Кіріспе

Берлиндегі теледидар мұнарасы

Орталық Берлиндегі Fernsehturm (; ) 1965-1969 жылдар аралығында Германия Демократиялық Республикасының, яғни Шығыс Германия үкіметімен функционалдық телерадио хабарларын тарату құрылысы және коммунистік биліктің символы ретінде салынған. Бүгінге дейін ол қаланың Митте ауданының бөлігі Мариен кварталындағы Александрплацтың жанында орналасқан және Берлиннің көптеген қала маңындағы аудандарынан көрінеді. Биіктігі (антеннаны қоса алғанда) – Германиядағы ең биік құрылым, ал Еуропалық Одақта үшінші ең биік құрылым. Салынған кезде ол Останкино мұнарасынан, Эмпайр Стейт Билдингтен және сол кезде Джон Хэнкок орталығы деп аталған 875 Солтүстік Мичиган даңғылынан кейін әлемдегі төртінші ең биік жеке тұрған құрылыс еді. Еуропалық Одақтағы төрт ең биік құрылыстың ішінде Fernsehturm Torreta de Guardamar-дан және Рига радио және телемұнарасынан қысқа, ал Трбовле электр стансасынан биік. Бұл құрылыс сонымен қатар 1920 жылдары салынған қаланың батыс бөлігіндегі ескі Берлин радио мұнарасынан да биік. Негізгі қызметі бірнеше радио және теледидар таратушыларын орналастыру болса да, "Fernmeldeturm 32" деп іштей танылатын бұл ғимарат, бірден бары бармені бар байқау алаңшасымен жабдықталған көрікті жер ретінде де қызмет етеді. Сондай-ақ, Берлин телемұнарасын шаралар өткізу орны ретінде брондауға болады. Бұл қаланың ерекше белгісі түбірінен өзгерді: Германияның қайта бірігуінен кейін ол ГДР-дың саяси маңызы бар ұлттық символынан қайта біріккен Берлиннің қалалық символына айналды. Оның әмбебап және уақытқа бағынбаған дизайнының арқасында ол тауарлық марка ретінде жиі қолданылады және бүкіл әлемде Берлин мен Германиямен байланыстырылады. 1979 жылы Берлин телемұнарасы Шығыс Германия үкіметінен ресми ескерткіш мәртебесін алды, бұл мәртебе Германияның қайта бірігуінен кейін де сақталды. Мұнара елдің ең танымал символдарының біріне айналды және Бранденбург қақпасы, Берлин Жеңіс бағанасы және Рейхстаг ғимараты сияқты ескерткіштермен бірге Берлинде түсірілген фильмдердің бастапқы кадрларында жиі пайда болады. Ол сондай-ақ Германиядағы ең танымал он көрікті жердің бірі болып табылады және жыл сайын 1 000 000-нан астам туристі қабылдайды.

