Саво аралы шайқасы: Тынық мұхитындағы 2-ші дүниежүзілік соғыстың маңызды теңіз шайқасы. Жапон және одақтас күштерінің қақтығысы, Гуадалканал түбіндегі оқиғалар.
Саво аралы шайқасы, сондай-ақ Саво аралының бірінші шайқасы деп те аталады, ал жапондық дереккөздерде Сүлеймен теңізінің бірінші шайқасы (第一次ソロモン海戦) деп, ал Гуадалканалдағы одақтас ардагерлер арасында «Бес отыратын қаздың шайқасы» деп белгілі. Бұл Екінші дүниежүзілік соғыстың Тынық мұхитындағы Сүлеймен аралдары науқанының аясында Жапон императорлық теңіз флоты мен одақтас теңіз күштері арасындағы теңіз шайқасы. Шайқас 1942 жылдың 8-9 тамызында өтті және Гуадалканал науқанының алғашқы маңызды теңіз шайқасы болды, сондай-ақ кейін «Темір түбі» деп аталған бұғаздардағы бірнеше теңіз шайқастарының біріншісі. Жапон императорлық теңіз флоты, одақтастардың Соломон аралдарының шығысына қонғандарына жауап ретінде, вице-адмирал Гуничи Микаваның басқаруымен жеті крейсер мен бір эсминецтен тұратын жедел топты жұмылдырды. Одақтастардың күзет тобы контр-адмирал Виктор Кручлидің басқаруымен сегіз крейсер мен он бес эсминецтен құралды, бірақ шайқасқа тек бес крейсер мен жеті эсминец қатысты. Түнгі шайқаста Микава одақтас күштерін толығымен таңқалдырып, жеңіске жетті, бір австралиялық және үш американдық крейсерді батырып, өзі тек жеңіл зақымдарға ұшырады. Теңіз тарихы және мұра басқармасының директоры контр-адмирал Сэмюэл Кокс бұл шайқасты және Тассафаронга шайқасын АҚШ теңіз тарихындағы ең ауыр жеңілістердің бірі деп санайды, тек Перл-Харборға жасалған шабуыл одан да ауыр болды. Бастапқы шайқастан кейін Микава, одақтастардың әуе күштері оның флотына күндіз соққы беруінен қорқып, одақтастардың шабуылдаушы кемелерін табуға және жоюға тырысудың орнына, түннің жамылуымен кері шегінуге шешім қабылдады. Жапондық шабуылдар одақтастардың қалған теңіз кемелерін және десант күштерін жоспарланғаннан ертерек (барлық жабдықтарын түсірмей) кері қайтаруға мәжбүр етті. Флоттың ертерек шығарылуы Гуадалканалға және жақын аралдарға екі күн бұрын қонған одақтас құрлық әскерлерін (негізінен АҚШ теңізшілері) шектеулі жабдықтармен, құрал-жарақтармен және азық-түлікпен қиын жағдайға түсірді. Микаваның түнде кері шегіну туралы шешімі, негізінен, одақтастардың шабуылдаушы кемелерін жоюға тырысудың орнына, олардың күндіз оның флотына соққы беру мүмкіндігінен қорқуына байланысты болды. Шындығында, одақтастардың әуе кемелері флоты да жапондық шабуылдан қорқып, операциялық қашықтықтан тыс шегінді. Бұл мүмкіндікті жіберіп алу Гуадалканалдағы одақтас күштердің жабдықталуын тоқтатуға (жоюдың орнына) әкеп соқты, бұл Жапонияның аралды қайтарып алуына кедергі келтірді. Науқанның осы маңызды кезеңінде бұл одақтас күштерге Хендерсон алаңының маңындағы аумақты қорғау үшін жеткілікті күш жинауға мүмкіндік берді. Бұл жапондықтардың Тынық мұхитындағы американдық шабуылға қарсы тұру үшін Гуадалканалдағы құрлықтағы шайқастарды қолдауға бағытталған бес қымбат, кең ауқымды теңіз және әуе-теңіз шайқасының біріншісі болды. Бұл теңіз шайқастары екі тараптың қайта топтасуы мен жабдықталуына байланысты кешіктірілді, 1942 жылдың 30 қарашасындағы Тассафаронга шайқасына дейін, содан кейін жапондықтар қымбат шығындардан аулақ болу үшін су асты кемелері мен баржалармен жабдықтауға тырысты. Соңғы теңіз шайқасы, Реннелл аралы шайқасы, бірнеше айдан кейін, 1943 жылдың 29-30 қаңтарында өтті, сол кезде жапондықтар қалған құрлық әскерлерін эвакуациялауға және кері шегінуге дайындалып жатқан еді.
