the United Kingdom since 2003. The tour has also traveled to Australia several times, Aarhus University in Denmark in April 2009, Italy and the Netherlands.
Қабылдау
2009 жылдың қыркүйек айында "The National" газетінде жарияланған "Иг Нобель сыйлықтарының асыл тұсы" деген мақала, Иг Нобель сыйлықтары көбінесе маңызсыз зерттеулерге сын ретінде қараса да, тарих маңызды жаңалықтарға сондай-ақ маңызсыз зерттеулердің әкелгенін көрсетеді. Мысалы, 2006 жылы маляриялық масаның бір түрі (Anopheles gambiae) Лимбургер сырының және адам аяғының иісіне бірдей қызығушылық танытатынын көрсеткен зерттеу биология саласындағы Иг Нобель сыйлығына ие болды. Осы зерттеу нәтижесінде Африканың кейбір аймақтарында малярия эпидемиясымен күресу үшін осы сырмен әрекет етілетін тұзақтар орнатылды. 2010 жылы графен зерттеулері үшін физика саласындағы Нобель сыйлығын алған Андре Геим, 2000 жылы Майкл Берримен бірге бақаның магниттік түрде қалқытуы үшін физика саласындағы Иг Нобель сыйлығын бөлісті, және 2022 жылға қарай бұл зерттеу Қытайдың айдағы гравитациялық зерттеу орталығын құруға шабыт бергені хабарланды.
A September 2009 article in The National titled "A noble side to Ig Nobels" says that, although the Ig Nobel Awards are veiled criticism of trivial research, history shows that trivial research sometimes leads to important breakthroughs. For instance, in 2006, a study showing that one of the malaria mosquitoes (Anopheles gambiae) is attracted equally to the smell of Limburger cheese and the smell of human feet earned the Ig Nobel Prize in the area of biology. As a direct result of these findings, traps baited with this cheese have been placed in strategic locations in some parts of Africa to combat the epidemic of malaria. Andre Geim, before sharing the 2010 Nobel Prize in Physics for his research on graphene, shared the Physics Ig Nobel in 2000 with Michael Berry for the magnetic levitation of a frog, which by 2022 was reportedly part of the inspiration for China's lunar gravity research facility.