Шолу

Мұнараның бастапқы жалпы биіктігі болған, бірақ 1997 жылы жаңа антенна орнатылғаннан кейін ол дейін өсті. Алғаш құрылғанда, ол сағатына бір рет айналып тұрды; мұнараның 1997 жылғы жаңартуынан кейін жылдамдығы екі есеге артты. Екі лифт 40 секунд ішінде келушілерді мұнараның шар тәрізді бөлігіне жеткізеді. Сондай-ақ, 986 сатыдан тұратын баспалдақ бар. Өрт қауіпсіздігі ережелеріне байланысты мүгедектер мұнараға кіре алмайды. Көктемде 1952 жылы ГДР-дің Deutsche Post Берлинге телемұнара салуды жоспарлай бастады. Бастапқы жоспарлар бойынша, мұнара Берлиннің оңтүстік-шығысында орналасуы тиіс болған. Алайда, құрылыс басталғаннан кейін жоба тоқтатылды, себебі орын Берлин Шенефельд әуежайынан (қазір Берлин Бранденбург әуежайының бір бөлігі) сегіз шақырым (5 миль) қашықтықта екені және мұнараның биіктігі мен әуежайдың қону-қону жолағының шетінде орналасуы ұшу операцияларына қауіп төндіретіні анықталды. Әртүрлі келісімге келу әрекеттері сәтсіз аяқталғаннан кейін, 1956 жылы құрылыс жобасы тоқтатылды. Келесі жылдары балама орындар іздестіріліп, Берлин Фридрихсхайн сияқты бірнеше нұсқалар талқыланды, бірақ бұл жоспарлар Берлин қабырғасын салудың жоғары құнынан туындаған үнемдеу шараларының салдарынан жүзеге аспады. Келесі бірнеше жыл бойына жаңа орын іздеу жалғасты. Мұнараның негізгі мақсаты – ең жақсы хабар тарату қызметін ұсыну болғанымен, Берлиннің жаңа символы ретіндегі рөлі де маңызға ие бола бастады. Осы себепті 1964 жылы үкімет мұнараның қаланың орталық бөлігінде салынуын талап етті, бұл ұсыныс SED жетекшілігі тарапынан қолдау тапты. Нәтижесінде, орынды таңдау саяси шешім болды. Шығыс Германияны басқарған Социалистік бірлік партиясының басшысы Уолтер Ульбрихт Штутгарт телемұнарасы (Fernsehturm Stuttgart) және алғашқы жасанды Жер серігі – Спутник үлгісінде теледидар мұнарасын салуға рұқсат берді. 1965 және 1969 жылдар аралығында мұнараның жоспарлау және құрылыс жұмыстарына Герман Хензельман және Йорг Штрайтпарт, Фриц Дитер, Гюнтер Франке және Вернер Арендт, сондай-ақ Уолтер Герцог, Герхард Козель және Герберт Ост сияқты әртүрлі сәулетшілер қатысты. Мұнара мен оның іргесіндегі павильонның салынуы Германия астанасының тарихи орталығының үлкен бөлігінің бұзылуына әкелді. Мұнараның қасындағы ортағасырлық шіркеу ескі қаланың жойылғанының куәсі болып тұр.

Таураттың құрылысы

Негізгі жұмыс 1965 жылдың 4 тамызында басталды және 1965 жылдың соңында аяқталды. Мұнараның негізіне бетон құю жұмысы 1966 жылдың 15 наурызында басталды. Бетон құю жұмысы жылдам жүргізілді, соның салдарынан 1966 жылдың 4 қазанында 100 метрлік (300 фут) белгісінен асып түсті. Шахта 1967 жылдың 16 маусымында жоғарылығының соңғы деңгейіне жетті. Шахтаны салуға барлығы 8000 текше метр (10 000 куб. ярд) бетон қолданылды, оның биіктігі жоғары және салмағы 26 000 тоннаны құрады. Шахта салынып жатқан кезде, мұнара шарларына қатысты алдын ала жұмыстар жүргізілді. VEB Ipro жұмыс тобы шарды темір бетон шахтасына орнату тәртібін әзірледі, оған сәйкес шарды 120 бөлек сегменттен жерде құрастыруға болады. 1967 жылдың сәуір айында Мариенкирше және Қызыл ратуша арасындағы құрылыс алаңында шахтаның 35 метрлік (115 фут) көшірмесі орнатылды, онда шар сегменттері алдын ала құрастырылды. Бұл жұмыс 1967 жылдың қараша айына дейін жалғасты. Сол кезде құрылыс құны бағаланған 33 миллионнан 95 миллион маркаға дейін өсті, бұл негізінен шетелдік валютада төленуге тиіс компоненттер мен материалдарға байланысты болды, олардың кейбіреулері Батыс Германиядан әкелінді. 1968 жылдың ақпанында шарды шахтаға орнату жұмысы басталды. Шардың соңғы сегменті 7 қазанда орнатылды. Мұнара конструкциясына және шардың үстіндегі антенна конструкциясына тік шығыр орнатылды, соның арқасында келесі жылы ішкі жұмыстарды бастау мүмкін болды. 1969 жылдың басында мұнараның ішіне су сіңіп, елеулі зақым келтірді, шарды қайтадан герметизациялау қажет болды. 1969 жылдың 3 қазанына дейін ішкі кеңістік кеңейтіліп, кіреберіс павильоны аяқталды. 53 айлық құрылыс жұмысынан кейін, мұнара барлық қиындықтарға қарамастан, «рекордтық» уақытта аяқталды. Құны 132 миллионнан астам марканы құрады. Ресми түрде Fernseh- und UKW-Turm Berlin (Берлин теледидары және УКВ мұнарасы) деп аталатын бұл ғимарат 1969 жылдың қазан айында әлемдегі екінші ең биік теледидар мұнарасы болды. Одан биік теледидар мұнарасы Мәскеудегі «Останкино» ғана болды. Бұл ғимарат сол кездегі үшінші ең биік тұрғын ғимараттардың бірі болды, Мәскеудегі мұнара мен Нью-Йорктегі Эмпайр Стейт Билдингтен кейін.