The Battle of Savo Island, also known as the First Battle of Savo Island and in Japanese sources as the First Battle of the Solomon Sea (第一次ソロモン海戦), and colloquially among Allied Guadalcanal veterans as the Battle of the Five Sitting Ducks, was a naval battle of the Solomon Islands campaign of the Pacific War of World War II between the Imperial Japanese Navy and Allied naval forces. The battle took place on 8–9 August 1942 and was the first major naval engagement of the Guadalcanal campaign and the first of several naval battles in the straits later named Ironbottom Sound, near the island of Guadalcanal. The Imperial Japanese Navy, in response to Allied amphibious landings in the eastern Solomon Islands, mobilized a task force of seven cruisers and one destroyer under the command of Vice Admiral Gunichi Mikawa. The task forces sailed from Japanese bases in New Britain and New Ireland down New Georgia Sound (also known as "The Slot") with the intention of interrupting the Allied landings by attacking the supporting amphibious fleet and its screening force. The Allied screen consisted of eight cruisers and fifteen destroyers under Rear Admiral Victor Crutchley, but only five cruisers and seven destroyers were involved in the battle. In a night action, Mikawa thoroughly surprised and routed the Allied force, sinking one Australian and three American cruisers, while suffering only light damage in return. Rear Admiral Samuel J. Cox, director of the Naval History and Heritage Command, considers this battle and the Battle of Tassafaronga to be two of the worst defeats in U. S. naval history, with only the attack on Pearl Harbor being worse. After the initial engagement, Mikawa, fearing Allied carrier strikes against his fleet in daylight, decided to withdraw under cover of night rather than attempt to locate and destroy the Allied invasion transports. The Japanese attacks prompted the remaining Allied warships and the amphibious force to withdraw earlier than planned (before unloading all supplies), temporarily ceding control of the seas around Guadalcanal to the Japanese. This early withdrawal of the fleet left the Allied ground forces (primarily United States Marines), which had landed on Guadalcanal and nearby islands only two days before, in a precarious situation with limited supplies, equipment, and food to hold their beachhead. Mikawa's decision to withdraw under cover of night rather than attempt to destroy the Allied invasion transports was primarily founded on concern over possible Allied carrier strikes against his fleet in daylight. In reality, the Allied carrier fleet, similarly fearing Japanese attack, had already withdrawn beyond operational range. This missed opportunity to cripple (rather than interrupt) the supply of Allied forces on Guadalcanal contributed to Japan's failure to recapture the island. At this critical early stage of the campaign, it allowed the Allied forces to entrench and fortify themselves sufficiently to defend the area around Henderson Field until additional Allied reinforcements arrived later in the year. The battle was the first of five costly, large scale sea and air sea actions fought in support of the ground battles on Guadalcanal, as the Japanese sought to counter the American offensive in the Pacific. These sea battles took place after increasing delays by each side to regroup and refit, until the 30 November 1942 Battle of Tassafaronga—after which the Japanese, eschewing the costly losses, attempted resupplying by submarine and barges. The final naval battle, the Battle of Rennell Island, took place months later on 29–30 January 1943, by which time the Japanese were preparing to evacuate their remaining land forces and withdraw.
Пайдаланылған әдебиеттер
Джонсон, Уильям Брюс. Екінші дүниежүзілік соғыстағы Тынық мұхитындағы әскери науқан: Перл-Харбордан Гуадалканалға дейін. Лондон; Нью-Йорк: Рутледж, 2006.
Johnson, William Bruce. The Pacific Campaign in World War II: From Pearl Harbor to Guadalcanal. London; New York: Routledge, 2006. .