Сақалданғаннан бері

1969 жылғы 3 қазанда Вальтер Ульбрихт әйелі Лоттемен және Гюнтер Миттаг, Герберт Варнке, Пол Вернер, Рудольф Шульце, Эрих Хонеккер, Вернер Ламберц және Эрих Мильке сияқты жоғары дәрежелі серіктерінен құралған делегациясымен бірге телемұнараны ашып, ГДР-дің екінші мемлекеттік арнасы DFF 2-ге бастау берді, осылайша ГДР-де екі арнада түрлі-түсті теледидар іске қосылды. Мұнара 1969 жылғы 7 қазаннан бастап, Республика күніне дейін жұртшылыққа ашық болды. 1970 жылғы 16 ақпанда мұнарадан бес FM бағдарламасы таратылды; ал 1970 жылғы 4 сәуірде бірінші теледидар бағдарламасы эфирге шықты. 1972 жылдың басында көрмелерге арналған екі жоспарланған павильон, Берлин ақпараттық орталығы, кинотеатр және тамақтану мекемелері құрылысын аяқтады. Барлығы, мейрамханалар шамамен 1000 қонаққа орналасуға мүмкіндік берді. 1975 жылы ескерткіштерді сақтаудың заңдық негізі құрылғаннан кейін, 1979 жылы Берлин телемұнарасына ескерткіш мәртебесі берілді. ГДР құлағаннан кейін, Германия Федеративтік Республикасы ғимараттың ескерткіш мәртебесін бекітті. 1990 жылы Германияның бірігуінен кейін мұнараны бұзу туралы пікірлер айтылды. Германия Федеративтік Республикасы ғимаратты сақтап қалуға шешім қабылдады. Жаңа оператор ретінде Deutsche Telekom хабар тарату жабдықтарын жаңғыртуға 50 миллионнан астам марка инвестициялады, сонымен қатар ғимаратта бірқатар жөндеу жұмыстары жүргізілді. Басқа нәрселермен қатар, антенна биіктігінен жаңа, қуатты ұшымен жаңартылды, мұнараның биіктігі бастапқыдан 1997 жылдың жазына дейін артты. Теледидар мұнарасы – 2004 жылдан бері әр жылдың қазан айында өткізілетін Жарық фестивалі кезінде арнайы жарық инсталляциясымен жарықтандырылатын Берлиндегі ғимараттардың бірі. 2006 жылғы ФИФА Әлем чемпионатында оператор Telekom-ның жарнамалық кампаниясының бөлігі ретінде мұнараның шарлы бөлігі күлгін түсті футболға ұқсатып жабылды.

"Папаның кек алуы"

Күн сәулесі "Фернсехтурм" ғимаратының плиткамен қапталған, тот баспайтын болаттан жасалған күмбезіне түскенде, оның шағылысуы көбінесе грек кресінің пішінінде көрінеді. Берлин тұрғындары жарық шашыратын креске "Папаның кек алуы" (Rache des Papstes) деген лақап ат қойды, себебі олар бұл христиандық белгіні Шығыс Берлин шіркеулерінен кресттерді алып тастаған үкіметке қарсы құдайдың жазасы деп есептеді. Осы себептерге байланысты ғимаратты "Сент-Вальтер" деп те атады (Вальтер Ульбрихттің құрметіне). АҚШ президенті Рональд Рейган 1987 жылғы 12 маусымдағы "Бұл қабырғаны бұздыңыз!" сөзінде осы туралы айтқан. Берлин телемұнарасы Еуропадағы көпшілікке қолжетімді ең биік ғимарат және 2017 жылға дейін Германиядағы көпшілікке қолжетімді ең биік бақылау алаңы болды, содан кейін Ротвейльдегі TK лифті сынақ мұнарасы бұл көрсеткішті басып өтті. Ашылғаннан кейінгі алғашқы үш жылда ғимаратты 4 миллионға жуық адам бақылады. Германияның қайта бірігуінен кейін, жылына шамамен 1,2 миллион адам, 90 елден келген туристер саны деңгейге келді. Олардың 60 пайызы шетелден келгендер, олардың ішінде испандықтар ең көп – 8,1 пайыз, одан кейін итальяндықтар (7,6 пайыз) және даттар (6,7 пайыз) келеді. Мұнараның ішінде бір мезгілде 320 адамға дейін болуға рұқсат етіледі. Күн сайын 5000-ға жуық келушінің арасында 1500-і мұнарадағы мейрамханаға барады. ГДР кезінде "Телекафеде" болу уақыты 60 минутқа, ал бақылау алаңында 30 минутқа дейін шектелген. Екі келуші лифтісі әрқайсысы 12 адамды шамамен 40 секунд ішінде Берлиндегі ең биік бардың орналасқан жеріне – бақылау алаңына жеткізеді. 60 терезеден Берлиннің және айналасындағы аймақтардың панорамалық көрінісі ашылады. Мерамхана, бақылау алаңынан 21 саты жоғары орналасқан, бір сағат ішінде 360 градусқа айналады. Өрт қауіпсіздігі үшін басты ас үй мұнараның табанында орналасқан. Тағамдар лифт арқылы жоғары көтеріліп, кішкентай спутниктік ас үйде дайындалады. Мұнараның төменгі жағындағы екі эвакуациялық алаңнан басқа, өрттен қорғау жүйесінде құрылыстың барлық бөлігінде темекі шегуге қатаң тыйым салынған. Инвалидтік коляскада отырғандар мен қазіргі уақытта жүруге қабілетсіз адамдар Берлин телемұнарасына бара алмайды, себебі төтенше жағдайда эвакуация жолынан пайдалана алмайды. Қауіпсіздік мақсатында жануарларға, балалар коляскаларына және үлкен жүкке рұқсат етілмейді. 2011 жылғы 14 маусымда – ашылғаннан кейін 42 жыл өткен соң – сол кездегі қала әкімі Клаус Воверайт 50 миллионшы келушіні қарсы алды. Теледидар мұнарасының бақылау алаңынан бүкіл қаланы көруге болады. Жақсы көріну болған жағдайда, көрініс 60 шақырым (40 миль) қашықтықтағы "Тропикалық аралдар" демалыс паркіне дейін жетеді. Жыл бойы ашық болатын телемұнараның ашылу уақыты маусымға қарай өзгереді. Бақылау алаңына соңғы көтерілу күн сайын сағат 23:30-да, ал мейрамханаға соңғы кіру сағат 23:00-де жүзеге асырылады. Арнайы іс-шаралар, тойлар, қабылдаулар және басқа да шаралар үшін көпшілік алаңын ең көп 200 қонаққа дейін жалға алуға болады. Теледидар мұнарасында азаматтық некелер де тіркеледі. Бұл жағдайда бақылау алаңындағы бар аймағы бір сағатқа күйеу жұбайы мен 30 қонаққа арналған тойға резервтеледі.

Аналогты FM радио

Жиілік кВт Қызмет
87.9 МГц 1 Star FM
90.2 МГц 16 Radio Teddy
91.4 МГц 100 Berliner Rundfunk 91,4
93.6 МГц 2.4 Jam FM
94.3 МГц 25 94,3 rs
95.8 МГц 100 Radio Eins
97.7 МГц 100 Deutschlandfunk
98.8 МГц 19 98.8 KISS FM Berlin
99.7 МГц 100 Antenne Brandenburg
100.6 МГц 12.6 FluxFM
101.3 МГц 4 Klassik Radio
101.9 МГц 0.5 Radyo Metropol FM
102.6 МГц 15 Fritz
103.4 МГц 8 Energy Berlin
104.6 МГц 10 104.6 RTL
105.5 МГц 5 105'5 Spreeradio
106.0 МГц 1 Radio B2

Цифрлық радио (DAB) / Цифрлық мобильді теледидар (DMB)

Жиілік блогы kWO операторы178.352 МГц5C10DR Deutschland190.640 МГц7B10Берлин/BRBG 7B194.064 МГц7D10rbb Берлин K7D229.072 МГц12D10Берлин/BRBG K12D

Аналогты теледидар станциялары

2003 жылдың 4 тамызында аналогты теледидар қызметі тоқтатылды. ЖиілікКаналкВтҚызмет175.25 МГц5100TV. Берлин (алғашқы DFF1)519.25 МГц271000RBB Бранденбург (алғашқы DFF2)631.25 МГц411 BBC World655.25 МГц44700ProSieben711.25 МГц515n tv